Καλωσόρισμα ΑΓΠ

....της Πέτρας και του Νερού

Πέτρα και νερό!
Δύο υλικά, που συναντά κανείς σε αφθονία στην Ελληνική γη.
Πέτρα και νερό!
Δύο στοιχεία, που καθημερινά συναντάμε στη ζωή μας.
Πέτρα και νερό!
Με τη δική του μεταφορική σημασία το καθένα.
Πέτρα και νερό!
Σταυραδέρφια της Μάνας φύσης.

διαδρομές.... 
Η  πέτρα που φανερώνει τις δυσκολίες που περνάμε, μαρτυρά το χρόνο και τις αναμνήσεις, την ανάγκη, την ιστορία.
Το νερό που οδηγεί στη λύτρωση, που δείχνει δρόμους και χαράζει πορεία.
Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Το ένα αποζητά τη βοήθεια του άλλου.
Το ένα σφιχταγκαλιάζει το άλλο.

της φύσης τα καμώματα....
Πολλές φορές "κονταροχτυπιούνται" μεταξύ τους. Μα πάντα νικητής βγαίνει το νερό!
Έτσι, το νερό τρέχει και σμιλεύει την πέτρα φτιάχνοντας κάποτε-κάποτε απαράμιλλα έργα τέχνης.
Στο πέρασμά του από την πέτρα, "γεννά" σπήλαια, φαράγγια, καταβόθρες, βάραθρα, γεφύρια, περίτεχνα σχέδια.

δημιουργήματα....
Κάποιες φορές, είναι ο άνθρωπος, που χρησιμοποίησε την πέτρα για να δαμάσει το νερό.
Και το κατόρθωσε.
Έστησε πέτρινα γεφύρια, ακονίζοντας με τη σειρά του την πέτρα, για να διαβεί το ορμητικό ρέμα.
Γεφύρια, που ακουμπάνε πάνω σε πολλά πόδια.
Δύο, τρία, τέσσερα ή και περισσότερα, για να δρασκελίσει το νερό ενώνοντας τους τόπους.
Και τους ανθρώπους. Και τον κόσμο.
Έτσι, ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες, που η φύση παρέχει απλόχερα.
Απλόχερα και εμείς εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας σ' αυτούς τους δουλευτάδες, που φτιάξανε γεφύρια με αντοχή και ομορφιά. Σμίξανε χωριά και τάφεραν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.

μνήμες....αναφορές....βιώματα.... 
 Στη διαδρομή του χρόνου, μέσα από απάνθρωπες και βέβηλες συμπεριφορές αλλά και φυσικές καταστροφές, έφτασαν στις μέρες μας όπως έφτασαν!
 Τα θαυμαστά αυτά έργα της λαϊκής μας γεφυροποιίας πρέπει να παραδοθούν αλώβητα και με σεβασμό, στη μνήμη και τον θαυμασμό των επόμενων γενιών.

Καλώς ήλθατε στους δρόμους του νερού και της πέτρας
Καλώς ήλθατε στον θαυμαστό κόσμο των πετρογέφυρων
Καλώς ήλθατε στο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Θοδωρής Χαμάκος / Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (Α.Γ.Π.)
Αγίου Δημητρίου 29
18547 Νέο Φάληρο                                         
Πειραιάς
Τηλ.        210 4829520                                    
Κιν.        693 7433866                                      
Email: theodoros.hamakos@uww.org

           thodorischamakos@gmail.com          

Youtube: www.youtube.com/agpelop       
Blog:  www.agpelop.blogspot.gr                                   
Facebook: www.facebook.com/thodorischamakos                                  

Μονότοξο στον Αρκαδικό ή ποτάμι Αρκαδιάς.

 Βρίσκεται επί του Αρκαδικού ποταμού ή ποτάμι Αρκαδιάς ή Σελλέϊκο ποτάμι, που χύνεται στον Μεσσηνιακό κόλπο, τον οποίο ποταμό γεφυρώνει με το ένα και μοναδικό του  τόξο, δίπλα από την καινούργια γέφυρα και τον δημόσιο δρόμο Λαγκουνάτο – Σελλά - Κυπαρισσίας. 

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Η περιοχή που είναι χτισμένο λέγεται “Σαλτορέμα”, το γεφύρι έχει μια σειρά θολίτες, επίπεδη επιφάνεια διάβασης, αμβλεία γωνία τόξου, χωρίς στηθαία και τα κάθετα βάθρα του πατάνε σε συμπαγή βράχο. 

 Βρίσκεται στο μεσοδιάστημα των χωριών Καλογερέσι-Λαγκουνάτο και Σελλά, τα οποία συνέδεε.

   Πρόκειται για ένα πανέμορφο γεφύρι, μονότοξο, το οποίο είναι σε άσχημη κατάσταση με εμφανή την εγκατάλειψη, χωρίς καμιά επίσημη φροντίδα, σήμανση κλπ. με αποτέλεσμα να είναι σχετικά άγνωστο και εν πολλοίς απρόσιτο για το κοινό.

Η επίπεδη επιφάνεια διάβασης.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

   Είναι χτισμένο με ντόπια γκρίζα πέτρα, που αφθονεί στην περιοχή ενώ είναι άγνωστο πότε χτίστηκε και ποιος ήταν ο πρωτομάστορας, αν και η εν γένει τεχνική του παραπέμπει σε λαγκαδινούς μαστόρους.

  

Ο συνοδοιπόρος Γιάννης Λύρας πάνω στο γεφύρι.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Οι διαστάσεις του είναι:

                      Άνοιγμα καμάρας: 4,70 μ.

                       Ύψος: 5,05 μ.

                       Πλάτος: 2,95 μ.

                       Μήκος: 8,80 μ.

Το αμβλύ τόξο και οι θολίτες.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι: 

Γεφύρι Κουρουπά. Αμαλιάδα Ηλείας.

  Χτίστηκε το 1915, επί προεδρίας του γιατρού Βασ. Παπαγιαννόπουλου και ήταν το κεντρικό γεφύρι επί της Σοχιάς, που ένωνε τις συνοικίες “Καλίτσα” και “Ντερβίς Τζελεμπή”, που ενώθηκαν αργότερα και αποτέλεσαν την σημερινή πόλη της Αμαλιάδας, πρωτεύουσα του δήμου Ήλιδας.

   Υπάρχει και μια άλλη άποψη που λέει ότι το γεφύρι χτίστηκε το 1885 επί δημαρχίας Γεωργίου Ξυδιά.

   Με την ανάπλαση της κεντρικής περιοχής και την κάλυψη της Σοχιάς, σκεπάστηκε και το γεφύρι.

 “ Η τοπωνυμία Καλίτσα ή σωστότερα Καλίστη είναι φυσικά  βυζαντινή.  Πράγματι δε η περιοχή της Καλίτσης είναι η ποιο υγιεινή της Αμαλιάδος γιατί αυτή ακόμη και από την πιο ψηλότερή της του Αη Λιά δεν περιτριγυρίζεται από βάλτους όπως ο Αη Λιάς όπου δεξιά και κάτω του είχε τους βάλτους της Σοχιάς αριστερά του δε τα έλη Κουρτίκι και της Φραγκαβίλλας”. (1)

   Όσον αφορά τη συνοικία Ντερβίς Τζελεμπή “το γεγονός είναι ότι το Δερβή Τσελεπή και όχι Τσελεμπή, όπως μερικοί γράφουν, προϋπήρχε του σωτηρίου έτους 1740, όπως αδιάψευστα μαρτυράνε εγγραφές σε Κώδικες των Μοναστηρίων Σκαφιδιάς, Κρεμαστής και Φραγκαπηδήματος. Προϋπήρχε, εκατοικιώταν από αμιγή Ελληνικό πληθυσμό όπως το πιστοποιεί πληθώρα ονομάτων αφιερωτών στα πιο πάνω Μοναστήρια Δερβητσεπιωτών. Πιθανότατα η ονομασία Δερβή Τσελεπή οφείλεται στον αγά της Γαστούνης Δερβή Τσελεπή που υπογράφει ένα ¨χοτζέτι¨δηλαδή επίσημη βεβαίωση για κατοχή και νομή εκτάσεων εναποκείμενη και σήμερα ακόμη στη Μονή Φραγκοπηδήματος με χρονολογία σωτηρίου έτους 1645, δηλαδή εκατό ολόκληρα χρόνια προ χρονολογίας, που έλεγαν κάποιοι, αραπάδες και γύφτοι συνοίκησαν το Δερβή Τσελεπή στα 1715 και έπειτα.” (2)

 

   

 

Από τις εκδόσεις:

Βιβλιοπανόραμα. 

 

 

 

 Το γεφύρι του Κουρουπά αναφέρεται σε μια αφήγηση της μάχης της Αμαλιάδας, τον Νοέμβριο του 1947 κατά τον καταστρεπτικό εμφύλιο πόλεμο, ως εξής: «Έξω ο καιρός ίδιος, ψιλόβρεχε...Εκείνη την εποχή ο εξωτερικός φωτισμός της πόλης ήτανε λιγοστός, αφού γινότανε από την ιδιωτική Ηλεκτρική Εταιρεία, το μεγάλο παλιό κτήριο πλάι στη νότια όχθη της Σοχιάς, τον χείμαρρο της Αμαλιάδας, που ξεκινά λίγο πιο πάνω από το χωριό Γεράκι κι ενώνεται κοντά στη Ροβιάτα με τον ποταμό Κουρλέσσα, την αρχαία Έλισα, που στη συνέχεια χύνεται στη θάλασσα, στον λεγόμενο Χελωνίτη κόλπο. Μπροστά από το κτήριο είναι το στενό γιοφύρι που ενώνει το Καλίτσα και τον Αϊ-Γιώργη με τη νότια πόλη σ’ αυτό το σημείο...» (3)

 

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1).           Ηλειακά  Τριμηνιαίο περιοδικό λαογραφικής-ιστορικής και γλωσσικής σπουδής της Ηλείας. Εκδότης -διευθυντής Ντίνος Δ. Ψυχογιός Τεύχος ΙΔ'-ΙΕ' 1958 Λεχαινά σελ. 335.

(2).             Ομοίως, τεύχος ΙΓ΄, σελ. 319

(3).             ΗΛΕΙΑΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ-ΗΛΕΙΑΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ 18. Ετήσια Ιστορική-Λαογραφική-Λογοτεχνική Έκδοση.Θεόδωρος Αθ. Ανδρουτσόπουλο, ¨Η μάχη της Αμαλιάδας¨ Δευτέρα, 24 Νοέμβρη 1947, ώρα 18.45. σελ. 266.

Γεφύρι στις Κεχριές. Βόρεια Εύβοια.

   Το γεφύρι συναντάμε λίγο πριν μπούμε στο χωριό, στην ασφάλτινη διασταύρωση δεξιά και 500 μέτρα πιο κάτω να γεφυρώνει τον ποταμό Νηλέα, εκατό περίπου μέτρα από το τυροκομείο του Αχματιώτη.

  Το φαράγγι που σχηματίζει ο Νηλέας στην πορεία του λέγεται από τους ντόπιους φαράγγι της Μπολοβίναινας.  

Από ανάντη.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 

 Ο μυθικός ποταμός Νηλέας πηγάζει από το Ξηρό Όρος (Τελέθριο) κοντά στην Κερασιά, που λίγο πιο έξω από το Μαντούδι ενώνεται με τον άλλο μυθικό ποταμό, τον Κηρέα, που έρχεται από τα βουνά Φτερίτσα, Πυξαριά, Μαυροβούνι και Καντήλι  και από εκεί σαν Βούδουρος  χύνεται στο Αιγαίο, στην παραλία Κρύα Βρύση, κοντά στο Πελέκι Κηρίνθου όπου και ο ομώνυμος αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας Κηρίνθου. 

  Το ποτάμι πήρε το όνομά του από τον Νηλέα, γιο του Ποσειδώνα. Ο Στράβων αναφέρει  ότι τα πρόβατα που έπιναν νερό από τον Νηλέα έβγαζαν μαύρο μαλλί και από τον Κηρέα λευκό ή ότι γεννούσαν μαύρα αρνιά και άσπρα αντίστοιχα.

 

  Πλήθος θρύλων και παραδόσεων συνοδεύουν και τα δυο ποτάμια. Σύμφωνα με έναν απ' αυτούς, ο Ηρακλής επιστρέφοντας από έναν από τους άθλους του, βρέθηκε μπροστά σε δύο ποταμούς, τον Κηρέα και τον Νηλέα. Ο ξακουστός ήρωας διάλεξε να πιει από τα καθαρά νερά του Κηρέα, νομίζοντας ότι είναι αγνά και ευεργετικά, σε σχέση με τα θολά του Νηλέα. Από τότε, ο Κηρέας έμεινε στην τοπική λαϊκή παράδοση σαν σύμβολο καθαρότητας, δύναμης και αρετής.

 

   

 Η επίπεδη επιφάνεια διάβασης.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 

Το γεφύρι ένωνε και ενώνει τα χωριά Κεχριές, Σκεπαστή και Κεραμειά. Εξυπηρετούσε και εξυπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες καθώς και τις γεωργικές και ποιμενικές εργασίες των ντόπιων. Τα τσιμεντένια στηθαία είναι μεταγενέστερη προσθήκη. 

   Πρόκειται για ένα όμορφο γεφύρι, μονότοξο, εντυπωσιακό, καταβιβασμένο, με μια σειρά θολίτες και επίπεδη επιφάνεια διάβασης. 

 

 Ο τόπος του γεφυριού, που  ήταν καταπράσινος, έχει καεί ολοκληρωτικά από την καταστροφική πυρκαγιά του 2021.

 

  Το όνομα του χωριού, Κεχριές, είναι πιθανόν να προέρχεται από την καλλιέργεια του φυτού κεχρί κατά την αρχαιότητα.

Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι:

 

 

Υδατογέφυρα του υδραγωγείου του “κήπου του Βαλτετσίου”. Τρίπολη.

  Λέγεται και νερογέφυρα ή υδατογέφυρα του υδραγωγείου του “κήπου του Βαλτετσίου” και υποστηρίζεται ότι είναι έργο της Β' Ενετοκρατίας (1685-1715). 

  Αποτελείται από ένα κεντρικό μεγάλο τόξο και δύο μικρότερα δεξιά και αριστερά, τα οποία δεν ακουμπούν στο έδαφος, λειτουργώντας σαν μεγάλα ανακουφιστικά ανοίγματα. Βρίσκεται στη θέση “Μάνα νερού”, όπου υπήρχε τουρκικό υδραγωγείο, τα νερά του οποίου κατέληγαν στο βαλτετσιώτικο ποτάμι.

   Το όλο σύμπλεγμα αποτελείται από δύο γεφύρια. Το πρώτο είναι χτισμένο στις πηγές του νερού και έχει μήκος 22 μέτρα, διασώζεται σχεδόν σε όλο το ύψος και αποτελείται από μια καμάρα. Το δεύτερο έχει τρεις καμάρες και συνολικό μήκος 45 μέτρα. Το κεντρικό τόξο έχει ύψος 6,50 μέτρα και σώζεται ακέραιο, ενώ από τα πλαϊνά ένα έχει πέσει και το άλλο είναι ερειπωμένο. Πάνω του διέρχεται ο σύγχρονος αγωγός ύδρευσης της Τρίπολης, που έγινε το 1928.

  Το υδραγωγείο το αναφέρει και ο Πουκεβίλ λέγοντας ότι “...αυτή η έλλειψη νερού είχε ως αποτέλεσμα να διοχετευθεί, μέσω ενός υδραγωγείου (souterazzi),στην Τριπολιτσά, το άφθονο νερό μιας πηγής βρισκόμενης μερικά μίλια από εκεί.” (1)

   Όπως αναφέρει ο Βασίλης Σιακωτός “η υδατογέφυρα του υδραγωγείου των “Κήπων του Βαλτετσίου”, μεταγενέστερου του υδραγωγείου της “Μάνας του Νερού” που χτίστηκε στην τουρκοκρατία, δεν φέρει κάποια επιγραφική μαρτυρία, ωστόσο, σωστά ως σήμερα έχει υποστηριχτεί ότι είναι έργο της Β' Βενετοκρατίας . Δίνει την εντύπωση τρίτοξης γέφυρας αποτελούμενη από ένα μεγάλο τόξο και δύο πλάγια μικρότερα. Τα δυο πλάγια τόξα δεν είναι ανοικτά έως κάτω, έχουν χαμηλή “ποδιά” που λειτουργούν έτσι ως υπερμεγέθη ανακουφιστικά ανοίγματα. Η κατασκευαστική αυτή ιδιαιτερότητα ίσως οφείλεται στο γεγονός ότι είναι σχέδιο Βενετών μηχανικών. Από ένα γράμμα του Γενικού Προνοητή Antonio Loredan το 1713 προκύπτει ότι τα υδραγωγεία της Τριπολιτσάς ήταν δύο και οι συντηρητές του ήταν οικοδόμοι, προφανώς ντόπιοι. Ο Γενικός Προνοητής με γράμμα του στις 20 Σεπτεμβρίου 1713 (ν.ημ.) προς τους συνδίκους της κοινότητας της Τριπολιτσάς τους ενημερώνει ότι ο Δημήτρης Μπακάλης με το γιο του Μίχο και ο Αγγελής Λαμπούρης με το γιο του Μελέτη είχαν οριστεί από τους Βενετούς ως υπεύθυνοι να επιβλέπουν τα υδραγωγεία της Τριπολιτσάς και γι' αυτό θα εξαιρούνταν από την υποχρέωση μετάβασής τους στα οχυρωματικά έργα που εκτελούνταν εκείνη την περίοδο στο Ναύπλιο. Πολλά χρόνια μετά, στα 1830, την επισκευή των δύο υδραγωγείων ανέλαβαν μάστορες από την Κάρπαθο.” (2)

 Υπήρχαν δηλαδή, δύο υδραγωγεία που τροφοδοτούσαν με νερό την Τρίπολη και αρκετούς νερόμυλους στην περιοχή. Ένα παλιό 3 χιλιόμετρα δυτικά της Τρίπολης και ένα νεότερο στους “Κήπους Βαλτετσίου”, 15 χιλιόμετρα απόσταση από την πόλη.

  Η υδατογέφυρα της περιοχής “Μάνα του νερού”, είναι ιδιαιτέρας αρχιτεκτονικής ομορφιάς και σημασίας, αλλά αν και έχει χαρακτηρισθεί (μαζί με το υδραγωγείο) διατηρητέα μνημεία, κινδυνεύουν με κατάρρευση. (3)

 

Βιβλιογραφία

1.            Πουκεβίλ: Ταξίδι στη Ελλάδα-Πελοπόννησος. Εκδόσεις ΣΥΛΛΟΓΗ Αφοί Τολίδη σελ. 109, Αθήνα 1995

2 .            Βασίλης Σιακωτός. “Έργα γεφυροποιίας, υδραγωγεία, οικοδομικά συνεργεία και συντεχνίες οικοδόμων στη Βενετοκρατούμενη Πελοπόννησο (1687-1715). Η επισκευή της Γέφυρας της Νονεμβασιάς στα 1700”. “Περί Πετρογέφυρων – Μαστόροι και γεφύρια”. Γ' Επιστημονική Συνάντηση ΚΕΜΕΠΕΓ. Αθήνα 2009 σελ. 29 και 30.

3.  Οι φωτογραφίες είναι από το διαδίκτυο.

Tarihi Sultan Suleyman koprusu. Γέφυρα Σουλτάνου Suleyman. Gebze – Kocaeli. Turkiye-Τουρκία.

 Η γέφυρα Μιμάρ Σινάν (Gebze – Kocaeli) βρίσκεται ανατολικά της Γκέμπζε, πάνω από το ρέμα Ντιλ,  χρηματοδοτήθηκε από τον Σουλτάνο Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή τον 16ο αιώνα και κατασκευάστηκε από τον σπουδαιότερο αρχιτέκτονα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας Μιμάρ Σινάν (Mimar Sinan).

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

To μήκος της είναι  65 μέτρα, το πλάτος 6,5 και  έχει τέσσερα άνισα, ανισοϋψή και αμβλυγώνια τόξα με ανοίγματα αποστράγγισης στη μέση των βάθρων της, μια σειρά θολίτες, ανηφορική επιφάνεια διάβασης, στηθαία και δύο ανακουφιστικά παράθυρα εκατέρωθεν του κύριου τόξου.

 Βρίσκεται στην περιοχή Ντιλόβασι (Dilovasi) της επαρχίας Kocaeli,  ανάμεσα σε εργοστάσια στη βιομηχανική ζώνη και πήρε την σημερινή της μορφή μετά τις εκτεταμένες επισκευές και συντηρήσεις που ξεκίνησαν το 2021 και οι εργασίες των οποίων διάρκεισαν 2 χρόνια μέχρι του σημείου της πλήρους αποκατάστασης από τις υπάρχουσες μέχρι τότε φθορές.

Πρόκειται για άλλη μια σπουδαία κατασκευή του σπουδαίου Mimar Sinan στον δρόμο Κωνσταντινούπολης-Βαγδάτης κατόπιν εντολής του Σουλτάνου Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς.  Οι εργασίες αποκατάστασης, που πραγματοποιήθηκαν σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Αυτοκινητοδρόμων του Υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών και τον Δήμο Ντιλόβασι, στο πλαίσιο έργου της Περιφερειακής Διεύθυνσης Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού, ολοκληρώθηκαν εξ ολοκλήρου στο χέρι, διατηρώντας την ιστορική υφή και παραμένοντας πιστή στην αρχική της μορφή. 

 

               Η επιφάνεια διάβασης. 

                    Φώτο: Α.Γ.Π.

 

Μετά τον καθαρισμό της κοίτης του ρέματος στην οποία βρίσκεται η γέφυρα, την ενίσχυση της κατασκευής και την τοποθέτηση νέων λίθων όπου χρειαζόταν, η ιστορική κατασκευή έκλεισε για την κυκλοφορία οχημάτων και τέθηκε σε λειτουργία για πεζούς στις 23 Σεπτεμβρίου 2023.

Ο ντόπιος Bayram Can μας λέει για το γεφύρι: “Βρισκόμαστε στην περιοχή Dilovasi του Kocaeli και μπροστά από την ιστορική γέφυρα, που χτίστηκε από τον σπουδαιότερο αρχιτέκτονα της Οθωμανικής ιστορίας, τον Mimar Sinan. Το όνομα της γέφυρας είναι επίσης Mimar Sinan και έρχεται από τον 16^ο αιώνα. Το σπουδαιότερο στοιχείο για τη γέφυρα είναι μεταξύ 2021-2023 συντηρήθηκε με βάση την αρχική της μορφή. Το ποταμάκι που περνάει από κάτω λέγεται Dilderesi, που σημαίνει δεξαμενή, ρυάκι δεξαμενής. Είμαστε στην περιοχήDilovasi, πολύ κοντά στην πόλη Gebze. Ευχαριστώ».

Από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Στο γεφύρι. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι