Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα

Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση.
Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.

Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018

Καλωσόρισμα ΑΓΠ



....της Πέτρας και του Νερού

Πέτρα και νερό!
Δύο υλικά, που συναντά κανείς σε αφθονία στην Ελληνική γη.
Πέτρα και νερό!
Δύο στοιχεία, που καθημερινά συναντάμε στη ζωή μας.
Πέτρα και νερό!
Με τη δική του μεταφορική σημασία το καθένα.
Πέτρα και νερό!
Σταυραδέρφια της Μάνας φύσης.

διαδρομές.... 
Η  πέτρα που φανερώνει τις δυσκολίες που περνάμε, μαρτυρά το χρόνο και τις αναμνήσεις, την ανάγκη, την ιστορία.
Το νερό που οδηγεί στη λύτρωση, που δείχνει δρόμους και χαράζει πορεία.
Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Το ένα αποζητά τη βοήθεια του άλλου.
Το ένα σφιχταγκαλιάζει το άλλο.

της φύσης τα καμώματα....
Πολλές φορές "κονταροχτυπιούνται" μεταξύ τους. Μα πάντα νικητής βγαίνει το νερό!
Έτσι, το νερό τρέχει και σμιλεύει την πέτρα φτιάχνοντας κάποτε-κάποτε απαράμιλλα έργα τέχνης.
Στο πέρασμά του από την πέτρα, "γεννά" σπήλαια, φαράγγια, καταβόθρες, βάραθρα, γεφύρια, περίτεχνα σχέδια.

δημιουργήματα....
Κάποιες φορές, είναι ο άνθρωπος, που χρησιμοποίησε την πέτρα για να δαμάσει το νερό.
Και το κατόρθωσε.
Έστησε πέτρινα γεφύρια, ακονίζοντας με τη σειρά του την πέτρα, για να διαβεί το ορμητικό ρέμα.
Γεφύρια, που ακουμπάνε πάνω σε πολλά πόδια.
Δύο, τρία, τέσσερα ή και περισσότερα, για να δρασκελίσει το νερό ενώνοντας τους τόπους.
Και τους ανθρώπους. Και τον κόσμο.
Έτσι, ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες, που η φύση παρέχει απλόχερα.
Απλόχερα και εμείς εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας σ' αυτούς τους δουλευτάδες, που φτιάξανε γεφύρια με αντοχή και ομορφιά. Σμίξανε χωριά και τάφεραν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.

μνήμες....αναφορές....βιώματα.... 
 Στη διαδρομή του χρόνου, μέσα από απάνθρωπες και βέβηλες συμπεριφορές αλλά και φυσικές καταστροφές, έφτασαν στις μέρες μας όπως έφτασαν!
 Τα θαυμαστά αυτά έργα της λαϊκής μας γεφυροποιίας πρέπει να παραδοθούν αλώβητα και με σεβασμό, στη μνήμη και τον θαυμασμό των επόμενων γενιών.

Καλώς ήλθατε στους δρόμους του νερού και της πέτρας
Καλώς ήλθατε στον θαυμαστό κόσμο των πετρογέφυρων
Καλώς ήλθατε στο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Θοδωρής Χαμάκος / Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (Α.Γ.Π.)
Αγίου Δημητρίου 29
18547 Νέο Φάληρο                                         
Πειραιάς
Τηλ.        210 4829520                                    
Κιν.        693 7433866                                      
Email: thodorischamakos@gmail.com
            hamakos@united-world-wrestling.org
Youtube: www.youtube.com/agpelop       
Blog:  www.agpelop.blogspot.gr                                   
Facebook: www.facebook.com/thodorischamakos                                  


Πέμπτη, 8 Νοεμβρίου 2018

Γεφύρι στο Λευκοχώρι (Ρεκούνι).

   Είναι ορατό από το δρόμο Πύργου-Τρίπολης, λίγο πριν και κάτω από το Λευκοχώρι (Ρεκούνι).
Γεφύρι στο Λευκοχώρι. (Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)
   Αναφέρεται από τον Πουκεβίλ που λέει: “... αφού πρώτα διαβούμε το ποτάμι των Λαγκαδιών...βρισκόμαστε στα Ζουλάτικα. Μια λεύγα μετά από το συνοικισμό, κι έχοντας διαβεί άπειρα ρυάκια και δρασκελίσει κάμποσους βράχους, φτάνουμε στο Ρακούνι, απ' όπου υπολογίζουμε τρεισήμισι ώρες δρόμο μέχρι τη Δημητσάνα, κοιτίδα του αναγεννώμενου πελοποννησιακού πολιτισμού, όπου η Εταιρεία των Φιλελλήνων ίδρυσε από το έτος 1807 σχολεία. Πιστεύουμε ότι το ποτάμι των Λαγκαδιών είναι το ίδιο μ' εκείνο της Τευθίδος. Μιάμιση λεύγα μετά το γεφύρι πάνω από το οποίο διαβαίνουμε, λίγο πιο κάτω από το Ρακούνι, στεκόμαστε στη Κατζουλιά, για να περιεργασθούμε τα ερείπια μιας της αρχαίας πόλης”. (1) 
Το παλιό καλντερίμι. (Φωτο: ΑΓΠ)
 
    Βρίσκεται στο ρέμα Κουτσομύλι, που έρχεται από το Βυζίκι και το Περδικονέρι και χύνεται στον Τουθόα. Το λένε έτσι επειδή δεν έχει νερό όλο το χρόνο, με αποτέλεσμα οι νερόμυλοι να δουλεύουν “κουτσά”, τον μισό χρόνο δηλαδή.
    Πιθανόν να είναι το γεφύρι, στο οποίο αναφέρεται ο Τζέλ στις αρχές του 19ου αιώνα και το λέει “γεφύρι στο Ρακούνι”.
   Πρόκειται για ένα πανέμορφο σε μια εντυπωσιακή τοποθεσία μονότοξο, ημικυκλικό γεφύρι, με μια σειρά θολίτες, το οποίο είχε στηθαία, ίχνη των οποίων υπάρχουν και καλντεριμωτή επίπεδη επιφάνεια διάβασης.
Το  "κατεβασμένο" Κουτσομήλι.
  Ένωνε το Λευκοχώρι με το Φούσκαρη.
    Βρίσκεται δίπλα στο Τρανό γεφύρι που είναι επί του δημοσίου δρόμου.
Οι διαστάσεις του είναι:
 Άνοιγμα καμάρας: 6,20 μ.
Ύψος: 5,65 μ.
Πλάτος: 2,15 μ.
Μήκος: 17,50 μ.
Πλάτος καμαρολιθιού: 0,45 μ.

1.  Πουκεβίλ. Ταξίδι στην Ελλάδα. Πελοπόννησος. Σελ. 318

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στο Λευκοχώρι: 

Τρίτη, 2 Οκτωβρίου 2018

«Βορδολιός»


  Το συναντάμε στην έξοδο της Δίβρης, του δήμου Αρχαίας Ολυμπίας, φεύγοντας για Τριπόταμα, αριστερά σε μια στροφή του παλιού δρόμου.
  Σήμερα έχει πέσει σε αχρησία, με αποτέλεσμα την πλήρη κάλυψή του με θάμνους και φυτά, τα οποία εκτός του ότι δυσκολεύουν την μέτρηση και την φωτογράφησή του, αποτελούν και σοβαρότατο κίνδυνο για την στατικότητά του και την μελλοντική του ύπαρξη.
"Βορδολιός". (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).
 Πρόκειται για ένα μονότοξο γεφύρι, ημικυκλικό,  με μια σειρά θολίτες,  μεγάλο άνοιγμα και ύψος καμάρας, στηθαία εξαφανισμένα από το πλιάτσικο και επίπεδη επιφάνεια διάβασης.
Μύλος Ασημάκη Βέρροιου. (Φώτο: ΑΓΠ)

  Δίπλα του υπάρχει μισογκρεμισμένος ο μύλος του Ασημάκη Βέρροιου, άρχοντα της περιοχής.
Οι διαστάσεις του είναι:
Άνοιγμα καμάρας: 6,40 μ
Ύψος: 7,30 μ
Πλάτος: 5,20 μ
Μήκος: 22 μ
Πλάτος καμαρολιθιού: 0,50 μ
  Ο ντόπιος γιατρός, Πρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου Δίβρης, Σωτήρης Σωτηρόπουλος, μας λέει για το γεφύρι αυτό:
Σωτ. Σωτηροπουλος. (Φώτο: ΑΓΠ)

Αυτό το γεφύρι ονομάζεται Βορδολιός, είναι ένας από τους κλάδους του Διβρϊώικου  χειμάρρου και είναι ο κλάδος,ο οποίος έχει το περισσότερο νερό, γιατί οι υπάρχοντες πηγές του έρχονται από την πλευρά της Ανάληψης, των Λαμπείων ορέων δηλαδή και του βουνού του Αϊλιά.
"Βορδολιός". (Φώτο: ΑΓΠ)

 Έχει μεγάλη υδατολεκάνη. Το γεφύρι αυτό χτίστηκε μετά το 1920, όταν έγινε ο δρόμος ο αμαξιτός, που ενώνει όπως είπαμε την Ηλεία με την επαρχία Καλαβρύτων και όλα τα γεφύρια στη σειρά αυτή την εποχή εκείνη, δηλαδή μεταξύ 1920 και 1926. Είναι μεγάλο γεφύρι, έχει μεγάλο άνοιγμα και όταν μετά έγινε ο καινούργιος δρόμος εγκαταλείφθηκαν τελείως για να περάσει ο δρόμος ακριβώς δίπλα που είναι το νέο γεφύρι, του δρόμου του αμαξιτού, της 111. Βορδολιός είναι το ρέμα και το γεφύρι, έτσι το λένε οι ντόπιοι εδώ.”


Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι "Βορδολιός"


Κυριακή, 2 Σεπτεμβρίου 2018

Γεφύρι Μαυροβουνίου. Γύθειο.


   Μονότοξο, μικρό γεφύρι που βρίσκεται κοντά στο Γύθειο του δήμου Ανατολικής Μάνης, στο Μαυροβούνι και τριάντα μέτρα από την παραλία στο Βαθύ, δίπλα σε κάμπινγκ που λειτουργεί εκεί.
Το γεφύρι Μαυροβουνίου. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)
Λέγεται και γεφύρι στον Αγερανό και είναι σε καλή κατάσταση.
   Χτισμένο με κοκκινωπή πέτρα, καλντερίμι στην επιφάνειά του, υψωμένα στηθαία στα δύο του άκρα που φτάνουν τα 2,15 μέτρα ύψος, μια σειρά θολίτες, καμπουρωτή  επιφάνεια διάβασης και καταβιβασμένο τόξο με κάθετα τα πλαϊνά του από ένα σημείο και κάτω,  γεφυρώνει το μικρό ποταμάκι Γλυφάδα, που έχει τις πηγές του κοντά στο βουνό, στο Βαθύ.
Η καλντεριμωτή επιφάνεια. (Φώτο: ΑΓΠ)

   Μαζί με τα άλλα δύο γεφύρια της περιοχής, αυτό στο Βαθύ και αυτό στις Καμάρες, αποτελούσε τμήμα του παλιού δρόμου Μάνης-Γυθείου μέσα από τη  διαδρομή  Μάνη-Σκουτάρι-Καμάρες-Αγερανός (το παλιό χωριό)-Βαθύ-Πεταλέα-Μαυροβούνι-Γύθειο. (1)
   Το άνοιγμα του τόξου φτάνει τα πέντε μέτρα, το ύψος του πάνω από την κοίτη του ποταμού ακουμπάει τα τρία, τρία μέτρα επίσης είναι το πλάτος του, μισό μέτρο τα στηθαία και το μήκος του είναι είκοσι και μισό μέτρα.



Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1). Τις πληροφορίες μας έδωσε ο ντόπιος, από το Βαθύ, Πέτρος Ζευγολατάκος.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι του Μαυροβουνίου: 

Κυριακή, 20 Μαΐου 2018

Γεφύρι Ντουάνας στον Πηνειό

  “...φτιαγμένη με εξαιρετική καλλιτεχνία.
  Evliya Celebi 1611-1684.
Βρισκόταν στο Παλιοχώρι (Σελίμ Τσαούς~χωριό του λοχία Σελίμ, άλλαξε όνομα στις 05-09-1906 ΦΕΚ 212) Γαστούνης, του δήμου Ανδραβίδας - Κυλλήνης που εποικίστηκε ως επί το πλείστον από Αρκάδες (Μαγουλιανίτες) και Επτανήσιους.
Εκεί ήταν το Ενετικό τελωνείο στο πέρασμα του Πηνειού.
Ονομαζόταν γεφύρι της “Ντουάνας – Τελωνείο και γεφύρωνε τις δυο όχθες του Πηνειού, οι πηγές του οποίου βρίσκονται στο χωριό Κρυόβρυση, το πιο ψηλό χωριό της Ηλείας και τα όρη της Λαμπείας.
Ντουάνα. Πηγή: Κ. Λούρμπας. "Πατρίς" 21 Μαίου 2017

Διαβάζουμε στις “Ιστορικές Ηλειακές Σελίδες” της καθημερινής εφημερίδας της Ηλείας “Πατρίδα”, της 21/05/2017 σε άρθρο του Κώστα Λούρμπα, πρώην δημάρχου Γαστούνης και προέδρου της ΤΕΔΚ:
Μπούκα ονομάζεται το σημείο εκβολής του Πηνειού στο Χελωνίτη κόλπο, πέντε χιλιόμετρα σήμερα από τη Γαστούνη. Η διαμόρφωση πέρασε από πολλές φάσεις, για να λάβει τη σημερινή και οριστική (σταθερή) μορφή μετά τα εγγειοβελτιωτικά έργα της περιοχής. Πριν ο Πηνειός κάλυπτε με τα νερά του τον χειμώνα την περιοχή 8-10 περίπου μήνες το χρόνο....Κάποια σημεία, που λόγω υψόμετρου έμεναν έξω από τα νερά, είχαν ονομαστεί “νησιά”, ονομασία που ως τοπωνύμιο υπάρχει ακόμα...Σήμερα έχει απομείνει ένα τοποωνύμιο έξω τρία χιλιόμετρα από τη Γαστούνη. “Το γεφύρι της Ντουάνας”. Προφανώς είναι ένα γεφύρι σε παραπόταμου του Πηνειού στην περιοχή που ήταν κάποτε η Duana (τελωνείο) επί Ενετών. Τα ίχνη του εξαφανίστηκαν το 1928 από εργασίες εκκαθάρισης αγρών και οριστικά μετά τις ισοπεδώσεις του αναδασμού...
ο συμπολίτης δικηγόρος Γ. Κορδοπάτης (1911-2009) μας έδωσε επί τόπου πολύτιμες πληροφορίες για την Duana. Μας είπε ότι ο Πηνειός, λόγω των μεγάλων ελιγμών που είχε πριν “ευθυγραμμιστεί”, ονομαζόταν “Κουλούρας”. 
Η Duana τοποθετείται προς το τέλος της ιδιοκτησίας Ελ. Κολόσακα, αριστερά του δρόμου που σήμερα οδηγεί στην Μπούκα. Κάλυπτε έκταση 10 στρεμμάτων, όπως θυμήθηκε τα υπολείμματα μικρός, με διάμετρο του λιμανιού 100 μέτρα. Εκεί υπήρχε γεφύρι με 9 ή 13 αψίδες των 2,5 μέτρων...Οι Τούρκοι 'ελεγαν την περιοχή “Τζουάν ντι”, δηλαδή μέρος που πάνε τα καράβια. “Ζωγράφου” λέγανε την περιοχή, πριν το μεγάλο κανάλι, δεξιά του σημερινού δρόμου προς Μπούκα...Η περιοχή άλλαξε σήμερα εντελώς μορφή μετά την ευθυγράμμιση του Πηνειού, την κατασκευή του μεγάλου καναλιού το 1932, τα έργα του αναδασμού. Του φράγματος του Πηνειού κ.α. Έτσι ό,τι υπολείμματα υπήρχαν από την Duana καταστράφηκαν, χωρίς κανείς να φροντίσει να περισωθούν η γέφυρα με τις αψίδες και άλλα σημάδια...” 
Δημοσίευμα Κ. Λούρμπα. "Πατρίς" 21 Μαίου 2017
 
Ήταν γνωστή σαν γέφυρα του Πηνειού και πάνω της είχε περάσει ο Τσελεμπή (Evliya Celebi 1611-1684 Τούρκος χρονογράφος και περιηγητής), που αναφέρει ότι είχε εννέα καμάρες και όπως λέει “...φτιαγμένη με εξαιρετική καλλιτεχνία.
Πρέπει να ήταν μια πολύ όμορφη γέφυρα που δεν μας είναι γνωστό πότε και από ποιούς χτίστηκε. Άγνωστο είναι επίσης πότε γκρεμίστηκε. Δεν υπάρχουν ίχνη της σήμερα.

Σάββατο, 28 Απριλίου 2018

Περί Πετρογέφυρων Δ' - Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου


Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών (ΚΕ.ΜΕ.ΠΕ.Γ)
Δ' Επιστημονική συνάντηση.
Αθήνα, 27 Νοεμβρίου 2010
Το γεφύρι της Άρτας και 6 ακόμη πετρογέφυρα.
Κυκλοφόρησε 
(σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων)
Από το Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών
ο 4ος τόμος

Πρόκειται για τις εισηγήσεις που ακούστηκαν
κατά τη διάρκεια της 4ης Επιστημονικής Συνάντησης
που οργάνωσε το ΚΕΜΕΠΕΓ 
στην Αθήνα στις 27 Νοεμβρίου 2010
Πρόλογος
Χαιρετισμός ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΝΤΑ
προέδρου ΚΕΜΕΠΕΓ
ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΜΠΑΛΟΔΗΜΟΣ, καθηγητής ΕΜΠ
Έλεγχος της συμπεριφοράς στον χρόνο της παλαιάς γέφυρας της Άρτας.
ΘΩΜΑΣ ΦΩΤΣΗΣ, Χημικός μηχανικός
Η αρχαία φάση της γέφυρας της Άρτας και η εξέλιξή της στη σημερινή μορφή.
ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΤΑΣ, Εκπαιδευτικός
“Του γιοφυριού της Άρτας”. Τραγουδώντας τον θρύλο…
6 ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ
ΘΟΔΩΡΗΣ ΧΑΜΑΚΟΣ, Οικονομολόγος
Το γεφύρι του “Δομοκού” στον Ερύμανθο ποταμό.
ΑΡΓΥΡΗΣ ΠΕΤΡΟΝΩΤΗΣ, Αρχιτέκτων - καθηγητής Πανεπιστημίου
ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΤΑΜΠΟΥΛΟΓΛΟΥ - ΦΡΕΝΤΖΟΥ, Αρχιτέκτων
                                    ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΡΕΝΤΖΟΣ, Πολιτικός μηχανικός
Το γεφύρι της Μαυροζούμαινας στην Άνω Μεσσηνία.
Ένα ιδιόμορφο σε χρήση 24 αιώνων ποτάμιο τρισκελές ζεύγμα.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΜΖΙΑΣ, Εκπαιδευτικός
ΘΕΩΝΗ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗ, Εκπαιδευτικός
Τα γεφύρια του Αλαήμπεη στην Αιτωλοακαρνανία.
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΣΙΑΚΩΤΟΣ, Ιστορικός
Η κατασκευή του οθωμανικού οριζοντίου πολύτοξου πέτρινου γεφυριού
στο Λασποχώρι Τεμπών και ο σχεδιαστής του (1714-1715).
ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, Αρχιτέκτονας Μηχανικός
Η λίθινη πολύτοξη γέφυρα του Άργους Ορεστικού.
Ιστορικό υπόβαθρο και μορφολογική εξέλιξη
ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ, Δικηγόρος
Το γεφύρι του Κοράκου στον Αχελώο.
434 χρόνια επικοινωνώντας τη Θεσσαλία με την Ήπειρο.
(Αργιθέα Καρδίτσας - Ραδοβύζια Άρτας)
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΝΗΣ, Δικηγόρος, Μέλος ΔΣ ΚΕΜΕΠΕΓ
Γεφύρι Κοράκου - Κούλια - Κουτσοκαμάρα.
Έκδοση Ψηφίσματος.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΧΑΜΑΚΟΣ, Γ. Γραμματέας ΚΕΜΕΠΕΓ
Το Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών.
Ιστορικό - Δραστηριότητα – Προοπτικές.

10 ΧΡΟΝΙΑ ΚΕΜΕΠΕΓ

Δραστηριότητες & Εκδηλώσεις.

ΜΑΝΘΟΣ ΣΚΑΡΓΙΩΤΗΣ, Φιλόλογος
Γεφύρι της Πλάκας (1866-2015). Αν ήξερα την τελευταία φορά...
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ
• Γραμματοσήμων Γ. Ερμόπουλου • Καρτ-ποστάλ Α. Γαλερίδη
• Ζωγραφικής Χρ. Μελλίδη • Γκραβούρας Γ. Κρεμύδη • Φωτογραφίας Β. Κιούλου
• Υλικού τεκμηρίωσης για την ανακατασκευή του γεφυριού του Κοράκου
♫ Ένθετο Βίντεο / DVD
8 ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ & 1 ΟΥΓΓΡΙΚΟ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ
▪ Πολύτσανη Πωγωνίου ▪ Πρέβεζα ▪ Αιανή Κοζάνης ▪ Ιερισσός Χαλκιδικής  ▪ Άμπλιανη Ευρυτανίας ▪ Αλιβέρι Ευβοίας ▪ Μπρόσνερο Χανίων ▪ Πυλί Κω ▪ Mezöség Τρανσυλβανίας

Δείτε τις εκδόσεις Α.Γ.Π. και τα βιβλία ΚΕ.ΜΕ.ΠΕ.Γ.

Τρίτη, 10 Απριλίου 2018

Περαταριά Γαστούνης

 “...ο ποταμός αυτός, αποκαλούμενος από τους σύγχρονους ποτάμι του Γαστουνιού ή Ηλειακός, δηλαδή ποτάμι της Ήλιδας, είναι διαβατός από την κοίτη του, καθόσον το πέρασμα με το οποίο έξι μήνες το χρόνο διαπλέει κανείς την απόσταση ως την αντίπερα όχθη, είχε σταματήσει να λειτουργεί λίγο καιρό πριν προσεγγίσουμε εμείς τις όχθες του.”

Αυτό το πρωτόγονο μέσο γεφύρωσης βρισκόταν στο Πηνειό και τις εκβολές του, κοντά στην Γαστούνη του δήμου Πηνειού.
Ο Πουκεβίλ αναφέρει ότι μόνο έξι μήνες το χρόνο η περαταριά διεκπεραίωνε τον κόσμο, ενώ ο Φλομπέρ (Gustave Flaubert 1821-1880, λογοτέχνης) αναφέρει ότι “το πορθμείο σκαμπανέβαζε “κάτω από τις οπλές των αλόγων”, που έτρεμαν τρομαγμένα. (1)
Συγκεκριμένα ο Πουκεβίλ αναφέρει ότι “...ο ποταμός αυτός, αποκαλούμενος από τους σύγχρονους ποτάμι του Γαστουνιού ή Ηλειακός, δηλαδή ποτάμι της Ήλιδας, είναι διαβατός από την κοίτη του, καθόσον το πέρασμα με το οποίο έξι μήνες το χρόνο διαπλέει κανείς την απόσταση ως την αντίπερα όχθη, είχε σταματήσει να λειτουργεί λίγο καιρό πριν προσεγγίσουμε εμείς τις όχθες του.” (2)
Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας (1687-1715) “Ο Γενικός Προνοητής της Πελοποννήσου Francesco Grimani αποφασίζει να φτιάξει ένα πέρασμα για να διευκολύνει τη διέλευση του ομώνυμου ποταμού που ανέβαινε επικίνδυνα το χειμώνα. Το πορθμείο θα εκμισθωνόταν κατ' έτος, όπως αντίστοιχα συνέβαινε και με το πέρασμα του Αλφειού. Όπως προκύπτει από την αλληλογραφία του F. Grimani η συμφωνία για την κατασκευή του περάσματος είχε συναφθεί πρίν από τις 5 Δεκεμβρίου 1699 (ν. ημ.). Το έργο είχε αναλάβει ο μαστρο-Γιάννης Χωνιάτης (Χαϊνιάτης), ο οποίος είχε φτιάξει και το πέρασμα στον Αλφειό”. (3)
Όσον αφορά τον Πηνειό Οι αρχαίοι συγγραφείς δεν μας λένε για τον Πηνειό καμμιά λατρεία. Μας διασώζουν όμως διάφορες ονομασίες του, που κατά καιρούς από διάφορους οικιστές του επήρε. Στην προελληνική εποχή λεγόταν Μίνυος, στην Μυκηναϊκή Σελλήεις, την ιστορική Πηνειός, την Βυζαντινή και Φραγκική Ηλειακός και τις τελευταίες εκατονταετηρίδες Γαστουναίϊκο ποτάμι (1600 και μετά). Τούτη η πολυωνυμία του Ποταμού μας ανά τις χιλιετηρίδες, δηλώνει και τις ιστορικές περιπέτειες του τόπου και την ζωτική σημασία που είχε για τον τόπο. Επόμενο ήταν λοιπόν να θεοποιήθηκε και τούτο, μα οι αρχαίοι Ηλείοι, απορροφημένοι και αφοσιωμένοι στην μεγάλη λατρεία της Ιεράς Άλτεως, το Δωδεκάθεο επεσκίασε κάθε ντόπια θεότητά της”. (4)
Βάρκα για πέρασμα του Αλφειού το 1903. Fred. Boissonnas.
Και επί πλέον
Οι πιότεροι όμως αιώνες των τόσων χιλιετηρίδων της εγκατοίκησης της Ηλείας, πέρασαν με τον βραχνά του εκχυλισμένου Πηνειού. Τούτη η μάστιγα της πλημμύρας του είχε και ένα άλλο επακόλουθο, τρισχειρότερο από τις υλικές καταστροφές. Δημιουργούσε έλη και τα λιμνάζοντα νερά τους, ήταν μια μόνιμη νοσογόνος εστία της ελονοσίας, που ενδημούσε και αφάνιζε το καλοκαίρι, με τις επάρατες “θέρμες”, κάθε ικμάδα ζωτικότητας των κατοίκων. “Τους ρούφαγε το αίμα” όπως πραγματικά έλεγε ο λαός και την προσωποποιούσε σε στοιχειά, αράπηδες, ζούδια, βρυκόλακες και λάμιες. Τούτα όλα τα φοβερά τέρατα της λαϊκής φαντασίας, ήσαν και είναι κατάλοιπα της παγανιστικής λατρείας. Είναι δαιμονικά, είναι χθόνιες θεότητες των αρχαίων, είναι οι Νύμφες και οι Τρίτωνες, οι Ναϊάδες, οι Νηρηίδες και οι Δρυάδες (τα σημερινά ανεραϊδικά). Ένα τέτοιο, κατάλοιπο κι' αυτό ασφαλώς της αρχαίας θεοποίησης του Πηνειού, είναι και το Ζούδιο της Παληόπολης (Αρχαία Ήλις), που δεν προσωποποιεί στο βάθος, παρά τον αιμοπότη Μινώταυρο του ηλειώτικου Κάμπου, που τα λιμνάζοντα από τις πλημμύρες νερά του σε λούμπες, σε βαρκά και βάλτους, σε νεροσυρμές και ρέματα, γίνονται κουνουπιών εκκολαπτήριο, σκόρπιζαν τις θέρμες στα πέρατα του Κάμπου και έλυωναν στα πόδια κόσμο και κοσμάκη και πρόωρα τον έστελναν στον άλλο Κόσμο, με του χτικιού το ανελέητο χαροκοπικό δρεπάνι. Και δεν ήταν μόνο τα κουνούπια που απομυζούσαν το αίμα και τη ζωτικότητα των Ηλείων αλλά και οι βδέλλες, τα σκαθάρια και τα μπουμπουγέρια, οι κάμπιες και οι ακρίδες που με την αδηφαγία τους αφάνιζαν την ικμάδα κάθε βλάστησις και φυτείας. Έτσι το Ζούδιο της Παληόπολης, ξεκινώντας από τα χαλάσματά της τις νύχτες, αλώνιζε τον Κάμπο ρουφόντας το αίμα του, όπως και ο Πηνειός ξεμπουκάρει από την Παληόπολη και με τις φερσές του ξεχύνεται στον Κάμπο τον πνίγει ή τον κάνει, τρισχειρότερα, βάλτο με κουνούπια. Να λοιπόν και μια άλλη επιβεβαίωση της θεοποίησης της πανάρχαιας του Πηνειού: Το Ζούδιο της Παληόπολης. Οι περί την Παληόπολη σήμερα το φαντάζονται σαν ένα τέρας υπερφυσικό που την ημέρα λουφάζει βαθειά μες τα ρημάδια της, τις δε νύχτες ξεχύνεται στα χωριά και ρουφάει το αίμα των ανθρώπων, γι' αυτό και η φράση “θα σε φάη το Ζούδιο της Παληόπολης” είναι εκφοβιστική για όσους σκέφτονται, τα καλοκαίρια ιδίως, να κοιμηθούν στο ύπαιθρο (προειδοποίηση για την αφαίμαξή τους από τα κουνούπια και την προσβολή τους από ελονοσία). Επίσης “Ζούδιο της Παληόπολης” λένε και κάθε δύσμορφο άνθρωπο και κυρίως γυναίκα, που κι' αυτό ταυτίζει το Ζούδιο της Παληόπολης με τη φοβερή Λάμια των ελών. Ζούδιο λοιπόν της Παληόπολης είναι ποτάμια αρχαία θεότητα, ο Πηνειός.” (5)



Σημειώσεις-βιβλιογραφία

  1. Φιλολογικές διαδρομές στην Ελλάδα. Εκδόσεις Πατάκη 1998
  2. Πουκεβίλ. Ταξίδια στην Ελλάδα. Πελοπόννησος. Σελ. 182. Εκδόσεις ΣΥΛΛΟΓΗ Αφοί ΤΟΛΙΔΗ Αθήνα 1995
  3. Βασίλειος Σιακωτός. “΄Έργα γεφυροποιίας, υδραγωγεία, οικοδομικά συνεργεία και συντεχνίες οικοδόμων στη Βενετοκρατούμενη Πελοπόννησο (1687-1715). Η επισκευή της Γέφυρας της Μονεμβασιάς στα 1700”. “Περί Πετρογέφυρων-μαστόροι και γεφύρια”. Γ' Επιστημονική Συνάντηση ΚΕΜΕΠΕΓ. Αθήνα 2009,
    σελ. 24
  4. Ηλειακά Τριμηνιαίο περιοδικό λαογραφικής-ιστορικής και γλωσσικής σπουδής της Ηλείας. Εκδότης -διευθυντής Ντίνος Δ. Ψυχογιός Τεύχος ΙΘ΄ 1960 Λεχαινά σελ. 559.
  5. . Ομοίως, σελ. 561,562.