Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα

Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση.
Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.

Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Καλωσόρισμα ΑΓΠ



....της Πέτρας και του Νερού

Πέτρα και νερό!
Δύο υλικά, που συναντά κανείς σε αφθονία στην Ελληνική γη.
Πέτρα και νερό!
Δύο στοιχεία, που καθημερινά συναντάμε στη ζωή μας.
Πέτρα και νερό!
Με τη δική του μεταφορική σημασία το καθένα.
Πέτρα και νερό!
Σταυραδέρφια της Μάνας φύσης.

διαδρομές.... 
Η  πέτρα που φανερώνει τις δυσκολίες που περνάμε, μαρτυρά το χρόνο και τις αναμνήσεις, την ανάγκη, την ιστορία.
Το νερό που οδηγεί στη λύτρωση, που δείχνει δρόμους και χαράζει πορεία.
Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Το ένα αποζητά τη βοήθεια του άλλου.
Το ένα σφιχταγκαλιάζει το άλλο.

της φύσης τα καμώματα....
Πολλές φορές "κονταροχτυπιούνται" μεταξύ τους. Μα πάντα νικητής βγαίνει το νερό!
Έτσι, το νερό τρέχει και σμιλεύει την πέτρα φτιάχνοντας κάποτε-κάποτε απαράμιλλα έργα τέχνης.
Στο πέρασμά του από την πέτρα, "γεννά" σπήλαια, φαράγγια, καταβόθρες, βάραθρα, γεφύρια, περίτεχνα σχέδια.

δημιουργήματα....
Κάποιες φορές, είναι ο άνθρωπος, που χρησιμοποίησε την πέτρα για να δαμάσει το νερό.
Και το κατόρθωσε.
Έστησε πέτρινα γεφύρια, ακονίζοντας με τη σειρά του την πέτρα, για να διαβεί το ορμητικό ρέμα.
Γεφύρια, που ακουμπάνε πάνω σε πολλά πόδια.
Δύο, τρία, τέσσερα ή και περισσότερα, για να δρασκελίσει το νερό ενώνοντας τους τόπους.
Και τους ανθρώπους. Και τον κόσμο.
Έτσι, ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες, που η φύση παρέχει απλόχερα.
Απλόχερα και εμείς εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας σ' αυτούς τους δουλευτάδες, που φτιάξανε γεφύρια με αντοχή και ομορφιά. Σμίξανε χωριά και τάφεραν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.

μνήμες....αναφορές....βιώματα.... 
 Στη διαδρομή του χρόνου, μέσα από απάνθρωπες και βέβηλες συμπεριφορές αλλά και φυσικές καταστροφές, έφτασαν στις μέρες μας όπως έφτασαν!
 Τα θαυμαστά αυτά έργα της λαϊκής μας γεφυροποιίας πρέπει να παραδοθούν αλώβητα και με σεβασμό, στη μνήμη και τον θαυμασμό των επόμενων γενιών.

Καλώς ήλθατε στους δρόμους του νερού και της πέτρας
Καλώς ήλθατε στον θαυμαστό κόσμο των πετρογέφυρων
Καλώς ήλθατε στο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Θοδωρής Χαμάκος / Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (Α.Γ.Π.)
Αγίου Δημητρίου 29
18547 Νέο Φάληρο                                         
Πειραιάς
Τηλ.        210 4829520                                    
Κιν.        693 7433866                                      
Email: theodoros.hamakos@uww.org
           thodorischamakos@gmail.com          
Youtube: www.youtube.com/agpelop       
Blog:  www.agpelop.blogspot.gr                                   
Facebook: www.facebook.com/thodorischamakos                                  


Ponte Lucano. Tivoli-Τίβολι. Ιταλία-Italy.

  Η γέφυρα Ponte Lucano βρίσκεται πάνω από τον ποταμό Aniene, έναν σημαντικό υδάτινο δρόμο που πηγάζει από τα όρη Simbruini και διασχίζει γραφικά τοπία με κατεύθυνση προς τη Ρώμη, κατά μήκος της Via Tiburtina, 24 χλμ. από τη Ρώμη. 

  Κατά μία άποψη πήρε το όνομά της από έναν πλούσιο κάτοικο του Τίβολι που είχε χτίσει τον τάφο της οικογένειάς του στα αριστερά της γέφυρας. Το Μαυσωλείο Plauzi. Το όνομά του ήταν Silvano (ή Lucano). 

  Αρχικά η γέφυρα είχε πέντε τόξα, καλυμμένα με τραβερτίνη, εκ των οποίων η κεντρική ήταν πιο μεγάλη από τις άλλες, για να φιλοξενεί τη μεγαλύτερη ροή του νερού. Σήμερα φαίνονται καθαρά τρία, καθώς τα άλλα είναι μερικώς θαμμένα. Η γέφυρα καταστράφηκε το 547 μ.Χ. κατά τους Γοτθικούς Πολέμους, και αναστηλώθηκε γύρω στο 560 μ.χ. 

  Χρονολογείται στον 1ο αιώνα π.Χ. (10-14 μ.χ.) και γεφυρώνει τον ποταμό Ανιένε (Aniene) με επτά ρωμαϊκά πέτρινα τόξα.  Το γεφύρι, που βρίσκεται κοντά στο Τίβολι, αποτέλεσε αντικείμενο εργασιών αποκατάστασης το 2010, έπειτα από σφοδρές πλημμύρες που έθεσαν σε κίνδυνο το ιστορικό μνημείο. 


 


Το Μαυσωλείο των Πλαύκιων και το γεφύρι όπως ήταν παλιά.




Κατά μία άλλη άποψη κατασκευάστηκε από τον Μάρκο Πλαύκιο Λουκανό (Marco Plaucio Lucano) και τον Τιβέριο Κλαύδιο Νέρωνα (Tiberio Claudio Nerón) και παρέμεινε σε χρήση για την κυκλοφορία οχημάτων έως τα μέσα του 20ού αιώνα, οπότε και κατασκευάστηκε μια νέα γέφυρα, λίγο πιο βόρεια, για να εξυπηρετήσει τις σύγχρονες μεταφορικές ανάγκες. 

  Το ιστορικό αυτό μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελείται από επτά πέτρινα τόξα, κατασκευασμένα με τις χαρακτηριστικές τεχνικές της ρωμαϊκής μηχανικής.  

  Δίπλα στη γέφυρα, στην ανατολική όχθη, υψώνεται το Μαυσωλείο των Πλαύκιων, ένας μεγάλος κυκλικός πύργος του 1ου αιώνα μ.χ., ο οποίος υποβλήθηκε πρόσφατα και αυτός σε εργασίες αποκατάστασης, φέρει λατινικές επιγραφές, ενώ στην ίδια όχθη σώζονται τα ερείπια ενός πανδοχείου του 16ου αιώνα, τα οποία συμπληρώνουν τη σύνθεση ενός αρχαιολογικού συνόλου.

   Η γέφυρα βρίσκεται στην επαρχία της Ρώμης, ακριβώς μετά τα αρχαία τείχη και πριν από τη Βίλα του Αδριανού, στους πρόποδες των υψωμάτων του Τίβουρ (Tibur), κοντά στο Τίβολι.  

  Το 2010, το World Monuments Fund (Παγκόσμιο Ταμείο Μνημείων) συμπεριέλαβε την περιοχή σε πρόγραμμα αποκατάστασης, καθώς το μνημείο κινδύνευε σοβαρά μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του 2004.

Σημειώσεις-βιβλιογαφία. 

 Οι φωτογραφίες και τα βίντεο είναι της Angela Giuffrida. Την ευχαριστώ.

 Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι:


 



Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Γέφυρα ποταμού Βαλύρα, στο μύλο του Φίλιου. Ιθώμη Μεσσηνίας.

  Λέγεται, ότι κατά τη διαδικασία χτισίματος της καινούργιας γέφυρας το 1953, στη θέση μύλος του Φίλιου και σε αντικατάσταση της παλιάς σιδερένιας, (1) βρέθηκαν ίχνη παλιάς που ανάγεται στην εποχή του Επαμεινώνδα του Θηβαίου και ότι χτίστηκε περίπου το ίδιο χρονικό διάστημα μ' αυτήν της Μαυροζούμενας. Είναι άγνωστο πότε γκρεμίστηκε.


 

Η σιδερένια γέφυρα. 

 

  Αναφέρεται ότι κατά το κυνηγητό του Κολοκοτρώνη από τους Τούρκους και τους συνεργάτες τους  “ο  Κολοκοτρώνης πήρε τα μέτρα του όταν ειδοποιήθηκε ότι έρχονται Τούρκοι και προσκυνημένοι. Στη θέση που είναι τώρα η γέφυρα του ποταμού Μαυροζούμενα, που τότε δεν υπήρχε, και στην περιοχή που είναι τα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Βλάσση, ο Κολοκοτρώνης έστησε την ενέδρα του με αποτέλεσμα να εξοντώσει τους περισσότερους Τούρκους, μερικοί από τους οποίους πνίγηκαν στο ποτάμι, ενώ οι υπόλοιποι, ελάχιστοι άλλωστε τόβαλαν στα πόδια μαζί με τους επικουρικούς τους. Ο Κολοκοτρώνης τους κυνήγησε μέχρι το χωριό Λέζι, σημερινή Λάμπαινα, και προχώρησε”.(2)


 

 Περαταριά Βαλύρας.

 

  Πριν κατασκευαστεί η σημερινή τσιμεντένια γέφυρα (1953) στην ίδια θέση υπήρχε σιδερένια τέτοια φτιαγμένη το 1893 (3). 

  Τον Φλεβάρη του 1944 η σιδερένια γέφυρα ανατινάχτηκε από τον ΕΛΑΣ (μαζί με τις γέφυρες Θουρίας, Διαβολιτσίου και Δεσύλλα) με επικεφαλής το  Νέζη, κατόπιν εντολής του στρατηγείου Μέσης Ανατολής και παρά την αντίδραση των χωρικών που επικοινωνούσαν με την “Πέρα Μεριά”, όπου είχαν ελαιώνες, χτήματα και βοσκοτόπια.      Οι τελευταίοι που πέρασαν τη γέφυρα ήταν η γριά Φεφοπούλου με τα παιδιά της Φόντα και Αρετή πηγαίνοντας στη μυλόλακα που είχαν τα πρόβατά τους.

Παλιά μεταλλική γέφυρα Βαλύρας 1910.
 

Δίπλα στη σιδερένια υπήρχε ξύλινη γέφυρα που είχαν φτιάξει οι Θανάσης Βίγκος, Θανάσης Μυλωνάς και Παναγιώτης Χριστάκος. Η ξύλινη αυτή γέφυρα του μύλου, όπως και η ξύλινη του Κανκούλα, παρασύρθηκαν από ένα μεγάλο κατέβασμα του Βαλύρα στις 27/10/1947. “Το έτος 1947, την νύχτα της 26ης προς 27η έγινε πλημμύρα πρωτοφανούς εντάσεως. Γέροι 80 χρόνων και πλέον ουδέποτε ενθυμούνται τοιαύτης. Το ποτάμι Βαλύρας έφθασε έως τα βαγένια, από εκεί που πέφτει το νερό στο βαγένι. Από το άλλο μέρος έως το επάνω μέρος της σταφίδας, τα κούρβουλα είχαν σκεπαστεί. Παρέσυρε την σιδηροδρομική γραμμή, τους 2 μύλους, την ξύλινη γέφυρα και έπνιξε τους μυλωνάδες”. (4)


 

  

 Γέφυρα Βαλύρας(Τζεφερεμίνι) του Μαρτίου 1902 από τον Jean Binot στο Mussee du quai Barny

 

Με την ανατίναξη της σιδερένιας γέφυρας η επικοινωνία γινόταν είτε με την ξύλινη μέχρι το 1947 που παρασύρθηκε από το Βαλύρα, είτε με βάρκα. Πλοηγοί της βάρκας ήταν κατά σειρά οι Κοιλάκος, Θεοδωράκης, Καπότης, Χρίστος Ντουραμάκος και τελευταίος ο Γιώργος Γκομέσης (Μανταδάκης). (5)

 

 Σημειώσεις-Βιβλιογραφία

1.           Φωτογραφίες Ι. Λύρας

2.           Ι Λύρας. “Ένα οδοιπορικό στο χρόνο και το χώρο”. Δήμος Ιθώμης Μεσσηνίας, σελ. 33. Βαλύρα Νοέμβριος 2005

3.           Φωτογραφίες Ι. Λύρας

4.           Από τις προσωπικές σημειώσεις του Ι. Λύρα που ευγενικά μας προσέφερε.

5.           Ομοίως.

 

Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Γεφύρι κοντά στη Ροβιάτα Ηλείας.

  Την ύπαρξή του μας αποκαλύπτει ο Ηλίας Τουτούνης,  λέγοντας ότι «άλλο ένα μικρό και ασήμαντο ρεματάκι πήγαζε βορειοδυτικά της Αμαλιάδας κοντά στον Άγιο Νικόλα. Αυτό ενώνεται με τον επίσης μεγάλο χείμαρρο της Αμαλιάδας την Σοχιά και στη συνέχεια δυτικότερα με τον Κουρλέσα, νοτιοδυτικά της Ροβιάτας στο ύψος της Εθνικής οδού Πύργου Πατρών. Σ’ αυτό το σημείο ήταν το παλιό πέτρινο γεφύρι, ενώ το έτος 1928 κατασκευάστηκε μια σύγχρονη γέφυρα για τη διέλευση των τροχοφόρων οχημάτων. Από την Εθνική οδό και μετά την τελευταία ένωση, οι χείμαρροι Κουρλέσα και Σοχιά, συνεχίζουν την ροή τους με την ονομασία πλέον Κουρλέσα. Ο εν λόγω χείμαρρος, εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος και συγκεκριμένα στην ομώνυμη παραλία του Κασιδιάρη, αφού τελευταία διαρρέει την τοποθεσία με τ’ όνομα επίσης Κασιδιάρης, που βρίσκεται δυτικά του οικισμού της Μαραθιάς.» (1)

Γέφυρα ¨Σοχιάς¨ κατά την πλημμύρα της 25 Μαίου 1914 στο κέντρο της πόλης της Αμαλιάδας, κοντά στη σημερινή πλατεία Νίκου Μπελογιάννη. Τώρα είναι σκεπασμένο.
 

Φαίνεται ότι υπήρχε μέχρι το 1928 και έπεσε θύμα της ...λεγόμενης ανάπτυξης. Γκρεμίστηκε για να φτιαχτεί καινούργιο τσιμεντένιο. 

  Βρισκόταν στα γεωγραφικά όρια του χωριού Ροβιάτα, του δήμου Ήλιδας, χωρίς να γνωρίζουμε το χρόνο κατασκευής του και τον πρωτομάστορα. 

   Πιθανότατα, πρόκειται για το γεφύρι που αναφέρει ο Πουκεβίλ, όταν λέει ότι :  “...μετά από 35 λεπτά πεζοπορίας, διαβήκαμε πάνω από ένα πέτρινο γεφύρι τον Παχίστα. Το ποταμάκι αυτό, προωθώντας στη θάλασσα τα νερά της πεδιάδας που είχαμε μόλις διατρέξει, αρδεύει τους βορείως των χωριών Ρούβαλι και Ροβιάτα αγρούς.” (2)

   Ο Παχίστας ποταμός πρόκειται, μάλλον, για το ποτάμι της “Σοχιάς”, που διατρέχει την περιοχή και είναι τώρα καλυμμένος στο μήκος που διασχίζει την πόλη της Αμαλιάδας και που πιο κάτω ενώνεται με το χείμαρρο Γκουρλέσα ή Πουρλέσκα που σχηματίζεται λίγο βορειότερα. 

  Παλιότερα η Σοχιά κινούσε δύο νερόμυλους και οι γυναίκες έπλεναν τις κουβέρτες στα νερά του. 

  Τα δύο ρέματα, γένους θηλυκού, Σοχιά και Γκουρλέσα ενώνονται στη Ροβιάτα και χύνονται στο Ιόνιο, στη θέση “Χελωνίτης”.

 

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1)   ΗΛΕΙΑΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ-ΗΛΕΙΑΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ 18. Ετήσια Ιστορική-Λαογραφική-Λογοτεχνική Έκδοση. Ηλίας Τουτούνης, ¨Ο Χείμαρρος Κουρλέσας¨σελ. 310.

(2)   Πουκεβίλ. Ταξίδι στην Ελλάδα. Πελοπόννησος Εκδόσεις ΣΥΛΛΟΓΗ Αφοί Τολίδη, σελ 196.

 

Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026

Τα πετρογέφυρα του παλιού δρόμου Κορίνθου-Άργους, από Χιλιομόδι μέχρι Άγιο Βασίλειο.

  Τον παλιό δημόσιο δρόμο Κορίνθου-Άργους, από το Χιλιομόδι μέχρι τον Άγιο Βασίλειο, τέσσερα πετρογέφυρα τον γεφυρώνουν χτισμένα το 1885 όταν έγινε αυτός ο δρόμος. 

  Όλα έχουν επεκταθεί με τσιμέντο και άσφαλτο αργότερα,  για να καλύψουν τις ολοένα αυξημένες συγκοινωνιακές ανάγκες της περιοχής, όλα είναι μονότοξα και όλα έχουν χτιστεί με έξοδα του κρατικού προϋπολογισμού.  

   Κατά σειρά, από Χιλιομόδι προς Άγιο Βασίλειο, είναι τα παρακάτω: 


Γεφύρι  στο Κάψαλο. Χιλιομόδι

  Είναι το πρώτο γεφύρι που συναντάμε μετά το Χιλιομόδι, σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από το χωριό  και είναι καλυμμένο με άσφαλτο και τσιμέντο, αφού αποτελεί μέρος του παλιού δρόμου Κορίνθου – Άργους. 

Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Έχει γίνει προέκτασή του με τσιμέντο για να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες της κίνησης του δρόμου.

  Χτίστηκε τότε που κατασκευάστηκε και ο δρόμος, γύρω στα 1885 με χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό. 

  Είναι μονότοξο,  ημικυκλικό με κάθετα τα πλαϊνά του από ένα σημείο και κάτω και μια σειρά θολίτες.


 


 Οι τσιμεντένιες παρεμβάσεις.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

 

 

Οι διαστάσεις του είναι:

 Άνοιγμα καμάρας: 3 μ.

                       Ύψος: 3 μ.

                       Πλάτος: 5 μ.

                       Μήκος: 4,50 μ.

 

 Γεφύρι στο Μύλο, μετά τον Κάψαλο Χιλιομοδίου

  Όμορφο γεφύρι, καλυμμένο με την άσφαλτο του δρόμου Κορίνθου – Άργους και προεκτεταμένο με τσιμέντο για να καλύψει τις ανάγκες του.

   Είναι καταβιβασμένο με κάθετα τα πλαϊνά του και βρίσκεται σε απόσταση περίπου 700 μέτρων απ΄το γεφύρι στο Κάψαλο Χιλιομοδίου, του δήμου Κορινθίων.

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Χτισμένο και αυτό, όπως και όλα του συγκεκριμένου δρόμου το 1885 με έξοδα του κρατικού προϋπολογισμού, πρόκειται για ένα μονότοξο, ημικυκλικό γεφύρι, με κάθετα τα πλαϊνά του περίπου κατά ένα μέτρο και μια σειρά θολίτες.


 

 

Οι προσθήκες από τσιμέντο για την επέκτασή του.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 

 

 


Οι διαστάσεις του είναι:

 Άνοιγμα καμάρας: 5,92 μ.

                       Ύψος: 1,90 μ.

                       Πλάτος: 5 μ.

                       Μήκος: 6 μ.

 

 

 Γεφύρι  μετά το Μύλο Χιλιομοδίου

  Βρίσκεται σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από αυτό στο Μύλο Χιλιομοδίου και μόνο τα πλαϊνά του είναι πέτρινα. 

Ο δρόμος πατάει πάνω σε σιδερένιες κολόνες της οροφής του.

  Χτίστηκε το 1885 με χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού, μαζί με τα άλλα γεφύρια του δρόμου Κορίνθου-Άργους.

Τα πέτρινα πλαϊνά και οι σιδερένιες κολόνες της οροφής από ανάντη. 

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.



                Οι διαστάσεις του είναι:

  Άνοιγμα καμάρας: 4 μ.

                       Ύψος:  2,50 μ.

                       Πλάτος: 9 μ.

                       Μήκος:  4 μ.

 

  Γεφύρι  Πασά

  Το συναντάμε στην θέση Πασάς και στην τοποθεσία ταβέρνα Σαγκιώτη, περίπου 1,5 χιλιόμετρα πριν τον Άγιο Βασίλειο.

   Ονομάζεται έτσι, γιατί στην τοποθεσία αυτή υπήρχε επί τουρκοκρατίας ο Πύργος του πασά της περιοχής.

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
 

   Είναι καλυμμένο με τσιμέντο και άσφαλτο, αφού πρώτα επεκτάθηκε, για τις ανάγκες του παλιού δρόμου Κορίνθου   - Άργους και χτίστηκε όταν έγινε ο δρόμος αυτός το 1885 με χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού.


 

 

 Οι τσιμεντένιες παρεμβάσεις.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

 

 

  Πρόκειται για ένα μονότοξο γεφύρι, ημικυκλικό και με μια σειρά θολίτες. 

  Οι διαστάσεις του είναι:

 Άνοιγμα καμάρας: 2 μ.

                       Ύψος:  1,45 μ.

                       Πλάτος: 7,90 μ.

                       Μήκος: 2,50 μ.

                       Μήκος καμαρολιθιού:  0,45 μ.