Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα

Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση.
Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.

Πέμπτη, 13 Ιουνίου 2013

Το Πουρνογιόφυρο στον Ερύμανθο



Βρίσκεται επί του Ερύμανθου και απέχει πέντε χιλιόμετρα από την Αχλαδινή (Ντάρτιζα ή Δάρτιζα ή Δάρδιζα μέχρι το 1928), του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας. Λέγεται και “Πρινογιόφυρο” ή “γέφυρα του Ερυμάνθου”, είναι τρίτοξη και βρίσκεται σε υψόμετρο 300 μέτρων. Εξυπηρετούσε τα κοντινά χωριά Ηλείας και Αρκαδίας και κυρίως τα χωριά Λυκοχώρι (ακατοίκητο τώρα) και Μοναστηράκι. Χτίστηκε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας από Έλληνες τεχνίτες και είναι κατασκευασμένο από ντόπιο πωρόλιθο ενώ τα τσιμέντα στη βάση και τα στηθαία έγιναν για τη συντήρησή (;) του πολύ αργότερα. Λέγεται επιπλέον και “Πουρναρογέφυρο” , ενώ εικάζεται ότι χτίστηκε από τον Βοεβόδα του Πύργου (ή κατ' άλλους του Λάλα) Σείντ Αγά, γιου της Πυργιωτοπούλας Ζωής Πολέμη.{1}.
Το Πουρνογιόφυρο στον Ερύμανθο. (Φωτο: ΑΓΠ)

Κατά μαρτυρίες χτίστηκε το 1750 και το βάθος του νερού στη μεγάλη καμάρα και υπό ομαλές συνθήκες ροής, που έχει λαξεύσει το βράχο στο διάβα του χρόνου, είναι τρία μέτρα. Οι άλλες δύο καμάρες “χρησιμοποιούνται” ως βοηθητικές κατά τη διάρκεια του “κατεβάσματος” του ποταμού.
Το 1912 δύο από τα τρία τόξα του καταστράφηκαν από “κατέβασμα” του ποταμού και ξανακτίστηκαν. Κατά τους Π.Σαραντάκη-Ν.Πετρούλια {2} “...τόφτειαξαν Λαλαίοι Τούρκοι για να περνάνε το ποτάμι (Ερύμανθο) και να ρημάζουν τον τόπο μας”. 
Πουρνογιόφυρο. (Φωτο: ΑΓΠ)
 
Είναι σε πολύ καλή κατάσταση αλλά χρειάζεται παρεμβάσεις από ειδικούς, διότι έχει αλλοιωθεί η μορφή του από διάφορες επεμβάσεις κυρίως στα στηθαία (τσιμέντα), για την αποκατάστασή του.
Οι παρακάτω ιστορικές μαρτυρίες είναι ενδεικτικές για το ρόλο και τη σημασία του Πουρνογιόφυρου κατά τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων αλλά και της κοινωνικής ζωής των ντόπιων.
  • Κατά την καταδίωξη του Θ.Κολοκοτρώνη από τον Βελή το 1808 (γιού του Αλή της Ηπείρου) αναφέρεται “...κι έφυγε με τους δεκατρείς ανθρώπους του – τρεις είχαν φονευθεί – και ομήρους. Σούκου μνήμα – Πουρνογιόφυρο – Βοντίτσα – Λάλα, όπου διανυκτέρευσαν, και εκείθεν εις Πύργον. Από το Πυργί (ΒΔ του Πύργου στην περιοχή του χωριού Αγίου Ηλία σήμερα) μπάρκαρε στο Τζάντε λίγη ώρα πριν φτάσουν οι διώκτες του Αλβανοί.”{3}
  • Το 1809 ικανή δύναμη Λαλαίων, σε δυό τμήματα, ακολουθούσα το δρομολόγιο Βοντίτσα – Πουρνογιόφυρο - Βιδιάκι – Πέτα, επεχείρησε να χτυπήσει αιφνιδιαστικά την ανυπότακτη Δίβρη” {5}
  • ...Ο ονομαστός Σείνταγας επιστρέφων εκ Τριπόλεως εις Λάλα, ήλθε στα Τριπόταμα , που ήσαν ιδιοκτησία του. Από κει όμως, φοβηθείς να διέλθει από τη Δίβρη, επέστρψε στο Λάλα από Πέτα – Βυδιάκι – Κάπελη – Πουρνογιόφυρο” {6}.
  • Μόλις ακούστηκε το επαναστατικό τουφέκι ο Αγάς του χωριού μόλις πήρε το χαμπέρι, τα μαζεύει αλαφιασμένος, φορτώνει ότι μπορεί και με την οικογένειά του πρωί μπονώρα, σιάζει τον κατήφορο του Κουρκουτάρι, τα Πωριά, για Πουρνογιόφυρο, Βοντίτσα, Λάλα”{7}
    Η μεγάλη καμάρα. (Φωτο: ΑΓΠ)

  • Από τις ιστορίες που διηγήθηκαν το 1970 οι Π.και Α.Καψαλιάρης στον Κ.Ι. Κηπουρό: “...Οι Καψαλιαραίοι, ο Κοσμάς ο Γιοβάνης σημαιοφόρος, τριάντα εν όλω Βιδιακίτες. Ήρθανε και οι Σουλιμιωταίοι (από Παραλογγούς), οι Βελημαχίτες, οι Μοναστηραίοι, επήρανε και τους Λυκοχωρίσιους κι από το Πουρνογιόφυρο απάνου, εβγήκαν στο Πούσι...Από το Πουρνογιόφυρο εβγήκαν απάνου. Ούλοι -ούλοι τρακόσιοι νομάτοι...Από του Σειντάγα εβγήκαν απάνου...Όχι, από το Πουρνογιόφυρο, τη ρεματιά εβγήκαν όλοι οι Γορτύνιοι απά-νου στα Κεφάλια...Εκεί βγήκαν απάνου(Πουρνοφιόφυρο) κι ώσπου ν' ανάψουν τα γκζιώτια (τα καψούλια) και τα στουρνάρια θάν' τους κιώναν οι Τούρκοι...” {8}.
  • Ο πατέρας μου Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος {Κώτσος} διατηρούσε κατάστημα στη Βάχλια, από το 1910, το οποίο διατηρώ και εγώ σήμερα. Τα παλιά χρόνια πηγαίναμε στον Πύργο για να προμηθευτούμε τα απαραίτητα για το μαγαζί. Πιο κοντινό μέρος δεν υπήρχε...Κινάγαμε πρωί – πρωί, δεκαοχτώ ώρες δρόμο, και φτάναμε τις περισσότερες φορές μονομερινά στον Πύργο. Περνάγαμε από τη Δίβριτσα, Κοντοβάζαινα, Βαχλαίικο πέρασμα, Μοναστηράκι, φτάναμε στο Πελέκι, στο Πουρνογιόφυρο, όπου υπήρχε ένα χάνι, που το είχε ένας κουμπάρος του Καλυβάκη. Μετά πηγαίναμε στην Βοντίτσα και φτάναμε πάνω στου Κουτσιουρούμπα, όπου ήταν άλλο χάνι. Από κει πέφταμε στο λαλέικο κάμπο. Εκεί περνούσαν αυτοκίνητα, κάτι παλιοσακαράκες, αλλά εμείς πηγαίναμε με τα ζώα. 
    Το βάραθρο. (Φωτο: ΑΓΠ)
    Μετά το Λάλα φτάναμε στου Μάγερα, όπου διανυκτερεύαμε καμιά φορά. Μετά στην Κουρούτα και από εκεί στον Πύργο. Ψωνίζαμε διάφορα πράγματα, όπως αλάτι, πετρέλαιο, βακαλάο, ζάχαρι, ρύζι, καφέ, κλπ. και κινάγαμε να γυρίσουμε πίσω, συνήθως απόγευμα, δυο – τρεις ώρες μέρα, διανυκτερεύαμε στου Μάγερα και γυρνάγαμε από τον ίδιο δρόμο. Τα πράγματα αυτά που φέρναμε ήταν είδη πολυτελείας για το χωριό, αφού το καλλίτερο σπίτι δεν είχε πάνω από 50 δράμια ζάχαρι ή καφέ. Φέρναμε και κάνα πορτοκάλι, για “φάρμακο” μπορώ να πω. Τη φλούδα την χρησιμοποιούσαμε για τα λουκάνικα. Τα μικρά παιδιά εκείνα τα χρόνια σε σταυρώνανε να τα φιλέψεις ένα κομματάκι φλούδα πορτοκαλιού, έτσι για να τη γλωσσιάσουνε έστω. Ακόμα και από τα χειμωνικά, όπως λέγανε τα καρπούζια, δεν έμενε ούτε φλούδα, την τρώγαμε κι αυτήν”.{9}


Βιβλιογραφία-σημειώσεις.
{1} Κ.Π.Δάρμας. Οι αρχαίοι ποταμοί της Πελοποννήσου, σελ. 116, εκδόσεις Ανοι-
χτή Πόλη, Αθήνα 2007
{2} “Αρκαδία. Τόποι και δρόμοι του νερού”
{3} “ Βιδιάκι Γορτυνίας – η γενέτειρά μου” Κ.Ι.Κηπουρός, Αθήνα 1988, σελ. 54
{4,5}Ομοίως σελ. 55
{6} Γ.Χρυσανθακόπουλος. Η Ηλεία επί Τουρκοκρατίας, σελ. 135
{7} “ Βιδιάκι Γορτυνίας – η γενέτειρά μου” Κ.Ι.Κηπουρός, Αθήνα 1988, σελ. 64
{8} Ομοίως σελ. 154,155
{9} “Η Βάχλια”. Τριμηνιαία έκδοση της Ένωσης Βαχλιαίων. Τεύχος 6, Οκτώβριος 1991, σελ. 31. Μαρτυρία Γεωργίου Κ. Νικολετόπουλου στον Α.Β.Παπαπετρόπουλο.

Δείτε περισσότερα για το Πουρνογιόφυρο στο παρακάτω video: