Καλωσόρισμα ΑΓΠ

....της Πέτρας και του Νερού

Πέτρα και νερό!
Δύο υλικά, που συναντά κανείς σε αφθονία στην Ελληνική γη.
Πέτρα και νερό!
Δύο στοιχεία, που καθημερινά συναντάμε στη ζωή μας.
Πέτρα και νερό!
Με τη δική του μεταφορική σημασία το καθένα.
Πέτρα και νερό!
Σταυραδέρφια της Μάνας φύσης.

διαδρομές.... 
Η  πέτρα που φανερώνει τις δυσκολίες που περνάμε, μαρτυρά το χρόνο και τις αναμνήσεις, την ανάγκη, την ιστορία.
Το νερό που οδηγεί στη λύτρωση, που δείχνει δρόμους και χαράζει πορεία.
Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Το ένα αποζητά τη βοήθεια του άλλου.
Το ένα σφιχταγκαλιάζει το άλλο.

της φύσης τα καμώματα....
Πολλές φορές "κονταροχτυπιούνται" μεταξύ τους. Μα πάντα νικητής βγαίνει το νερό!
Έτσι, το νερό τρέχει και σμιλεύει την πέτρα φτιάχνοντας κάποτε-κάποτε απαράμιλλα έργα τέχνης.
Στο πέρασμά του από την πέτρα, "γεννά" σπήλαια, φαράγγια, καταβόθρες, βάραθρα, γεφύρια, περίτεχνα σχέδια.

δημιουργήματα....
Κάποιες φορές, είναι ο άνθρωπος, που χρησιμοποίησε την πέτρα για να δαμάσει το νερό.
Και το κατόρθωσε.
Έστησε πέτρινα γεφύρια, ακονίζοντας με τη σειρά του την πέτρα, για να διαβεί το ορμητικό ρέμα.
Γεφύρια, που ακουμπάνε πάνω σε πολλά πόδια.
Δύο, τρία, τέσσερα ή και περισσότερα, για να δρασκελίσει το νερό ενώνοντας τους τόπους.
Και τους ανθρώπους. Και τον κόσμο.
Έτσι, ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες, που η φύση παρέχει απλόχερα.
Απλόχερα και εμείς εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας σ' αυτούς τους δουλευτάδες, που φτιάξανε γεφύρια με αντοχή και ομορφιά. Σμίξανε χωριά και τάφεραν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.

μνήμες....αναφορές....βιώματα.... 
 Στη διαδρομή του χρόνου, μέσα από απάνθρωπες και βέβηλες συμπεριφορές αλλά και φυσικές καταστροφές, έφτασαν στις μέρες μας όπως έφτασαν!
 Τα θαυμαστά αυτά έργα της λαϊκής μας γεφυροποιίας πρέπει να παραδοθούν αλώβητα και με σεβασμό, στη μνήμη και τον θαυμασμό των επόμενων γενιών.

Καλώς ήλθατε στους δρόμους του νερού και της πέτρας
Καλώς ήλθατε στον θαυμαστό κόσμο των πετρογέφυρων
Καλώς ήλθατε στο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Θοδωρής Χαμάκος / Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (Α.Γ.Π.)
Αγίου Δημητρίου 29
18547 Νέο Φάληρο                                         
Πειραιάς
Τηλ.        210 4829520                                    
Κιν.        693 7433866                                      
Email: theodoros.hamakos@uww.org

           thodorischamakos@gmail.com          

Youtube: www.youtube.com/agpelop       
Blog:  www.agpelop.blogspot.gr                                   
Facebook: www.facebook.com/thodorischamakos                                  

Ponte Santangelo-Roma. Italy. Γεφύρι Σαντ Άντζελο-Ρώμη. Ιταλία.

  Είναι μια σπουδαία, φημισμένη και ιστορική πεζογέφυρα της Ρώμης που γεφυρώνει τον Τίβερη και που η κατασκευή της τελείωσε το 134 μ.χ. από τον αυτοκράτορα Αδριανό.

  Συνδέει το κέντρο της πόλης με το Καστέλ Σαντ Άντζελο, το μαυσωλείο του Αδριανού και είναι στολισμένη με δέκα εντυπωσιακά αγάλματα Αγγέλων από το 1688 ενώ στις δύο άκρες του υπάρχουν αγάλματα των Αγίων Πέτρου και Παύλου, στη θέση πύργων που υπήρχαν παλιά.

Η γέφυρα από ανάντη. Φώτο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

  Αποτελείται από πέντε ημικυκλικά τόξα εκ των οποίων τα τρία μεσαία είναι ρωμαϊκής εποχής, στηθαία, η επίπεδη επιφάνεια διάβασης είναι στρωμένη με μαρμάρινες πλάκες, προβόλους και βλέπει προς το Καστέλ Σαντ Άντζελο και το Βατικανό και είναι αποκλειστικά για πεζούς.

  Είναι σημείο αναφοράς της Ρώμης και από τα πιο φημισμένα και φωτογραφημένα σημεία της Ιταλικής πρωτεύουσας.

Τα αγάλματα των Αγγέλων πάνω στη γέφυρα. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Λέγεται ακόμα και Pons Aelius (Γέφυρα Αίλιου) ή Ponte di Castello (Γέφυρα του Κάστρου) ή Pons Hadriani (Γέφυρα Αδριανού).

  Το 1300 από τον Πάπα Βονιφάτιο Η΄έγιναν κάποιες ρυθμίσεις για να εξυπηρετείται το πλήθος των προσκυνητών στο Βατικανό.

  Το 1882 μετά από κάποιες αλλαγές η γέφυρα πήρε τη σημερινή της μορφή.

  Ο ντόπιος και φίλος Salvatore Finizio μας λέει για το γεφύρι αυτό:

  "Είναι μια από τις φημισμένες γέφυρες στη Ρώμη. Χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Αδριανό το 134 μ.χ. για να ενώσει την παλιά πόλη με το κάστρο Σαντ Άντζελο. Στην παλιά της μορφή από το 1669 και από τον Λορέντζο Μπερνίνι υπάρχουν πάνω της αγάλματα Αγγέλων. Συνδέει την παλιά πόλη με το κάστρο Σαντ Άντζελο και το Βατικανό". 

 

Μπροστά στη γέφυρα. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Γεφύρι της Τζαβάραινας. Βυτίνα-Αρκαδίας.

Βρίσκεται επί του Μυλάοντα, που έχει τις πηγές του πάνω από το χωριού Πυργάκι, είναι νεότερο απ' αυτό του Ζαρζί και βρίσκεται σε καλή κατάσταση.

  Χτίστηκε κατά μαρτυρίες μετά την τουρκοκρατία. Πότε, από ποιόν και πως είναι άγνωστο όπως και η ονομασία του. Πιθανώς, όμως να επικράτησε η ονομασία του από την ιδιοκτησία παραποτάμιων χωραφιών κάποιας χήρας Τζιαβάραινας από τη Βυτίνα και τα χωράφια αυτά πουλήθηκαν στον Γεώργιο Σπηλιώτη (Κουσιμάνη). Κατά μία άλλη εκδοχή πήρε το όνομά του από τη γυναίκα του πρωτομάστορα, ο οποίος έβαλε όλη την τέχνη του για να της δείξει τα αισθήματά του και την αγάπη του.

Από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

  Λέγεται ότι από το γεφύρι πέρασε ο Ιμπραήμ κατά την επιδρομή του στην περιοχή.

   Είναι μονότοξο, με αμβλύ άνοιγμα, μια σειρά καλοπελεκημένους θολίτες, στηθαία στα οποία έχει προστεθεί τσιμέντο, κάθετα πλαϊνά από ένα σημείο και κάτω και καμπυλωτή και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης.

Η καμπυλωτή και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης. Φώτο: ΑΓΠ.

  Βρίσκεται σε υψόμετρο 800 μέτρων και λέγεται ότι είναι χτισμένο στη θέση παλιότερου γεφυριού, που είχε κατασκευαστεί επί τουρκοκρατίας και καταστράφηκε από κάποιο δυνατό κατέβασμα  του ποταμού.

 Αποτελούσε κομμάτι του μονοπατιού (μουλαρόδρομος) Μαγούλιανα-Βυτίνα-Μοναστήρι Κερνίτσας-Λάστα.

Το καταβιβασμένο (αμβλύ) τόξο. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  «Έχω περάσει πολλές φορές με τα πρόβατα μικρός. Ο παππούς μου όλη τη ζωή του» (1).

 Περίπου 900 μέτρα πιο κάτω από το γεφύρι υπάρχουν τα ερείπια του μοναστηριακού μύλου.

 Οι διαστάσεις του είναι:

                       Άνοιγμα καμάρας: 10,50

                       Ύψος: 8,50

                       Πλάτος: 2,80 (καθαρό)

                       Μήκος: 22,50

                       Πλάτος καμαρολιθιού: 0,60 μ.

                       Ύψος στηθαίου: 0,60 μ.

                        Πλάτος στηθαίου: 0,45 μ.

  Λίγο πιο πάνω, επί του Μυλάοντα επίσης, υπάρχει το γεφύρι του Ζαρζί (ή Ζαζιού).

Κατά μία μαρτυρία, "Το επώνυμο αυτό (Τζαβάρας) ακουγόταν στο χωριό μου (Νεοχώρι Ιθώμης), στου Μελιγαλά και αλλού στη Μεσσηνία. Προέρχεται από πανωκατεβάτη Αρκάδα που παραχείμαζε στην περιοχή μας. Κάποιοι από τους Χαντζαίους της Αλωνίσταινας λέγονταν και Τζαβαραίοι. Μια Τζαβάραινα από του Μελιγαλά με έχει...βαφτίσει. Το χωριό μας έχει πολλούς πανωκατεβάτες που τελικά εγκαταστάθηκαν οριστικά εδώ μετά την Επανάσταση. Αυτοί έρχονταν με τα προβατάκια τους να ξεχειμωνιάσουνε στα χειμαδιά και την Άνοιξη επέστρεφαν στις πατρογονικές εστίες (Αλωνίσταινα, Ροϊνό, Πιάνα, Νταβιά, κλπ), γιαυτό τους λέγανε και πανωκατεβάτες οι ντόπιοι. Έρχονταν μέχρι του Αγιοδημητριού και έφευγαν μέχρι του Αγιωργιού, όταν καλοκαίρευε ο καιρός". (2)

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Ο Μυλάοντας ενώνεται με τον Τράγο στον κάμπο του Δάρα και πιο κάτω στα όρια του νομού Αχαΐας χύνεται στον Λάδωνα.

 

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1.     Μαρτυρία του ντόπιου, από τη Νυμφασία, Νίκου Αρβανίτη στις 22/12/25.

2.  Μαρτυρία του Γιώργου Παυλάκη από το Νεοχώρι Ιθώμης στις 23/12/25. 

Από κατάντη του γεφυριού. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι:

 

Koyunbaba kopru-bridge. Corum-Turkey. Τουρκία.

 Η γέφυρα Koyunbaba, η οποία συνδέει τις δύο πλευρές του ποταμού Kizilirmak - Κόκκινος ποταμός ( Ο Άλυς των αρχαίων) από το κέντρο της περιοχής Osmancik της επαρχίας Corum, χτίστηκε την εποχή του Beyazit, το 1484 και ολοκληρώθηκε το 1489. 

 

Το πλάτος της είναι περίπου 7,5  και το μήκος της 250 μέτρα.

Είναι κατασκευασμένη από κίτρινη πελεκητή πέτρα, που γινόταν χρήση της πολλές φορές στην οθωμανική αρχιτεκτονική και είχε 19 τόξα. Χρησιμοποιείται ενεργά σήμερα. 

 Τώρα, φαίνονται 15 τόξα λόγω των φερτών υλικών του ποταμού,  που είναι ημικυκλικά και ανισοϋψή και που μικραίνουν όπως πηγαίνουμε στα άκρα της γέφυρας. 

Τα τόξα έχουν μια σειρά θολίτες και η επιφάνεια διάβασής της είναι ελαφρώς ανηφορική με στηθαία. 

 Το όνομά της το πήρε από έναν σπουδαίο Τούρκο φιλόσοφο, τον koyunbaba. 

 Δεν δίνονται πληροφορίες στην υπάρχουσα επιγραφή για τον αρχιτέκτονα.

Η γέφυρα έχει κτιστεί με την κλασική οθωμανική αρχιτεκτονική ενώ στις δύο πλευρές της κατασκευάστηκαν αργότερα πέτρινα κιγκλιδώματα ύψους 60 εκατοστών.

 Το άλλο όνομα της γέφυρας είναι II Beyazit koprusu.

 Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

Το βίντεο και οι φωτογραφίες είναι του φίλου Ercan Adak.

Τον ευχαριστώ. 

 

Γεφύρι στις καταβόθρες. Κάτω Λουσοί Καλαβρύτων.

  Το γεφύρι βρίσκεται επί της επαρχιακής οδού Κάτω Λουσών (Σουδενά μέχρι το 1928) – Σιγουνίου, του δήμου Καλαβρύτων, στη θέση “Καταβόθρες” επί του ρέματος “Μάννα” και είναι μονότοξο στον λεγόμενο Απανόκαμπο.

  «Αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα λαϊκής οικοδομικής του 19ου αιώνα, ζωντανή μαρτυρία της τεχνοτροπίας και τεχνογνωσίας των χτιστάδων και γεφυροποιών της περιοχής και  αναπόσπαστα συνδεδεμένο με τις μνήμες των κατοίκων της περιοχής». Με αυτό το σκεπτικό έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέο μνημείο με την ΔΙΠΑΛ/17736/25619/17-05-1993 απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού.

                                       Πριν την επισκευή του. Φώτο από διαδίκτυο

  Μέχρι σχετικά πρόσφατα αν και είχει χαρακτηρισθεί διατηρητέο μνημείο η κατάστασή του ήταν άσχημη και αν δεν είχε συντηρηθεί θα  κινδύνευαι με άμεση κατάρρευση. Οι θολίτες είχαν αρχίσει και ξεκολάνε και η επιφάνεια διάβασής του ήταν και αυτή σε άσχημη κατάσταση.

  Η συντήρηση και επισκευή του έγινε από τον δήμο Καλαβρύτων το 2021.

  Πρόκειται για ένα μικρό πανέμορφο μονότοξο γεφύρι, σε μια ιστορική περιοχή, με καλντεριμωτή και καμπυλωτή επιφάνεια διάβασης, χωρίς στηθαία, μια σειρά θολίτες, καταβιβασμένο, με κάθετα βάθρα όπως τα περισσότερα γεφύρια της περιοχής που γεφυρώνει το ρέμα Μάννα.

  Το ρέμα Μάννα μετά από λίγα μέτρα χύνεται σε μια καταβόθρα και εμφανίζεται στα σπήλαια των Λιμνών στα Καστριά, βγαίνει στο Πλανητέρο με τελική κατάληξη τον Λάδωνα.

  Οι Κάτω Λουσοί είναι χτισμένοι σε υψόμετρο 1080 μέτρων στις πλαγιές του Χελμού και είναι η πατρίδα των Πετμεζαίων, ο πύργος των οποίων σώζεται σε καλή κατάσταση. Στον αρχαιολογικό χώρο του χωριού υπάρχουν ερείπια του αρχαίου ναού της “Αρτέμιδας Ημέρας”. Οι αρχαίοι Λουσοί υπήρξαν σημαντική πόλη της Αρκαδικής Αζανίας (όπως ονομαζόταν η περί τον Κλείτορα βορειοδυτική Αρκαδία) με ιερό πανελλήνιας εμβέλειας. Εκτείνοταν στις δυτικές υπώρειες του Λούσιου όρους ή Προφήτης Ηλίας, στην κοιλάδα των Σουδενών και είναι γνωστή από το 708 πχ από τον, όπως λέγεται, ολυμπιονίκη Ευρύβατο.

     Η προηγούμενη άσχημη κατάστασή του, από κατάντη. Φώτο από το διαδίκτυο.

  «Στην περιοχή και στο χωριό Χαμάκου (Λουσικό) είχε πολύ περιουσία ο Ασημάκης Φωτήλας, ο μισός τόπος του ανήκε, ήντανε τσιφλίκια από τους Τούρκους, του άνηκε ο μισός κάμπος, ο μισός Απανόκαμπος. Στου Χαρακτινού έμενε ο πασάς της περιοχής, ο Αλή πασάς, είχε τα δικαστήρια εκεί και κρέμαγε τους Έλληνες. Είχανε κάτι σπίτια εκεί, δεξιά από Χαρακτινού μέχρι Κεραμιδάκι όλα ήντανε τούρκικα σπίτια, είχανε πλάκες. Τα πρόλαβε ο παππούς μου, πέθανε 110 χρονών, τα έβλεπε δεν είχανε γκρεμιστεί, γεννήθηκε το 1850 και μου τα είχε διηγηθεί όλα.» (1)

     Μετά την επισκευή του από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

                      Από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Το γεφύρι και ο Χελμός. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

Η καταβόθρα. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Το γεφύρι παλιά εξυπηρετούσε τους ντόπιους στις αγροτικές και ποιμενικές εργασίες και εξυπηρετούσε την επικοινωνία με Σιγούνι, Λουσικό, Λεύκα (Ντούνισα), Λιθαράκια, Χαρακτινού και με τα πόδια βγαίνανε στην Τρικοκιά, Αγία Λαύρα και μετά Καλάβρυτα. (2)

  Το χωριό Σιγούνι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1100 μέτρων, στις πλαγιές του Χελμού.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 6,70 μ.

Ύψος:  2,60 μ.

Πλάτος: 3,17 μ.

 Μήκος:  15,30 μ.

 Μήκος καμαρολιθιού:  0,60 μ.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία 

1. Μαρτυρία της Βάσως Γεωργοπούλου-Παπαθανασίου στις 16/02/2025.

2. Σημαντική η βοήθεια της προέδρου της κοινότητας Κάτω Λουσών Κοτσορώνη Ασημίνα.