Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα

Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση.
Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.

Τετάρτη 22 Μαΐου 2024

Καλωσόρισμα ΑΓΠ



....της Πέτρας και του Νερού

Πέτρα και νερό!
Δύο υλικά, που συναντά κανείς σε αφθονία στην Ελληνική γη.
Πέτρα και νερό!
Δύο στοιχεία, που καθημερινά συναντάμε στη ζωή μας.
Πέτρα και νερό!
Με τη δική του μεταφορική σημασία το καθένα.
Πέτρα και νερό!
Σταυραδέρφια της Μάνας φύσης.

διαδρομές.... 
Η  πέτρα που φανερώνει τις δυσκολίες που περνάμε, μαρτυρά το χρόνο και τις αναμνήσεις, την ανάγκη, την ιστορία.
Το νερό που οδηγεί στη λύτρωση, που δείχνει δρόμους και χαράζει πορεία.
Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Το ένα αποζητά τη βοήθεια του άλλου.
Το ένα σφιχταγκαλιάζει το άλλο.

της φύσης τα καμώματα....
Πολλές φορές "κονταροχτυπιούνται" μεταξύ τους. Μα πάντα νικητής βγαίνει το νερό!
Έτσι, το νερό τρέχει και σμιλεύει την πέτρα φτιάχνοντας κάποτε-κάποτε απαράμιλλα έργα τέχνης.
Στο πέρασμά του από την πέτρα, "γεννά" σπήλαια, φαράγγια, καταβόθρες, βάραθρα, γεφύρια, περίτεχνα σχέδια.

δημιουργήματα....
Κάποιες φορές, είναι ο άνθρωπος, που χρησιμοποίησε την πέτρα για να δαμάσει το νερό.
Και το κατόρθωσε.
Έστησε πέτρινα γεφύρια, ακονίζοντας με τη σειρά του την πέτρα, για να διαβεί το ορμητικό ρέμα.
Γεφύρια, που ακουμπάνε πάνω σε πολλά πόδια.
Δύο, τρία, τέσσερα ή και περισσότερα, για να δρασκελίσει το νερό ενώνοντας τους τόπους.
Και τους ανθρώπους. Και τον κόσμο.
Έτσι, ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες, που η φύση παρέχει απλόχερα.
Απλόχερα και εμείς εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας σ' αυτούς τους δουλευτάδες, που φτιάξανε γεφύρια με αντοχή και ομορφιά. Σμίξανε χωριά και τάφεραν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.

μνήμες....αναφορές....βιώματα.... 
 Στη διαδρομή του χρόνου, μέσα από απάνθρωπες και βέβηλες συμπεριφορές αλλά και φυσικές καταστροφές, έφτασαν στις μέρες μας όπως έφτασαν!
 Τα θαυμαστά αυτά έργα της λαϊκής μας γεφυροποιίας πρέπει να παραδοθούν αλώβητα και με σεβασμό, στη μνήμη και τον θαυμασμό των επόμενων γενιών.

Καλώς ήλθατε στους δρόμους του νερού και της πέτρας
Καλώς ήλθατε στον θαυμαστό κόσμο των πετρογέφυρων
Καλώς ήλθατε στο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Θοδωρής Χαμάκος / Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (Α.Γ.Π.)
Αγίου Δημητρίου 29
18547 Νέο Φάληρο                                         
Πειραιάς
Τηλ.        210 4829520                                    
Κιν.        693 7433866                                      
Email: theodoros.hamakos@uww.org
           thodorischamakos@gmail.com          
Youtube: www.youtube.com/agpelop       
Blog:  www.agpelop.blogspot.gr                                   
Facebook: www.facebook.com/thodorischamakos                                  


Δευτέρα 20 Μαΐου 2024

Γεφύρι Μονής Κερνίτσας. Βυτίνα.

  Συνέδεε τη Νυμφασία (τ.Γρανίτσα) με τη Μονή. Λόγω του ότι περικλειόταν από παντού με βλάστηση προξενούσε στον οδοιπόρο, κυρίως τη νύχτα, μεγάλο φόβο  πως τάχα εκεί έβγαινε το φάντασμα ενός ανθρωποκτόνου Αράπη. Είναι δίτοξο και κατασκευάστηκε από το 1901 έως το 1905 από τον πασίγνωστο στην περιοχή ηγούμενο της μονής Παπακαμπάνη, για την εξυπηρέτηση των προσκυνητών. Βρίσκεται κάτω από τη μονή κοντά στην άκρη του χωριού Νυμφασία.

Από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
  Το συναντάμε σε υψόμετρο 780 μέτρων με μια μικρή ημικυκλική καμάρα στα από αριστερά από ανάντη με βάθρα να πατάνε σε χωμάτινο έδαφος και μια μεγάλη στα δεξιά με βάθρα να ακουμπάνε σε στέρεο βράχο. Έχει μια σειρά θολίτες, στηθαία και καλντεριμωτή βάση κατασκευασμένη μεταγενέστερα, δημιουργώντας καμπύλες στα δυο άκρα.

Το γεφύρι σε φώτο από το διαδίκτυο.
  Κάτω από την μεγάλη καμάρα το ορμητικό ρέμα στο πέρασμα των χρόνων έχει λαξεύσει τον βράχο δημιουργώντας ένα βάραθρο σχεδόν 7 μέτρων κάτω από τα βάθρα του.

   Γεφυρώνει τον Μυλάοντα που χύνεται στον Τράγο, στην περιοχή του Νταραίϊκου κάμπου.


 Μονή Κερνίτσας. Φώτο: Α.Γ.Π.

 

   Το μονοπάτι που περνάει από το γεφύρι ενώνει τα χωριά Καμενίτσα, Νυμφασία και Μαγούλιανα με την μονή και είναι χαρτογραφημένο και καθαρισμένο.

   Είναι αποτέλεσμα χορηγίας  όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι “...γεφύρια που βρίσκονταν στην εδαφική έκταση μονών είναι γνωστό ότι χτίστηκαν με έξοδά τους, όπως το γεφύρι της Μονής Κερνίτσας στην Αρκαδία, που χτίστηκε το 1901, από το ηγούμενο παπά-Καμπάνη και διευκόλυνε την πρόσβαση των προσκυνητών στη μονή”. (1)


 Η μικρή αριστερά από ανάντη καμάρα. 

 Φώτο: Α.Γ.Π.

 

   Η παλιά μονή Κερνίτσας χτίστηκε το 1105 πάνω στο βράχο της Κερνίτσας σε υψόμετρο 840 μέτρων. Η σημερινή είναι χτισμένη από το 1386 στη θέση της παλιάς  και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επανάσταση του '21. Πυρπολήθηκε από τους Τουρκαλβανούς το 1770 και από τον Ιμπραήμ το 1825. 

 

 

Η επιφάνεια διάβασης με τα στηθαία. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1. Παν. Ιωαν. Καμηλάκης. “ Οι χορηγοί κατασκευής των πέτρινων γεφυριών στη Μεταβυζαντινή και Νεοελληνική περίοδο”. ΚΕΜΕΠΕΓ. Α' Επιστημονική Συνάντηση “Περί Πετρογέφυρων-10 εισηγήσεις και 1 Μουσική αφήγηση”. Αθήνα 2003 σελ. 60.

                 

Σάββατο 27 Απριλίου 2024

Palu bridge. Elazing district. Eastern Anatolia. Turkiye.

Γεφυρώνει τον Murat river, παραπόταμο του Ευφράτη, της επαρχίας Elazing της ανατολικής Τουρκίας.

Το συναντάμε πάνω στον ιστορικό δρόμο του μεταξιού.

Το γεφύρι από ανάντη και η γωνία του στο μέσον της κατασκευής.

Άρχισε να χτίζεται από την ρωμαϊκή και ολοκληρώθηκε κατά την βυζαντινή και πρώιμη οθωμανική περίοδο. Έχει εννέα άνισα οξυκόρυφα τόξα, κυκλικούς προβόλους, ελαφρώς καμπυλωτή και στρωμένη με πλάκες επιφάνεια διάβασης, στηθαία και τα τόξα του έχουν μια σειρά θολίτες.

Το μήκος είναι 156,5 και το πλάτος 3,5 μέτρα.

Το εννέα τόξα και οι πρόβολοι από κατάντη.

Τελευταία επισκευή έγινε το 2010. Στη μέση περίπου η όλη κατασκευή σχηματίζει γωνία κόντρα στη ροή του ποταμού, προφανώς για περισσότερη στατικότητα και σιγουριά στα μεγάλα και επικίνδυνα κατεβάσματα.

Το τέλος της διέλευσης του κοπαδιού.

Πάνω της πέρασε ο σουλτάνος Μουράτ ο 4ος το 1618 με το στρατό του πηγαίνοντας να κατακτήσει την Βαγδάτη.

Η επίπεδη, ελαφρώς ανηφορική επιφάνεια διάβασης, τα στηθαία και οι πρόβολοι.

Χτίστηκε, κατά μαρτυρίες, το πιθανότερο κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και βρίσκεται στην ανατολική περιοχή του Elazing.

Πηγή: Berk Onur

 

Παρασκευή 26 Απριλίου 2024

Γεφύρι Κρεμαστής. Αγία Παρασκευή. Λέσβος.

  Γεφυρώνει τον ποταμό της Καλονής, τον Τσικνιά, στο δρόμο που ενώνει την Αγία Παρασκευή με τη Στύψη. Μονότοξο, με καμπυλωτή και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης, μια σειρά θολίτες, χωρίς στηθαία, ημικυκλικό τόξο που λεπταίνει όταν πλησιάζει στην κορυφή, ίσως το εντυπωσιακότερο και ομορφότερο γεφύρι της Λέσβου και σίγουρα ένα από τα πιο αξιόλογα έργα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στην Λέσβο.


 Το γεφύρι της Κρεμαστής. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Μέχρι και τον 20ό αιώνα χρησιμοποιούνταν από τους ντόπιους και τους ταξιδευτές μέχρι να χτιστεί καινούργια τσιμεντένια γέφυρα δίπλα του.


 Το τόξο. Φώτο: Α.Γ.Π.

  Δεν είναι γνωστό το πότε και από ποιους χτίστηκε αλλά πιθανολογείται ότι η περίοδος κατασκευής του ανάγεται στην εποχή που εξουσίαζαν το νησί οι Γατελούζοι (1) και φτιάχτηκε για εξυπηρέτηση στρατιωτικών και εμπορικών σκοπών και κυρίως την σύνδεση των κάστρων Μυτιλήνης και Μήθυμνας. Κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι χτίστηκε λίγο μεταγενέστερα, τον 16ο αιώνα.


 

 Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Α.Γ.Π.

 

  Πρόκειται για ένα αριστούργημα της αρχιτεκτονικής της λαϊκής γεφυροποιίας με μεγάλο άνοιγμα τόξου 14 μ. και 8,50 μ. ύψος. Το μήκος του απλώνεται στα 50 μέτρα και το πλάτος φτάνει τα 3,5 μ. με τα βαριάς κατασκευής βάθρα του να πατάνε βαθιά μέσα στο χωμάτινο έδαφος.


 

  Από την σπουδαία ιστοσελίδα «Αγία Παρασκευή» διαβάζουμε ότι  «Εντοιχισμένο στο μεγαλόπρεπο γεφύρι συναντούμε αρχαίο υλικό το οποίο εικάζεται ότι προέρχεται από το Αρχαίο Ιερό της Κλοπεδής αλλά και από τα μέλη (όπως τμήματα θωρακίων και αμφικιονίσκων) ενός παλαιοχριστιανικού ναού, ερείπια του οποίου σώζονται σε κοντινή απόσταση, δίπλα από το εξωκλήσι του Αγίου Θεράποντα».

Το γεφύρι και η ανηφορική επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Α.Γ.Π.
Η καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης.
            Φώτο: Α.Γ.Π.
 

  Επίσης στην ίδια ιστοσελίδα αναφέρεται ότι «Η τοπική παράδοση έχει συνδέσει την κατασκευή του γεφυριού της Κρεμαστής με μια ιστορία παρόμοια με αυτή του γεφυριού της Άρτας, δηλαδή τον εντοιχισμό της γυναίκας του πρωτομάστορα στα θεμέλιά του. Χαρακτηριστική είναι η εξιστόρηση του θρύλου από τον Αγιαπαρασκευώτη φιλόλογο, ιστορικό και λαογράφο Χρίστο Παρασκευαΐδη (1869-1937) στο βιβλίο του «Η παλαιά Αγία Παρασκευή Λέσβου – Ιστορικά, γενεαλογικά και λαογραφικά ανάλεκτα» (1936):                                           


  ¨Άδεται ότι την κατασκευήν της γέφυρας ανέλαβον δυο αδελφοί εργολάβοι, οι οποίοι όμως δεν κατώρθωνον να στερεώσωσιν αυτήν, διότι όσον μέρος της γέφυρας εκτίζετο την ημέραν, κατεκρημνίζετο την νύκτα και τούτο συνέβαινεν επί πολλάς ημέρας προς μεγίστην απελπισίαν των εργολάβων, οίτινες διέβλεπον την άφευκτον αυτών οικονομικήν καταστροφήν. Τότε παρεμβαίνει ο συνήθης εις τοιούτους θρύλος διάγγελος της βουλής των Θεών, ο οιωνός, «το πουλί», το οποίον με ανθρώπινης λαλιάν ζητεί δια το «στοιχειό» την γυναίκα του «πρωτομάστορη». Αλλ’ οι εργολάβοι είναι δύο και αφίνουσιν εις την μοίραν να επισημάνη το θύμα. Συμφωνούν να θυσιάσουν εντειχίζοντες εις το σκέλος της γέφυρας εκείνην εκ των συζύγων των, η οποία πρώτη θα έφερε την επαύριον από το χωριόν το φαγητόν του συζύγου της. Η μοιραία γυνή ωνομάζετο Αρετή και φεύγει αφήσασα το βρέφος εις το λίκνον και τα ψωμιά εις τον φούρνον, με την παράκλησιν:

 

Κάρτα με το γεφύρι. Πηγή: Petros Liapis.
 

Κούνια μου, κούνει το παιδί, κι αν κλάψη δος του γάλα
Φούρνε μου, ψήσε το ψωμί, όσο να πάω και να ναρθω

Ο σύζυγος της αφήκε τυχαίως δήθεν να πέση το δακτυλίδι του εις τα θεμέλια της γέφυρας, η δε Αρετή έσπευσε να καταβή, δια να το λάβη. Εις εν νεύμα του ανδρός της οι κτίσται ενετείχισαν αυτήν ασυγκίνητοι προς τους θρήνους της δια τον σκληρόν θάνατον. Και σήμερον ακόμη οι διαβάτοι μετά συγκινήσεως ατενίζουν την γέφυραν, ήτις εστερεώθη δι’ αίματος και εδάμασε την ορμήν του ποταμού, εις τα ύδατα του οποίου ανθρώπιναι υπάρξεις κατ’ έτος εχάνοντο.”



 
Η καινούργια τσιμεντένια γέφυρα. 
                Φώτο: Α.Γ.Π. 
 

  Στην κορυφή της καμάρας υπάρχει ένας λευκός γωνιόλιθος με εγχάρακτο σταυρό και εικάζεται ότι από κάτω είναι το σημείο εντοιχισμού της γυναίκας του πρωτομάστορα. Στη βάση του γεφυριού μέσα σε μία τρύπα οι παλαιοί αγρότες που πήγαιναν το χειμώνα για το ελαιομάζωμα, άφηναν ψωμί και τυρί λέγοντας: «Αριτή, τσαρά-Αριτή, έλα να ζ’ δώσου ψουμί τσι τυρί»

Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

1.  Gattilusio ή Γατελούζοι ή Κατελούζοι ήταν πανίσχυρη οικογένεια της Γένοβας, που κυβέρνησε το νησί και πολλά άλλα από το 1355 μέχρι τα μέσα του 15ου αιώνα.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι: 


 

 

 

Τρίτη 23 Απριλίου 2024

Πυργακιώτικο γεφύρι. Γορτυνία.



  Γεφυρώνει τον Μυλάοντα, βορειοδυτικά από το χωριό Πυργάκι, στα όρια του οποίου βρίσκετα,ι με το χωριό να είναι νότια του γεφυριού.

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
  Ένωνε και ενώνει με μονοπάτι τη Βυτίνα και το Μεθύδριο με το Πυργάκι.

 Η επιφάνεια διάβασής του είναι καμπυλωτή και καλντεριμωτή, είναι καταβιβασμένο, με μια σειρά θολίτες και ίχνη από στηθαία.

Από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
 Από ανάντη, δύο θεώρατα πλατάνια, σε μια φανταστικά ωραία περιοχή, το προστατεύουν από τα μεγάλα κατεβάσματα του ποταμού.

 Κατά μαρτυρίες των ντόπιων, πριν το 1920 σε ένα μεγάλο κατέβασμα του Μυλάοντα με ξύλα, πέτρες και άλλα φερτά υλικά δεν έπαθε τίποτα. Πιθανόν τότε να παρασύρθηκαν και τα στηθαία του.



 
Με τον Κυριάκο Παναγόπουλο.

 Φώτο: Α.Γ.Π.


 Στην περιοχή έγινε και μία σπουδαία μάχη στις 19 Απριλίου 1943 μεταξύ Ιταλών και ανταρτών. Αποτελέσματα 23 νεκροί και 20 τραυματίες Ιταλοί, και από τους αντάρτες 1 τραυματίας ενώ κυριεύθηκαν τα πρώτα όπλα από τον εχθρό.

 Ο μυλάοντας πηγάζει από το Παλιοχώρι της Ελάτης και ενώνεται με τον Τράγο στον Νταραίϊκο κάμπο. (1).

Η καμπυλωτή και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης. Φώτο Α.Γ.Π.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

1. Πολύτιμος συμπαραστάτης στην έρευνα, μελέτη και καταγραφή των πέτρινων γεφυριών της περιοχής και όχι μόνο είναι ο ντόπιος, από την Νυμφασία, Κυριάκος Παναγόπουλος. Τον ευχαριστώ.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι: