Γέφυρα Σταυρού. Σιδηρόκαστρο Σερρών.

 Πρόκειται για ένα πανέμορφο και εντυπωσιακό γεφύρι στο Σιδηρόκαστρο ((Demir Hisar) δίπλα στον Πύργο του Ανδρόνικου Γ’ (1328-1341), στο Κρουσοβίτικο ποτάμι που περνάει μέσα από την κωμόπολη και χύνεται λίγο πιο κάτω στον Στρυμόνα.

 

Το γεφύρι και ο Πύργος του Ανδρόνικου Γ'.  Πηγή: Ηλίας Καραγιάννης, Γύθειο.

Ο ποταμός Κρουσοβίτης ή Αχλαδίτης, που διασχίζει την κωμόπολη, έχει τις πηγές του στο Αχλαδοχώρι ή Κρούσοβο όπως ήταν το όνομά του επί τουρκοκρατίας και σαν Μικρός Κρουσοβίτης διασχίζει το χωριό και χύνεται στον Κρουσοβίτη. Στο Αχλαδοχώρι υπήρχαν παλιά 10 πέτρινα γεφύρια επί του Μικρού Κρουσοβίτη που ένωναν τις δύο συνοικίες του. Κ’αποια από τα πετρογέφυρα αυτά ανατινάχτηκαν κατά τη διάρκεια του καταστροφικού εμφύλιου πολέμου.

Φώτο από Kastra.eu

 

 

 

Φώτο από sidirokastro.com

 

Είχε τρία ημικυκλικά τόξα, με το κύριο και μεγαλύτερο στο κέντρο και τα άλλα δύο εκατέρωθεν αυτού, δύο ανακουφιστικά παράθυρα επίσης εκατέρωθεν του κεντρικού τόξου με μεγαλύτερο αυτό αριστερά από κατάντη, ημικυκλικά με κάθετα τα πλαϊνά τους και άλλο ένα μικρότερο ψηλά και αριστερά από κατάντη, μια σειρά θολίτες στα τόξα και τα ανακουφιστικά παράθυρα, στηθαία και ανηφορική και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης. Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς χτίστηκε, το πιθανότερο επί τουρκοκρατίας, ούτε τον πρωτομάστορα.

Πηγή:  Ηλίας Καραγιάννης, Γύθειο.

 

Το γεφύρι και ο Πύργος του Ανδρόνικου Γ'. Πηγή: Ηλίας Καραγιάννης, Γύθειο. 

Λέγεται γέφυρα Σταυρού γιατί τα Θεοφάνεια ριχνόταν και ρίχνεται από εκεί ο Σταυρός.

Δυστυχώς γκρεμίστηκε για δεύτερη φορά από ανθρώπινα χέρια και όχι από φυσικά φαινόμενα.

Πύργος Ανδρόνικου Γ'. Πηγή: Kastra.eu  

 

Γκρεμίστηκε στο τέλος της δεκαετίας του ’70 (1977-1978), επί δημαρχίας Ιντζέ. Κατ’ άλλους γκρεμίστηκε από φυσικά φαινόμενα μη αντέχοντας στη φθορά του χρόνου.

 

 

Φώτο του 1900. Vedat Kantin.

 

Φαίνεται ότι είχε επισκευαστεί μετά την πρώτη καταστροφή της το Δεκέβρη του 1915 κατά την περίοδο του Εθνικού διχασμού από τον Γάλλο Σαράϊγ, κατά την κατάλειψη της Θεσσαλονίκης από τα Γαλλοαγγλικά στρατεύματα.

 

Ρίξιμο σταυρού 1966-1970. Φώτο Χριστόφορος Μελλίδης.

 

 Κατά την μαρτυρία αυτή «Η Γαλλική κυβέρνηση δεν κρατούσε ούτε καν τα προσχήματα. Είχε δώσει διαταγές στον πρεσβευτή στην Αθήνα Γκυγιεμέν, να φέρνεται στο Σκουλούδη σαν το αφεντικό στο δούλο του. Την ίδια συμπεριφορά έδειχνε και ο Σαράϊγ στη Θεσσαλονίκη. Ανατίναξε μάλιστα τη γέφυρα του Ντεμίρ Χισάρ χωρίς να ρωτήσει κανένα». (1)

Το ρίξιμο του σταυρού από τη νέα γέφυρα. Πηγή: GRTimes.gr

 

 

Η γέφυρα και ο Πύργος του Ανδρόνικου Γ'

το 1935. 

Από το φωτογραφικά αρχείο Χριστόφορου Μελλίδη.

 

                            Η γέφυρα επί του Κρουσοβίτικου ποταμιού το 1942. Φώτο: Αρχείο Χριστόφορου Μελλίδη.

Το γεφύρι πριν την κατεδάφισή του.

Σχέδιο Χριστόφορου Μελλίδη

Φώτο από αξιωματικό του Ελλ. στρατού του 1933. Αρχείο: Κων/νου Λυρίδη.

Φωτογραφικό αρχείο Χριστόφορου Μελλίδη.

                           Το γεφύρι του Σταυρού το 1913. Φώτο: Αρχείο Χριστόφορου Μελλίδη.

 

 

 

Το γεφύρι του Σταυρού το 1965 με τις τσιμεντένιες και σιδερένιες προσθήκες.

Φώτο: Αρχείο Χριστόφορου Μελλίδη. 

 

 

 

                                                      Μικρογραφία του γεφυριού από τον Χριστόφορο Μελλίδη.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1     Γ. Κορδάτου, Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, Νεώτερη Ε΄, Εκδόσεις 20^ος αιώνας, σελ. 446.

2   Ευχαριστώ το φίλο από τις Σέρρες Χριστόφορο Μελλίδη για την ευγενική προσφορά των φωτογραφιών από το προσωπικό του αρχείο. 

                                       Δείτε το παρακάτω video για το σπουδαίο αυτό γεφύρι: 

2

 

Cesnigir koprusu. Kizil Irmak (Κόκκινος ποταμός). Τουρκία.

 Η γέφυρα Cesnigir είναι μια ιστορική γέφυρα χτισμένη μεταξύ Karakecili και Koprukoy, στην επαρχία Kırıkkale στην περιοχή της Κεντρικής Ανατολίας της Τουρκίας. 

Σύμφωνα με γνωστές πηγές, χτίστηκε την περίοδο των Σελτζούκων Τούρκων (Selcuklu). Αν και δεν είναι γνωστή η ακριβής χρονολογία κατασκευής του, εκτιμάται ότι πρόκειται για έργο του 13ου αιώνα. Φημολογείται ότι ο Τιμούρ, ο οποίος προχώρησε στην περιοχή όπου θα διεξαγόταν ο πόλεμος της Άγκυρας το 1402, χρησιμοποίησε αυτή τη γέφυρα με τον στρατό του.

Cesnigir koprysu επί του Άλυ.

  Η γέφυρα Cesnigir προφανώς είχε υποστεί μεγάλες ζημιές και εξ αυτού του λόγου ξαναχτίστηκε από τον Mimar Sinan κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Yavuz Sultan Selim στην Αίγυπτο. Όταν χτίστηκε το φράγμα Kapulukaya, τα δύο άκρα της γέφυρας σκεπάστηκαν από το νερό και μόνο το μεσαίο και μεγαλύτερο τόξο διακρίνεται και λιγότερο τα εκατέρωθεν αυτού ανακουφιστικά παράθυρα. Αριστερά όπως βλέπουμε την κάτω εικόνα, δύο οξυκόρυφα τόξα έχουν μετατραπεί σε ανακουφιστικά παράθυρα με το χτίσιμο του κάτω μέρους τους ενώ στην άλλη πλευρά τρία ανισόπεδα ημικυκλικά παράθυρα στέκουν πάνω από ένα μη διακρινόμενο οξυκόρυφο τόξο. Η γέφυρα, που έχει μήκος 110 μέτρα και πλάτος 6 μέτρα, πατά σε γερά θεμέλια στο βραχώδες έδαφος. Γεφυρώνει τον Kizilirmak (Κόκκινος ποταμός), τον Άλυ της Μικράς Ασίας. Τα τόξα του είναι άνισα με το μεγαλύτερο στο κέντρο οξυκόρυφο και τα άλλα ημικυκλικά ή οξυκόρυφα, καμπυλωτή, καλντεριμωτή και ανηφορική επιφάνεια διάβασης με στηθαία.

Το γεφύρι σκεπασμένο από το φράγμα.

 

  Πρόκειται για μια βαριά κατασκευή που όπως μαρτυρά ο όγκος, το μήκος και η ιστορία της, εξυπηρετούσε και λόγω και του πλάτους της κυρίως στρατιωτικούς σκοπούς. Μοιάζει ως εκ τούτου, ως προς την σκοπιμότητα, κατά πολύ με τις εξ ίσου βαριές ρωμαϊκές κατασκευές που εξυπηρετούσαν τις γρήγορες μεταφορές στρατευμάτων και εφοδίων σε όλες τις γωνιές της αυτοκρατορίας. Τέτοιες βαριές κατασκευές συναντάμε στα στρατοκρατικά καθεστώτα. Και βέβαια πρέπει να τονισθεί σαν γενική παραδοχή, ότι ο τόπος αποφασίζει για το μέγεθος και τον τρόπο της κατασκευής. Όταν έχεις να γεφυρώσεις μεγάλα ποτάμια σε κάμπο, που το ποτάμι "απλώνει" είναι πιο δύσκολο από το να προσπαθείς να γεφυρώσεις σε ορεινές και στενές περιοχές.

Δίπλα στην γέφυρα, κατά τα συνήθη της εποχής, υπήρχε πανδοχείο για την εξυπηρέτηση των αναγκών των ταξιδιωτών, περιηγητών, κλπ.

Το γεφύρι και οι διακρινόμενες επισκευές.

 Μπορεί να διακρίνει κάποιος, από τους χρωματισμούς των υλικών κατασκευής, τις μικρές ή και μεγάλες επισκευές και συντηρήσεις που έχουν γίνει στο διάβα των αιώνων κυρίως στο μεγάλο τόξο, στα στηθαία, κλπ.

 Πηγή: Rafet Unver. 

Μονοπάτι προς του παλιούς πύργους και το κανόνι. Λιμένι. Μάνη.

  Πρόκειται για ένα σχετικά πρόσφατο μονοπάτι, πλακόστρωτο που ξεκινάει από το μνημείο και τον τάφο του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και ανεβαίνει προς τους παλιούς πύργους και το κανόνι.

Το μονοπάτι. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Ο ντόπιος, από τη Χαριά Μάνης, μας λέει σχετικά με το μονοπάτι αυτό:

«Αυτό το πλακόστρωτο έχει γίνει γύρω στα 30 χρόνια από σημερινούς μάστορες με πολύ προσοχή και πολύ μεράκι. Αυτό που μας δείχνει, μας δείχνει το δρόμο που ανεβαίναμε παλιά από κάτω από την εκκλησία και φτάναμε πάνω στην κορυφή. Στην κορυφή πάνω που υπάρχει ο πύργος με το κανόνι, ο πύργος και αυτός είναι νέος, γιατί οι παλιοί έχουν πέσει.

Μνημείο Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Λιμένι Μάνης. Φώτο: Α.Γ.Π.

 Όταν το περπατήσεις τότε θα το απολαύσεις και θα σου αρέσει, θα δεις τη διαφορά του. Έχει λίγο κούραση αλλά όλα γίνονται με καλή θέληση. Να κάνουμε μια βόλτα μέχρι πάνω. 

Ο βράχος προς τους παλιούς πύργους και το κανόνι. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Αυτό παλιά ήτανε μονοπάτι χωμάτινο. Το ανεβαίναμε παιδιά τρέχοντας. Τώρα έχει γίνει για τις ανάγκες του ξενοδοχείου για να μπορεί να κατέβει ο κόσμος, να φτάσει μέχρι κάτω, να απολαύσει την ωραία εκκλησία, τα βράχια, τη θάλασσα, την καθαρή θάλασσα, το μνημείο του Μαυρομιχάλη. Και πίσω μας ακριβώς είναι ο φάρος. Απέναντι έχουμε πάλι το Καραβοστάσι, εκεί στη μέση και ξεκινάμε και κατεβαίνουμε και φτάνουμε εκεί στις σπηλιές, σε μέρη τα οποία κάποτε δεν μπορούσες να πλησιάσει κανένας.

Γι΄αυτό η Μάνη έζησε ελεύθερη.»

Ο Νίκος Διακουμάκος και το μονοπάτι. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

Bahcallek bridge – Ura e Bahcallekut. Σκόδρα – Αλβανία.

   Συνέδεε την τότε πόλη της Σκόδρας (το κάστρο) με τη νότια συνοικία Bahcallek αλλά και με την περιοχή Nenshkodra  και την υπόλοιπη Αλβανία, γεφυρώνοντας τον ποταμό Drin.  Είναι Οθωμανική κατασκευή χωρίς να γνωρίζουμε τον ακριβή χρόνο κατασκευής του. Πωλήθηκε μετά το χτίσιμό της για να εισπράττονται διόδια και να καλυφθεί  έτσι το κόστος κατασκευής. 

 

                              Το γεφύρι πριν γκρεμιστεί. Από κατάντη.

   Καταστράφηκε το 1880 πιθανότατα από κάποιο δυνατό κατέβασμα του ποταμού Δρίνα. Αργότερα στα εναπομείναντα βάθρα τοποθετήθηκε για τις ανάγκες των ντόπιων σιδερένια κατασκευή, η οποία το 2017 παρασύρθηκε από το ρέμα του ποταμού, παρά το ότι πέντε χρόνια πριν η τότε δήμαρχος της πόλης με επιστολή στην κυβέρνηση είχε ζητήσει να ληφθούν μέτρα.

                  Τα εναπομείναντα βάθρα κάτω από το κάστρο από κατάντη. 

                                   Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Ήταν μία πανέμορφη γέφυρα με πέντε ελαφρώς καταβιβασμένα τόξα με δύο σειρές θολίτες, οξυκόρυφα ανακουφιστικά παράθυρα στη βάση των βάθρων, με δύο σειρές θολίτες και κάθετα τα πλαϊνά τους, στηθαία, καλντεριμωτή και ανισόπεδη επιφάνεια διάβασης που χαμήλωνε στη βάση των βάθρων.

  Τώρα απομένουν μόνο τα ίχνη τριών βάθρων δεξιά από κατάντη.

Τα τρία βάθρα και η μεταλλική κατασκευή.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Ο βαθύς γνώστης της περιοχής Nusret Latifi μας λέει για το σπουδαίο αυτό γεφύρι: «…Γεια σας και πάλι. Σταματήσαμε για να επισκεφτούμε μια άλλη παλιά γέφυρα. Ατυχώς έχουν μείνει κάποια μόνο κομμάτια της γέφυρας που καταστράφηκε το 1880. Είναι επίσης κοντά στην πόλη της Σκόδρας. Χτίστηκε την Οθωμανική περίοδο, τον 18^ο αιώνα, νομίζω. Το όνομα της γέφυρα είναι Bahcallek».

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι:  

 

Γεφύρι Αγίας Παρασκευής. Διρός Μάνης.

  Βρίσκεται στην περιοχή του Πύργου Διρού και προς την παραλία. Είναι ένα μικρό μονότοξο γεφύρι, χτισμένο σε ένα μικρό ρέμα και στο πιο στενό σημείο του, που καταλήγει στην παραλία Μαυροβυθός.

         Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.  

   Το ρέμα έρχεται από το βουνό Κυριακούλης και το γεφύρι πήρε το όνομά του από το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής που βρίσκεται δίπλα του. Άγνωστο μας είναι το πότε χτίστηκε καθώς και το όνομα του πρωτομάστορα.

  Είναι ένα μονότοξο γεφυράκι, με ίχνη συντήρησης σχετικά πρόσφατα, ημικυκλικό, σχεδόν επίπεδη επιφάνεια διάβασης, μια σειρά θολίτες και ίχνη στηθαίων.

Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: ΑΓΠ.

 Η επιφάνεια διάβασης.

 Φώτο: ΑΓΠ.

    Από τη φθορά του χρόνου, τη    δύναμη της φύσης και την ανθρώπινη εγκατάλειψη χρειάζεται άμεση επισκευή και συντήρηση.

  Στη Μάνη (Λακωνική-Μεσσηνιακή, Μέσα-Έξω, Προσηλιακή-Αποσκιερή) ενώ δεν υπάρχουν ενεργά ποτάμια, από τις ξαφνικές νεροποντές και την έλλειψη πρασίνου έχουν δημιουργηθεί χαράδρες και φαράγγια, που ήταν απαραίτητο να στεριωθούν με πέτρινα γεφύρια για την ασφαλή μετακίνηση ανθρώπων, ζώων και προϊόντων.

  Ο ντόπιος Νικόλαος Διακουμάκος, από το διπλανό χωριό Χαριά, μας λέει για το γεφύρι αυτό και την περιοχή: « Λέγομαι Νίκος Διακουμάκος, από τη Χαριά. Βρισκόμαστε στην Αγία Παρασκευή, δίπλα ακριβώς στο ρέμα με ένα γεφυράκι πολύ όμορφο, το οποίο έχει γίνει με πολύ τέχνη και πολύ μεράκι. Αυτό το ρέμα κατεβαίνει από πάνω, από το Σαγιά. Σαγιάς είναι ο Κυριακούλης. Κυριακούλης είναι γιατί κάποιος Κυριακούλης κρυβότανε εκεί πάνω, την εποχή της τουρκοκρατίας. 

   

 Συζητώντας με τον Νίκο Διακουμάκο. 

Φώτο ΑΓΠ.  

Και πριν και μετά είχαμε πολλούς που ζούσανε στα βουνά. Και ο κάθε ένας είχε την περιοχή του, το μαντρί του, τα πρόβατά του, τα γίδια του. Αυτό δεν ξέρουμε πότε έχει χτιστεί, δεν το γνωρίζω εγώ, κάποιος άλλος μπορεί να μας το πει. Κάπου μπορεί να είναι γραμμένο, στα βιβλία του δήμου, κάποιος θα πρέπει να ξέρει, κάπου θα υπάρχει μια ιστορία. Αν το μάθουμε, αν μπορούμε να το δούμε θα το βάλουμε και αυτό, θα το ανακοινώσουμε. Το ρέμα πάει στη θάλασσα, στη παραλία του Διρού. Φεύγει κι’ αυτό. Η χρήση του γεφυριού αυτού ήτανε, κατέβαινε από τον Πύργο στο Διρό, στη Χαλικιά, στο Μαυροβυθό, στην Αγία Παρασκευή, που είναι χρόνια η εκκλησία που λειτουργεί κάθε χρόνο. Βάζανε τα μουλάρια με τα λούπινα.  Τα λούπινα είναι ένα φυτό της Μάνης. Τώρα θα κόψουμε ένα να το δείξουμε. Αυτό είναι το φυτό, η λουπινιά. Αυτό εδώ, απ’ αυτόν τον καρπό βγάζουμε το λούπινο. Το λούπινο είναι, να το ανοίξουμε λίγο να το δείτε, είναι αυτός ο καρπός. Τώρα είναι πολύ πικρό, Το πάμε στη θάλασσα, το βράζουμε πρώτα, αφού έχει ξεραθεί, το πάμε στη θάλασσα για μια βδομάδα και αφού γλυκάνει το βγάζουμε για τροφή. Αν θέλουμε το ξεραίνουμε και το κρατάμε για όλο το χρόνο. Τρώγεται ψητό, τρώγεται όπως είναι, δίνουμε στα ζώα, κάνει χρήσεις πάρα πολλές». (1)

 Το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. 

Φώτο: Α.Γ.Π.

      

 Οι διαστάσεις του είναι:

                       Άνοιγμα       καμάρας:  2,40 μ.

                       Ύψος: 1,10 μ.

                       Πλάτος:

                       Μήκος: 6,50 μ.

                       Μήκος καμαρολιθιού: 0,30 μ.

Μία άλλη φώτο του γεφυριού από κατάντη.

  

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1.     Μαρτυρία στον γράφοντα στις 01/05/2022.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι: 

 

Χρόνια πολλά με υγεία και χαρά.

 

 Το Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ)

  και η
   βιοτεχνία αργυροχρυσοχοίας
  Ευστράτιος Χατζηγεωργιάδης
    Παρνασού 2 - Αθήνα 

e-mail: ef.hatzigeo@gmail.com 

τηλ: 211.4143.428
   σας εύχονται  

  Καλές γιορτές

Καλή χρονιά 

  με Υγεία και Χαρά.

                                                                

                                                                                Φέτος με το γεφύρι Βλυχού στην Ύδρα.