Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα

Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση.
Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.

Σάββατο 25 Ιουνίου 2022

Καλωσόρισμα ΑΓΠ



....της Πέτρας και του Νερού

Πέτρα και νερό!
Δύο υλικά, που συναντά κανείς σε αφθονία στην Ελληνική γη.
Πέτρα και νερό!
Δύο στοιχεία, που καθημερινά συναντάμε στη ζωή μας.
Πέτρα και νερό!
Με τη δική του μεταφορική σημασία το καθένα.
Πέτρα και νερό!
Σταυραδέρφια της Μάνας φύσης.

διαδρομές.... 
Η  πέτρα που φανερώνει τις δυσκολίες που περνάμε, μαρτυρά το χρόνο και τις αναμνήσεις, την ανάγκη, την ιστορία.
Το νερό που οδηγεί στη λύτρωση, που δείχνει δρόμους και χαράζει πορεία.
Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Το ένα αποζητά τη βοήθεια του άλλου.
Το ένα σφιχταγκαλιάζει το άλλο.

της φύσης τα καμώματα....
Πολλές φορές "κονταροχτυπιούνται" μεταξύ τους. Μα πάντα νικητής βγαίνει το νερό!
Έτσι, το νερό τρέχει και σμιλεύει την πέτρα φτιάχνοντας κάποτε-κάποτε απαράμιλλα έργα τέχνης.
Στο πέρασμά του από την πέτρα, "γεννά" σπήλαια, φαράγγια, καταβόθρες, βάραθρα, γεφύρια, περίτεχνα σχέδια.

δημιουργήματα....
Κάποιες φορές, είναι ο άνθρωπος, που χρησιμοποίησε την πέτρα για να δαμάσει το νερό.
Και το κατόρθωσε.
Έστησε πέτρινα γεφύρια, ακονίζοντας με τη σειρά του την πέτρα, για να διαβεί το ορμητικό ρέμα.
Γεφύρια, που ακουμπάνε πάνω σε πολλά πόδια.
Δύο, τρία, τέσσερα ή και περισσότερα, για να δρασκελίσει το νερό ενώνοντας τους τόπους.
Και τους ανθρώπους. Και τον κόσμο.
Έτσι, ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες, που η φύση παρέχει απλόχερα.
Απλόχερα και εμείς εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας σ' αυτούς τους δουλευτάδες, που φτιάξανε γεφύρια με αντοχή και ομορφιά. Σμίξανε χωριά και τάφεραν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.

μνήμες....αναφορές....βιώματα.... 
 Στη διαδρομή του χρόνου, μέσα από απάνθρωπες και βέβηλες συμπεριφορές αλλά και φυσικές καταστροφές, έφτασαν στις μέρες μας όπως έφτασαν!
 Τα θαυμαστά αυτά έργα της λαϊκής μας γεφυροποιίας πρέπει να παραδοθούν αλώβητα και με σεβασμό, στη μνήμη και τον θαυμασμό των επόμενων γενιών.

Καλώς ήλθατε στους δρόμους του νερού και της πέτρας
Καλώς ήλθατε στον θαυμαστό κόσμο των πετρογέφυρων
Καλώς ήλθατε στο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Θοδωρής Χαμάκος / Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (Α.Γ.Π.)
Αγίου Δημητρίου 29
18547 Νέο Φάληρο                                         
Πειραιάς
Τηλ.        210 4829520                                    
Κιν.        693 7433866                                      
Email: thodorischamakos@gmail.com
           theodoros.hamakos@unitedworldwrestling.org
Youtube: www.youtube.com/agpelop       
Blog:  www.agpelop.blogspot.gr                                   
Facebook: www.facebook.com/thodorischamakos                                  


Δευτέρα 6 Ιουνίου 2022

Γεφύρι Μανούσου και η μάχη της Αγορελίτσας (Ιούλιος 1944). Χώρα Μεσσηνίας.

 Πρόκειται για ένα τρίτοξο, μικρό αλλά εντυπωσιακό και ιστορικό γεφύρι, με μια μεγάλη καμάρα και δύο μικρότερες, ισομεγέθεις ως προς το άνοιγμα, εκατέρωθεν αυτής. Η δεξιά καμάρα από ανάντη είναι μισογκρεμισμένη και μισοχωμένη. Τα τόξα του έχουν μια σειρά θολίτες, η επιφάνεια διάβασής του είναι καμπυλωτή και καλντεριμωτή και γεφυρώνει το ποτάμι Σελά, που έρχεται από απόσταση 3 περίπου χιλιομέτρων βορειοανατολικά και έχει τις πηγές του στο Κεφαλόβρυσο Χώρας. Σε απόσταση περίπου 700 μέτρων πιο κάτω, στη θέση Διπόταμα, συναντιέται με το ποταμάκι Κολοπανάς και εκβάλλει στο Kosta Navarino.

              Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Βρίσκεται μεταξύ Χώρας και Αμπελόφυτου και ένωνε παλιά αυτές τις περιοχές. Αγορελίτσα ή Αγορέλιτζα ήταν η παλιά ονομασία του Αμπελόφυτου. Αναφέρεται έτσι κατά τις ετήσιες καταγραφές του Βενετού Προβλεπτή (Vailo) από τον 17ο αιώνα, σαν μικρός οικισμών 5-10 σπιτιών. Την καινούργια ονομασία την πήρε από τα πολλά αμπέλια που υπήρχαν παλιά πριν στραφούν στην μονοκαλλιέργεια της ελιάς.

  Κατά μαρτυρίες των ντόπιων, ανεπιβεβαίωτες όμως, χτίστηκε τον 17ο-18ο αιώνα, επί τουρκοκρατίας. Άγνωστο γιατί ονομάστηκε έτσι, αν και κάποιες πληροφορίες θεωρούν ότι πήρε το όνομα αυτό από κάποιον πρωτομάστορα Μανούσο.

  Στις 19/07/1944 στην περιοχή αυτή έγινε μεγάλη μάχη μεταξύ των ανταρτών του ΕΛΑΣ και των Γερμανών, με συντριπτική νίκη των Ελλήνων. Η “μάχη της Χώρας” ή αλλιώς ¨μάχη της Αγορελίτσας¨ όπως είναι γνωστή, έγινε κοντά στο πέτρινο γεφύρι και γύρω απ' αυτό που βρίσκεται στον παλιό δρόμο, στο βάθος του φαραγγιού, όχι εκεί που βρίσκεται το μνημείο αλλά πιο μέσα. Επικεφαλής των ανταρτών ήταν ο καπετάν -Σφακιανάκης από το Κορυφάσιο, που σκοτώθηκε στη μάχη αυτή μαζί με 18 άλλους πατριώτες.

 

Η καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης. Φώτο: ΑΓΠ
 

  «Σ' ένα τοπίο εξαιρετικού κάλους και φυσικής ομορφιάς, στον παλιότερο δρόμο από τη Χώρα για την Αγορέλιτσα, μετά τις "κορδέλες" πάνω από τον ποταμό Σέλα, υπάρχει ένα τοξωτό γεφύρι που η κατασκευή του θα πρέπει να αναζητηθεί από τους ειδικούς στο 18ο αιώνα. Το γεφύρι του Μανούσου. Αυτό μαζί με άλλα δυο παρακείμενα τοξωτά γεφύρια (ένα τρίτοξο κι ένα μονότοξο) διευκόλυναν τις ανάγκες μεταφοράς και επικοινωνίας από τη Λιγούδιστα στην Αγορέλιτσα, το Πυργάκι κλπ... Σ' αυτό το γεφύρι στις 19 Ιουλίου 1944 και μετά από ενέδρα και αναμονή 30 περίπου ωρών, στη μία και μισή το μεσημέρι, έγινε η φονική μάχη της Χώρας. Μία φάλαγγα, δεκατριών Γερμανικών αυτοκινήτων κατοχής (11 φορτηγά και 2 θωρακισμένα) και τριών μοτοσυκλετών, του τμήματος Συνοδείας του 699 Κλιμακίου Εφοδιασμού (“Wachschuss Stabzb V 699”) ερχόμενη από την Πύλο και κατευθυνόμενη στους Γαργαλιάνους και την Κυπαρισσία, έπεσε στην ενέδρα του Ι Τάγματος του 9ου Συντάγματος, του ΕΛΑΣ και μικρής δύναμης της πολιτοφυλακής του εφεδρικού ΕΛΑΣ. Διοικητής του Τάγματος ήταν ο ηρωικός “Μπαρμπαλιάς”, Ταγματάρχης Ηλίας Σφακιανάκης, από το χωριό Κορυφάσιο. Διοικητής της πολιτοφυλακής, ήταν ο Αθ. Καραχάλιος. Η 45λεπτη μάχη ήταν σφοδρή· 78 Γερμανοί αλλά και 10 περίπου συνεργάτες τους, σκοτώθηκαν. Οι Ελληνικές απώλειες, ήταν 18 νεκροί και 8 τραυματίες. Τα λάφυρα της ενέδρας, ήταν πλούσια, αφού η φάλαγγα των αυτοκινήτων ήταν του “699 Κλιμακίου Εφοδιασμού” και μετέφερε εφόδια για τις Μονάδες Φιλιατρών και Κυπαρισσίας. Κατεγράφησαν πολλά όπλα, άφθονα πυρομαχικά, μεγάλες ποσότητες τροφίμων και αρκετά χρήματα.

Η περιοχή της μάχης, λόγω του δύσβατου και στενού γεφυριού, ήταν πρόσφορη για ενέδρα σε φάλαγγα αυτοκινήτων.

Το γεφύρι από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Τέσσερις μέρες μετά τη φονικότατη μάχη και μετά την περισυλλογή των νεκρών, ακολούθησε εκκαθαριστική επιχείρηση με μερική πυρπόληση του κέντρου της Χώρας, εκεί όπου σήμερα είναι η πλατεία, από τμήμα του 1008 Τάγματος Πεζικού Φρουρίων. Η απελευθέρωση πλησίαζε και έτσι ευτυχώς, τα αντίποινα των Γερμανών περιορίστηκαν σε καταστροφές οικιών.
Σήμερα, στον καινούργιο δρόμο, που αποτελεί παράκαμψη του παλιού γεφυριού, έχει στηθεί λιτό μνημείο που θα θυμίζει στις επόμενες γενιές, τη θυσία των παλικαριών και του γελαστού “Μπαρμπαλιά”, στον αγώνα για Εθνική Ανεξαρτησία. Η ασχήμια στο παλιό και εγκαταλελειμμένο γεφύρι και τη γύρω περιοχή, πρέπει οπωσδήποτε να εξαλειφθεί. Σε κανένα λαό δεν συγχωρέθηκε ασέβεια προς την Ιστορία
» (1)

Το βιβλίο του Γιάννη Α. Μπίρη.
 Το 1987 η τότε δημοτική αρχή αποφάσισε ότι αυτός ο τόπος της θυσίας και μνημείο εθνικής αντίστασης αλλά και υπέροχης φυσικής ομορφιάς θα έπρεπε να γίνει ...Χωματερή! Και παρά τις μεμονωμένες διαμαρτυρίες αυτή η κατάσταση συνεχίστηκε μέχρι το 2011. Τη συνολική διαχείριση και ευθύνη αποκομιδής, μεταφοράς και απόθεσης στερεών αποβλήτων είχε ο παλαιός Δήμος Νέστορος. Η αποκομιδή, μεταφορά και απόρριψη γινόταν με τα απορριμματοφόρα οχήματα που διέθετε ο Δήμος. Η συλλογή των απορριμμάτων γινόταν καθημερινά, καθ’ όλη την διάρκεια του έτους. Ως τρόπος διάθεσης χρησιμοποιούταν η απλή απόρριψη.

Η παύση της λειτουργίας του αποφασίστηκε με την υπ’αριθμ. 563/8-2-2012 απόφαση του Περιφερειάρχη Πελοποννήσου.
Κι ενώ κατά την διαδικασία αποκατάστασης της ασχήμιας αφαιρέθηκαν τα σκουπίδια σε βάθος τριών μέτρων περίπου, στα μάτια του συνεργείου αποκαλύφθηκε το ιστορικό γεφύρι του Μανούσου. (2) Κατά σύμπτωση, ο εργολάβος ήταν κουμπάρος  του Γ. Μπίρη, ο οποίος του είπε να μην πειράξει τίποτα. Και το προστάτεψαν.

Πρέπει όμως για να ολοκληρωθεί η διάσωση και η ανάδειξή του, να επισκευαστεί, να αποκτήσει πρόσβαση και σε συνδυασμό με τον σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον να αποτελέσει σημείο αναφοράς της περιοχής και της τοπικής ιστορίας.

Ο ντόπιος, από τη Χώρα, Γιώργος Κόκκινος μας λέει για το γεφύρι και την περιοχή:

  «Λέγομαι Κόκκινος Γιώργος, είμαι από την δημοτική κοινότητα Χώρας, του δήμου Πύλου-Νέστορος και βρισκόμαστε σ’ ένα ιστορικό γεφύρι, σ’ ένα πέτρινο τρίτοξο γεφύρι στο ρέμα Σελά πολύ κοντά στη Χώρα, το οποίο συνέδεε τις παλιές Χώρες με τους τρεις οικισμούς, τη Λιγούδιστα, την Καβελαριά και το Τσιφλίκι με την ευρύτερη περιοχή και συγκεκριμένα με το Αμπελόφυτο. Πιθανότατα το γεφύρι αυτό φτιάχτηκε επί τουρκοκρατίας. Βρίσκεται σ’ ένα μέρος με εξαιρετική φυσική ομορφιά. Λίγο πιο κάτω είναι ένας καταρράκτης. Δυστυχώς είναι εγκαταλειμμένο και έχουμε ξεκινήσει κάποιες προσπάθειες για την επισκευή του και την εγγραφή του ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.  Αυτό (το ρέμα) τροφοδοτείται από τις πηγές του Κεφαλόβρυσου. Οι πηγές του Κεφαλόβρυσου είναι 1,5 χιλιόμετρο βόρεια της Χώρας και τροφοδοτούνται από το οροπέδιο της Μάτης, όπως γνωρίζουμε εδώ.

          Το τρίτοξο γεφύρι του Μανούσου από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών   Πελοποννήσου.  

Οι πηγές είναι σε υψόμετρο περίπου 320 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας και εξαντλούνται και όχι πάντα κάπου τον Αύγουστο. Είναι μια πολύ μεγάλη προίκα για τη Χώρα, η οποία έχει πολλές φυσικές πηγές οι οποίες ακολουθούν αυτό το ρέμα και φτάνουν μέχρι κάτω στη θάλασσα. Όχι, δεν γνωρίζουμε (ποιος το έχτισε) παρ’ όλο ότι έχουμε  προσπαθήσει για κάποιες πληροφορίες, δεν έχουμε καταφέρει να μάθουμε τον ακριβή χρόνο κατασκευής, τουλάχιστον στο περίπου, ούτε και πως έγινε. Εδώ λίγο πιο κάτω και αριστερά υπάρχει και ένας μύλος, ο περίφημος μύλος του Λάλε, έτσι σώζεται σήμερα, που εξυπηρετούσε τότε τις ανάγκες της περιοχής. Έχει γίνει (η μάχη της Χώρας) λίγο πιο ανατολικά από δω που είμαστε. Εδώ η περιοχή έχει 4 γεφύρια. Είναι τα δύο πέτρινα, ένα τρίτοξο (αυτό), ένα μονότοξο θα το επισκεφτούμε σε λίγο και ενδιάμεσα είναι τα δύο γεφύρια μεταγενέστερα (τσιμεντένια). Το πρώτο είναι εκεί που έγινε η μάχη το 1944 στις 19 Ιουλίου,  κοντά σε έναν καταρράκτη γνωστού ως «του Σκουρή ο βράχος», και το τέταρτο γεφύρι είναι αρκετά μεταγενέστερο, που έγινε για τις ανάγκες πλέον της μετακίνησης βαριών οχημάτων. Η μάχη του 1944 έγινε σ’ ένα δρόμο ο οποίος συναντά το γεφύρι και περνούσαν τα αυτοκίνητα απέναντι, η περιοχή λεγόταν Κορδέλες και εκεί οι αντάρτες εγκλώβισαν τη γερμανική φάλαγγα και την αποδεκάτισαν». (3)

 Οι διαστάσεις του είναι: 
                  Άνοιγμα τόξου Μεγάλου 2,70 μ.   
                                Μικρού: 1,50 μ.                                        
 Ύψος: Μεγάλου: 2,70 μ.

        Μικρού αριστερού από   ανάντη: 1,40 μ.

       Μικρού δεξιά από ανάντη:  1 μ.

                       Πλάτος: 2,90 μ.

                       Μήκος:13,90 μ.

                       Μήκος καμαρολιθιού: 0,25 μ.


 

 Σημειώσεις-βιβλιογραφία

  1.      Γιάννης Α. Μπίρης. "Χώρα-Πύλος-Μεθώνη". 2000.

   2.  Δημοσίευση Γιάννη Μπίρη στο διαδύκτιο.

    3. Αφήγηση στον γράφοντα στις 30/04/2022.

 Τα ονόματα των πεσόντων μαχητών του ΕΛΑΣ.

 

Το μνημείο της μάχης. Φώτο: Γ. Κόκκινος.   

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

Δείτε το γεφύρι του Μανούσου στο παρακάτω video: 


 

Πέμπτη 12 Μαΐου 2022

Νερογέφυρο στη θέση "Βουλωμένο". Αιγιαλεία.

 Βρίσκεται στη θέση “Βουλωμένο”, του δημοτικού διαμερίσματος Μελισσίων, του δήμου Αιγιαλείας.

Αποτελείται από τρία ημικυκλικά ισομεγέθη τόξα, με μια σειρά από θολίτες, με στενή επιφάνεια διάβασης, που όσο αναπτύσσεται προς  τα κάτω αυξάνεται το πλάτος του και πάνω του διακρίνονται ίχνη του νεραύλακου.

Πιθανόν να κατασκευάστηκε στο τέλος του 19ου ή τις αρχές του 20ού αιώνα από Ιταλούς μαστόρους που κατασκεύαζαν τη σιδηροδρομική γραμμή.

Κατασκευάστηκε για το πότισμα των χωραφιών της περιοχής “Βουλωμένο”.



                    Το νερογέφυρο από κατάντη. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).

 Η βάση επιφάνειας ξεκινάει από τα 1,30 μ. Και στη βάση του καταλήγει στα 2,20 μ.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 3 μ.

Ύψος: 2.40 μ.

Πλάτος: 1,30 μέχρι 2,20 μ. στη βάση

Μήκος: 31 μ.

Μήκος καμαρολιθιού: 0.35 μ.

           Με το Γιώργο Γιαννόπουλο από τα Μελίσσια. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).

Δείτε το παρακάτω video για το νερογέφυρο στη θέση "Βουλωμένο". 


 

Πέμπτη 5 Μαΐου 2022

Γεφύρι στο Λεόντιο.

  Με οδηγό τον ντόπιο Νίκο Ψαράκο, από τους Λαπαναγούς του δήμου Καλαβρύτων, φτάσαμε στο γεφύρι, κάτω από το χωριό Λεόντιο του δήμου Ερυμάνθου.


 

Το πανέμορφο, πέτρινο και σχεδόν ερειπωμένο χωριό Λαπαναγοί. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).

 

Το συναντάμε στη θέση “Φρατζέϊκα”, επί του ποταμού του Λεοντίου που έρχεται από το Παναχαϊκό όρος. Xτίστηκε, άγνωστο πότε και από ποιον πρωτομάστορα, για να εξυπηρετήσει τους ντόπιους στην επικοινωνία τους με τα άλλα χωριά.

   Είναι μονότοξο, οξυκόρυφο, με κροκαλωτή και ανηφορική επιφάνεια διάβασης, μια σειρά θολίτες και ίχνη στηθαίων πάνω του.  

Βρίσκεται 30 μέτρα έξω από την τωρινή κοίτη του ποταμιού, αριστερά από ανάντη όταν ο ρους του ποταμού άλλαξε πριν αρκετά χρόνια.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 5,80 μ.

Ύψος:  2,55 μ.

Πλάτος: 2,60 μ.

Μήκος:  14 μ.

Μήκος καμαρολιθιού: 0,65 μ.

Ύψος στηθαίου: 0,10 μ.

                           Το γεφύρι από ανάντη. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).

 Στην περιοχή του γεφυριού, λίγο πιο πάνω, υπάρχει οι περιοχή ¨Σκοτωμένοι”, όπου κατά τον καταστροφικό για τη χώρα εμφύλιο πόλεμο, χάθηκαν Ελληνικές ζωές από  Έλληνες. Μία ακόμη οδυνηρή πλευρά της πρόσφατης ιστορίας μας.

 

Το τόξο. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).

 

Λίγο πιο κάτω, 500 μέτρα, το Λεονταίϊκο ποτάμι ενώνεται με αυτό που έρχεται από το χωριό Δεμέστιχα (Δεμεστιχαίϊκο ποτάμι) και περίπου χίλια μέτρα πιο κάτω χύνονται στον κυρίως Σελινούντα που έρχεται από τον Ερύμανθο, στη θέση “Λογγές”.

Το Λεόντιο κρατάει την παλιά ονομασία της αρχαίας πόλης που υπήρχε εκεί, ενώ η παλιά του ονομασία ήταν Γουρζούμισσα ή Γουρζούμισα.

   Tο Λεόντιο είναι γνωστό για την ονομαστή ομώνυμη μάχη στις 14 Ιουλίου 1943, όταν ένα αντάρτικο τμήμα του ΕΛΑΣ, με καπετάνιο τον Γέρο-Μίχο, διέλυσε στην ουσία το 3ο σύνταγμα της ιταλικής μεραρχίας Πιεμόντε, υπό τον ταγματάρχη Γκασπάρο, όταν οι Ιταλοί ερχόμενοι από την Ρακίτα ήθελαν να κάψουν το χωριό.

       Η κροκαλωτή και ανηφορική επιφάνεια διάβασης. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).


 

 

 Οι ζημιές στην επιφάνεια διάβασης. 

(Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου). 

 

 

 

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στο Λεόντιο: