Γεφύρι Τζαφέρη. Λεχαινά Ηλείας.

 Βρίσκεται επί του χειμάρρου ¨Στρεμμενού”, στα Λεχαινά του δήμου Ανδραβίδας - Κυλλήνης, κοντά στον Άγιο Δημήτρη, στον κεντρικό δρόμο, στη γωνία του Δημαρχείου.

Είναι χτισμένο από κάποιον Τούρκο Τζαφέρ, εξ ου και το όνομά του.

  Αναφέρεται σε πολλά διηγήματα του ντόπιου συγγραφέα – λογοτέχνη Ανδρέα Καρκαβίτσα, απ' όπου και το δεύτερο όνομά του  και ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα (Οκτώβριος 2003) από σκαπτικά μηχανήματα που κατασκεύαζαν τον βιολογικό καθαρισμό Λεχαινών.

Η ανακάλυψη του γεφυριού από τους εργαζόμενους του δήμου. Πηγή: Εφημερίδα Πρώτη.

 Ο χείμαρρος περνούσε από τον κεντρικό δρόμο του χωριού και λέγεται από τους ηλικιωμένους ότι το γεφύρι είχε χτιστεί από Τούρκο μάστορα. Ακόμη, οι παλιότεροι ντόπιοι λένε ότι ο χείμαρρος “Στρεμμενός” ήταν υπόγειος. Από τον Στρεμμενό, κατά μαρτυρίες των ντόπιων γεροντότερων, τα Λεχαινά ονομαζόντουσαν  και ¨Μικρό Παρίσι¨ γιατί διέσχιζε την κωμόπολη όπως ο Σηκουάνας το Παρίσι. Άλλοι ντόπιοι λένε ότι πήγαζε από την θέση ¨Εβυθός¨ και διασχίζοντας την κωμόπολη  χυνόταν εκεί που σήμερα εκβάλλει ο ¨Μέλισσος¨ και άλλοι ότι συγκέντρωνε τα νερά της ευρύτερης περιοχής της κωμόπολης, αφού τότε δεν είχαν γίνει τα αποστραγγιστικά έργα. Μέχρι τότε, πολλές πλημμύρες και καταστροφές είχε υποστεί η πόλη από τα ξεχειλίσματα του χείμαρρου καθώς επίσης και οι γεωργικές καλλιέργειες. (1)

   Είναι μονότοξο και το ακολουθούν διάφορες ιστορίες και θρύλοι, που έχουν εκτυλιχτεί γύρω του.

   Στο διήγημα του Λεχαινίτη  Ανδρέα Καρκαβίτσα ¨Ο Αφορεσμένος¨, ο λογοτέχνης και σπουδαίος συγγραφέας μας κάνει γνωστό ότι «την περίοδο εκείνη ζούσε στα Λεχαινά ένας Τούρκος με το όνομα Τζαφέρης. Μια μέρα διερχόμενος από την μικρή εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, άρχισε να κάνει διάφορους εμπαικτικούς μορφασμούς, όταν ξαφνικά εξαρθρώθηκε η κάτω σιαγώνα του. Πήγε σε πολλούς εμπειρικούς γιατρούς, αλλά δεν μπόρεσαν να τον γιατρέψουν. Τότε με ευλάβεια μετανιωμένος προσέφυγε στον Άγιο Δημήτριο που είχε ειρωνευτεί και έγινε καλά. Αποτέλεσμα της γιατρειάς του και του θαύματος του Αγίου ήταν ο Τούρκος να χτίσει χωρίς χρήματα με προσωπική εργασία και το πέτρινο γεφύρι.»  (2)

   Ακόμη ο Ανδρέας Καρκαβίτσας αναφέρει στον ¨Αφορεσμένο¨ αλλά και στα ¨Ταξιδιωτικά¨ : « 3 Ιανουαρίου... Η πλημμύρα άρχισε και σήμερα να μας απειλεί. Ο Στρεμμενός, μικρό λαγκάδι, διερχόμενο των Λεχαινών κατέρχεται ερυθρωπός και ελογκωμένος...Το ύδωρ κάλυψε την ξύλινη γέφυρα...Ήδη υπερπήδησε μικρό ύψωμα, το σαμάρι της οδού και ετράπη ορμητικός προς το κοίλωμα όπου είναι η δυτική συνοικία της πόλεώς μας. Ο Στρεμμενός φούσκωσε ξανά και το ύδωρ κατέκλυσε την αγορά μας. Οι χωρικοί συνωστίζονται αδιακρίτως εντός των καφενείων...Μετά από λίγο η βροχή κόπασε...Οι χωρικοί εξήλθον του καφενείου ως κατάδικοι εις την αυλήν της φυλακής των. Εις αμφοτέρας τας όχθας του Στρεμμενού πολλοί άνθρωποι συνηθροισμένοι κοιτούσαν ο ένας τον άλλον με δέος.  Ώρα 3 μ.μ. Απελπισία ξανά. Ο Στρεμμενός πάλι αυξάνει. Από το Σου,εϊμάναγα (σημερινή Μερσίνη) ακούγονται κωδωνοκρουσίαι και πυροβολισμοί. Μας προειδοποιούν για τον κίνδυνο πλημμύρας και μας ζητούν βοήθεια...  ¨Ωρα 7 μ.μ. Η πόλη μας μοιάζει με μικρή Βενετία. Όλοι οι δρόμοι είναι σκεπασμένοι από τα νερά. Οι άνθρωποι τρέχουν στους δρόμους μεταφέροντας στρώματα από την μία οικία στην άλλη. Φανάρια φαίνονται αναμμένα παντού σαν τις φωτιές των αλιευτικών πλοιαρίων...» (3)

 Μια θαυμάσια περιγραφή της ανακάλυψης του γεφυριού παραθέτουμε παρακάτω, καθώς και εκτεταμένες αναφορές από τον ¨Αφορεσμένο¨και τα ¨Ταξιδιωτικά¨ του Ανδρέα Καρκαβίτσα, που έγινε από τον δημοσιογράφο Μάκη Νοδάρο στην εφημερίδα  ΠΡΩΤΗ, την Κυριακή 26/10/2003.

                          Το δημοσίευμα του Μάκη Νοδάρου στην εφημερίδα  ΠΡΩΤΗ.

 

 Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

1.     Χρήσιμα στοιχεία για τον χείμαρρο Στρεμενό και το γεφύρι του Τζαφέρη στο δημοσίευμα του Μάκη Νοδάρου στην εφημερίδα Πρωϊνή, της 26/10/2003.

2.     Ομοίως.

3. Ομοίως.

 

"Λεωφόρος Μάνης"

 "...ο δρόμος ένωνε όλη τη Μάνη. Έφτανε μέχρι Μέσα Μάνη. Ήτανε ο δρόμος που τον περνάγανε με τα μουλάρια φορτωμένα...έπρεπε να γίνει με...με σκαλάκια και με ανθρώπους που περπατάγανε και με ζώα φορτωμένα...με μεγάλο αγώνα. Είναι η λεγόμενη ¨Λεωφόρος της Μάνης¨. Αυτός ο δρόμος είναι χρόνια πολλά!... καλλίτερα περπατάγαμε ξυπόλυτοι παρά με παπούτσια. Πολλά παιδιά από την περιοχή μας έχουν βγάλει το γυμνάσιο περνώντας απ’ αυτό τον δρόμο, γιατί δεν είχανε και για να μην τα χαλάσουνε...Αυτό είναι παραμελημένο γιατί δεν το περνάει κανένας σήμερα...κατεβαίναμε από δω και περνάγαμε να πάμε σ’ ένα χτήμα που έχουμε πιο πάνω και ο δρόμος ήτανε καθαρός, να φορτώσουμε ξύλα στο μουλάρι, στο γάιδαρο και μεις από πίσω με τα πόδια και ένα ξύλο στην πλάτη για νάχουμε για το σπίτι. Ο δρόμος συνεχιζότανε και ανέβαινε στη Χαριά. Ένα κομμάτι μετά από δω το χαλάσανε και τόχουνε κάνει άσφαλτο για να κατεβαίνουν οι σημερινοί με τα αυτοκίνητα. Αυτό είναι το κακό όλης της ιστορίας". 

Νίκος Διακουμάκος. Χαριά Μάνης.

Το μονοπάτι λίγο πριν από το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα, κατεβαίνοντας από Χαριά. Φώτο: Νίκος Διακουμάκος.

Πλακόστρωτο μονοπάτι, στρωμένο με την χαρακτηριστική γκρίζα πέτρα της Μάνης, περίτεχνο και πανέμορφο, κομμάτι του μεγάλου δρόμου (μονοπατιού), που ξεκινούσε από τη Μεσσηνιακή Μάνη και έφτανε μέχρι τον Γερολιμένα και ίσως παρακάτω.

Κατεβαίνοντας από Χαριά προς το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα. Φώτο: ΑΓΠ.

 

  

 Το κομμάτι της περιοχής που εξετάζουμε ξεκινούσε από την Αρεόπολη, την πλατεία, δίπλα από τη βιβλιοθήκη, περνούσε από το Λαγκάδι και το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα και ανέβαινε προς την Χαριά.  Λίγο κάτω και έξω από το χωριό σχημάτιζε μια διχάλα με την αριστερή να ανηφόριζε προς το χωριό και τη δεξιά να συνέχιζε προς τα μέσα, για Πύργο Διρού και Γερολιμένα. Μας είναι άγνωστα το  πότε χτίστηκε και τα ονόματα των πρωτομαστόρων, που σίγουρα ήταν Μανιάτες, με την τόση πείρα στο χτίσιμο σπιτιών και πυργόσπιτων.

Η κορδελιαστή ανηφορική στροφή προς Αρεόπολη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Το κομμάτι Αρεόπολη-Χαριά είναι περίπου τρία χιλιόμετρα και ήταν όλο πλακόστρωτο. Κάποια σημεία του χαλάστηκαν για να κάνουν άσφαλτο να περνούν τα αυτοκίνητα ενώ το μεγαλύτερο μέρος του , σε πολλά σημεία έχει υποστεί σοβαρές ζημιές, είναι εγκαταλελειμμένο και είτε σιγά-σιγά  καλύπτεται από δέντρα και φυτά είτε κομμάτια του, κυρίως τα στηθαία, γκρεμίζονται από την μανία της φύσης αλλά κυρίως από την εγκατάλειψη. Ο κίνδυνος ολοκληρωτικής καταστροφής και αφανισμού του είναι πια ζήτημα χρόνου.

Το αποτέλεσμα της εγκατάλειψης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Πανέμορφες  κορδελωτές στροφές  ανεβαίνουν από το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα προς την μεριά της Αρεόπολης και αποτελεί ή πρέπει να αποτελεί το στολίδι της περιοχής  και χαρακτηριστικό δείγμα της ντόπιας μανιάτικης λαϊκής αρχιτεκτονικής. 

Λίγο πριν το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Στο μεγαλύτερο μέρος του, κυρίως στα ανηφορικά και κατηφορικά κομμάτια του, υπάρχουν πλατιά στηθαία -κάποια απ’ αυτά γκρεμισμένα- ενώ ανά τακτά διαστήματα κάθετες καλοπελεκημένες πέτρες συγκρατούν στη βάση του την όλη κατασκευή και βοηθούσαν πεζούς και ζώα στην πορεία τους, λειτουργώντας σαν σκαλοπάτια. Το πλάτος του είναι γύρω στα δύο μέτρα και εξυπηρετούσε τους μουλαράδες της εποχής, αφού τότε δεν υπήρχε δρόμος αλλά και γενικότερα την επαφή των ντόπιων και την οικονομία της περιοχής.

Η καλντεριμωτή στροφή. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Ο ντόπιος Νίκος Διακουμάκος, από το κοντινό χωριό Χαριά, μας λέει για την ¨Λεωφόρο της Μάνης¨, ότι: «...αυτό το γεφύρι (στα Ξεπαπαδιάνικα) και ο δρόμος ένωνε όλη τη Μάνη. Έφτανε μέχρι Μέσα Μάνη. Ήτανε ο δρόμος που τον περνάγανε με τα μουλάρια φορτωμένα, δεν υπήρχαν αυτοκίνητα...έπρεπε να γίνει με...με σκαλάκια και με ανθρώπους που περπατάγανε και με ζώα φορτωμένα...με μεγάλο αγώνα. Είναι η λεγόμενη ¨Λεωφόρος της Μάνης¨. Αυτός ο δρόμος είναι χρόνια πολλά! 

Το ανηφορικό κομμάτι από το γεφύρι προς Αρεόπολη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Κανείς ...δεν ξέρω αν είναι, αν υπάρχει κάπου γραμμένο. Εγώ στην ηλικία μου τον θυμάμαι τον δρόμο έτσι. Τον πέρναγα ξυπόλυτος. Καθαρός, δεν είχε χόρτα, δεν είχε τίποτα. Πέτρα σε πέτρα. Καλλίτερα περπατάγαμε ξυπόλυτοι παρά με παπούτσια. Πολλά παιδιά από την περιοχή μας έχουν βγάλει το γυμνάσιο περνώντας απ’ αυτό τον δρόμο, γιατί δεν είχανε και για να μην τα χαλάσουνε...Αυτό είναι παραμελημένο γιατί δεν το περνάει κανένας σήμερα.

Οι ζημιές στο μονοπάτι. 

Φώτο: Νίκος Διακουμάκος.

Οι κατολισθήσεις και η κάλυψή του από δέντρα. Φώτο: Νίκος Διακουμάκος.

Εδώ που μιλάμε, εδώ στα Ξεπαπαδιάνικα, ένα άτομο μένει και έρχονται και άλλοι δύο-τρεις σε κάποιες γιορτές, για να κάνουνε κάποιες δουλειές, να μαζέψουν τις ελιές τους...δεν έχει τον κόσμο που είχε τότε, που κατεβαίναμε από δω και περνάγαμε να πάμε σ’ ένα χτήμα που έχουμε πιο πάνω και ο δρόμος ήτανε καθαρός, να φορτώσουμε ξύλα στο μουλάρι, στο γάιδαρο και μεις από πίσω με τα πόδια και ένα ξύλο στην πλάτη για νάχουμε για το σπίτι. Ο δρόμος συνεχιζότανε και ανέβαινε στη Χαριά. Ένα κομμάτι μετά από δω το χαλάσανε και τόχουνε κάνει άσφαλτο για να κατεβαίνουν οι σημερινοί με τα αυτοκίνητα. Αυτό είναι το κακό όλης της ιστορίας». (1)

Σχεδιάγραμμα του μονοπατιού. Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 

 

 

 

 Ένα άλλο κομμάτι του μονοπατιού προς Αρεόπολη.

 Φώτο:Νίκος Διακουμάκος.

 

 

 

 

 

 

Με τον Νίκο Διακουμάκο.

Φώτο: ΑΓΠ.

  Σημειώσεις-βιβλιογραφία

     1.     Μαρτυρία στον γράφοντα στις 01/05/2022.

Δ    Δείτε το παρακάτω video για τη "Λεωφόρο της Μάνης":

 

Μονότοξο γεφύρι στην Πρόσυμνα.

 Πρόκειται για ένα μονοκάμαρο γεφύρι, με καταβιβασμένο τόξο, μια σειρά καμαρολίθια, στηθαία και επίπεδη επιφάνεια διάβασης (πλην του κομματιού που αντιστοιχεί στο μήκος του τόξου που είναι καλντεριμωτό), που βρίσκεται στην είσοδο του χωριού Πρόσυμνα (Μπερμπάτι), του δήμου Άργους-Μυκηνών, δίπλα στη νέα τσιμεντένια γέφυρα.

Το γεφύρι από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

Γεφυρώνει το ρέμα Ταξιάρχη που διασχίζει το χωριό και χύνεται λίγο πιο κάτω, στην περιοχή της Κλεισούρας, στον Αστερίωνα.

 

Μια άλλη φώτο από ανάντη.

Φώτο: ΑΓΠ. 

 

   Είναι άγνωστο πότε και από ποιους έχει χτιστεί, ενώ μέρος του στηθαίου από ανάντη είναι σε κακή κατάσταση.

Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: ΑΓΠ.

 

 

     

 

 

 

Οι διαστάσεις του είναι:

                     Άνοιγμα καμάρας: 7,30 μ

                       Ύψος: 3,50 μ

                       Πλάτος: 3 μ

                       Μήκος: 10,50 μ

                       Ύψος στηθαίου: 0,50 μ

Το καταβιβασμένο τόξο. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στην Πρόσυμνα:

 

Γεφύρι στη Ζαχάρω Ηλείας.

   Βρίσκεται στο νότιο μέρος της Ζαχάρως, στην έξοδο για Κυπαρισσία και Κοπανάκι και είναι ένα ημικυκλικό, μονότοξο γεφύρι με μια σειρά καλοπελεκημένους θολίτες, στηθαία με τετράγωνες άριστα πελεκημένες γκρίζες πέτρες μήκους 0,30 μ. που έχουν αφαιρεθεί σε μεγάλο βαθμό για υλικά οικοδομών ενώ υπάρχουν και κάποιες καταστροφές του, επίπεδη επιφάνεια διάβασης και καλντερίμι στη βάση του πυθμένα του. 

                                                                                Το τόξο. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Πάνω ακριβώς από το κεντρικό κλειδί και καθ’ όλο το μήκος του γεφυριού υπάρχει μια σειρά λίθων που προεξέχουν 3 πόντους. Το ίδιο ακριβώς υπάρχει και στο γεφύρι κάτω από το χωριό Σμέρνα, 5 χιλιόμετρα Βόρεια της Ζαχάρως, και από αυτό μπορούμε να συμπεράνουμε ότι λόγω παρόμοιας κατασκευής και τεχνοτροπίας, πιθανότατα ήταν ο ίδιος πρωτομάστορας που έχτισε και τα δύο γεφύρια, την ίδια περίπου περίοδο.

   Κατά μαρτυρίες των ντόπιων ήταν Λαγκαδινοί, στα μέσα του 19^ου αιώνα, γύρω στα 1850.

   Δίπλα του ακριβώς έχει κατασκευαστεί σχετικά πρόσφατα μια νέα πέτρινη κατασκευή-προσθήκη, προφανώς για να καλύψει τα μαγάλα κατεβάσματα του ποταμιού, όπως αυτό του 1954 ή ΄55 που κάλυψε αλλά δεν γκρέμισε το πέτρινο γεφύρι.

                                                   Το γεφύρι και η μεταγενέστερη προσθήκη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

 Γεφυρώνει τον ποταμό  Άνυγρο ή Ακίδα, που έρχεται από το χωριό Μάκιστος και ήταν κομμάτι  του παλιού δημόσιου δρόμου για Κυπαρισσία.

Οι διαστάσεις του είναι:

  Άνοιγμα καμάρας: 7,50

  Ύψος: 4,40 μ.

      Πλάτος: 4,55 μ.

                       Μήκος: 8,50 μ. και 19,50 μ.μαζί με την προσθήκη του νέου γεφυριού.

                       Μήκος καμαρολιθιού: 0,70 μ.

              Ύψος στηθαίου: 0,30 μ.  

 Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στη Ζαχάρω:

 

 

 

 

Το γεφύρι του Κούκου. Διρός Μάνης.

  "...δεν ξέρω ακριβώς ποιες ημερομηνίες έγιναν οι επισκευές αλλά συντηρείται και πατιέται τακτικά. Δεν ξέρουμε, τους μαστόρους αυτούς... δεν τους ξέρουμε ποιοι ήταν όταν ξεκίνησε το γεφύρι, όταν το φτιάξανε, τα σχέδια. Εγώ το θυμάμαι από παιδάκι.  Οι Μανιάτες... ήτανε χτίστες, οι Μανιάτες χτίζανε πύργους, και τα γεφύρια οπωσδήποτε. Οι Μανιάτες ήτανε η πέτρα η ζωή τους. Οι ελιές λίγα χρόνια, τα ζώα, τα σπαρτά, ό,τι μπορούσανε γιατί δεν είχανε χώματα καλά. Φτάναν τα στάρια μέχρι τη θάλασσα Μετά το γεφύρι, το πλακόστρωτο ανέβαινε Αρεόπολη. Από δω γινότανε όλες οι μεταφορές για το Διρό. Όλα τα προϊόντα, ό,τι είχανε, όσοι είχανε ζώα, όσοι...Κατέβαινε κόσμος τακτικά με τα μουλάρια φορτωμένα, την εποχή που δεν είχαμε αυτοκίνητα...και είμαστε και ευτυχισμένοι..."

                                                                         Νίκος Διακουμάκος. Από Χαριά Μάνης. 

   Είναι δίτοξο, πράγμα σπάνιο για τη Μάνη, όπου όλα σχεδόν είναι μονότοξα και βρίσκεται κοντά στην θέση Κούκος.

  Το συναντάμε στο ρέμα “μεγάλη λαγκαδιά” ή “μεγάλο λαγκάδι” ή Τριλάγκαδο και είναι σε καλή κατάσταση αφού έχει συντηρηθεί και ανακαινισθεί σχετικά πρόσφατα. Οι ντόπιοι λένε ότι το χειμώνα το ρέμα κατεβάζει πολύ νερό και η βοή του ακούγεται στα χωριά Χαριά, Πύργος Διρού, κλπ.

                          Το γεφύρι του Κούκου με την επίπεδη επιφάνεια διάβασής του. Φώτο ΑΓΠ.

   Η επίπεδη επιφάνεια διάβασής του είναι πλακόστρωτη, έχει μία σειρά θολίτες και  οξυκόρυφα τόξα  χωρίς στηθαία.

   Τα βάθρα του, μεσόβαθρο και ακρόβαθρα,  πατάνε σε πετρώδες έδαφος και η δύναμη του νερού επί πάρα πολλά χρόνια έχει λαξεύσει το βράχο στην κοίτη δημιουργώντας πανέμορφα σχήματα κάτω από το γεφύρι.

Από κατάντη. Φώτο: ΑΓΠ.

 Λέγεται και γεφύρι του ¨Μαυροβυθού¨, λόγω της κοντινής παραλίας που χύνεται το ρέμα που γεφυρώνει.

 Στην περιοχή αυτή τα τρία γεφύρια, Αγίας Παρασκευής-Κούκου-Ξεπαπαδιάνικων, συνέδεαν και συνδέουν ακόμη για τους περιπατητές τον Πύργο Διρού, τη Χαριά, κλπ. με την Αρεόπολη, μέσα από δύο παράλληλους δρόμους-μονοπάτια. Ο ένας μέσα από τη λεγόμενη ¨Λεωφόρος της Μάνης¨ και το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα, πλακόστρωτος και καλαίσθητος σε όλη του την έκταση και ο άλλος μέσω των γεφυριών της Αγίας Παρασκευής και του Κούκου, πλακόστρωτος και αυτός σε κάποια σημεία του όχι όμως με το μεράκι και την καλαισθησία του προηγούμενου. Υπήρχε και ένας άλλος δρόμος ψηλότερα, στις ρίζες των βουνών.

 Το μονοπάτι για Αρεόπολη. Φώτο ΑΓΠ.

  Δεν γνωρίζουμε από που και πως προήλθε η ονομασία του γεφυριού. Υπάρχουν διάφορες απόψεις για αυτό. Μία λέει ότι ονομάστηκε έτσι λόγω της ύπαρξης πολλών κούκων στην περιοχή ενώ άλλοι λένε ότι ονομάστηκε έτσι γιατί έμενε κάποιος μόνος του εκεί. 

  Δεν γνωρίζουμε επίσης το χρόνο κατασκευής του και τον πρωτομάστορα.

  Παραθέτουμε εδώ μια μαρτυρία ενός ντόπιου, από το κοντινό χωριό Χαριά, για το γεφύρι, το δρόμο και την περιοχή: « Εδώ είμαστε στο Τριλάγκαδο, ένα διπλό γεφύρι, τώρα το λένε τριλάγκαδο γιατί από πάνω ψηλά έχει τρία γεφύρια, τρεις ρεματιές που φτάνουν εδώ. Γι’ αυτό έχει πάρει αυτή την ονομασία. Από δω κατεβαίνουμε στο Διρό, στον Κούκο, στον Μαυροβυθό. Αυτά τα ρέματα έρχονται από πάνω, από το βουνό, από τον Κυριακούλη. Έχει τρία ρέματα τα οποία συνδέονται πιο απάνω σε ένα άλλο γεφύρι και καταλήγουνε εδώ και από δω στα 200 μέτρα στη θάλασσα. Το ρέμα της Αγίας Παρασκευής (όπου υπάρχει το ομώνυμο μικρο γεφυράκι) είναι λίγο διαφορετικό. Και αυτό από πάνω κατεβαίνει. Σε κάποιο σημείο χωρίζουν τα νερά και έχουμε άλλα δεξιά και άλλα αριστερά.

Θέση ¨Μαυροβυθός¨. Φώτο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

   Ό,τι επισκευές έχουν γίνει δεν ήμουνα εγώ εδώ, ήμουνα  Αθήνα και δεν ξέρω ακριβώς ποιες ημερομηνίες έγιναν οι επισκευές αλλά συντηρείται και πατιέται τακτικά. Δεν ξέρουμε, τους μαστόρους αυτούς δεν τους ξέρουμε ποιοι ήταν όταν ξεκίνησε το γεφύρι, όταν το φτιάξανε, τα σχέδια. Εγώ το θυμάμαι από παιδάκι.  Οι Μανιάτες ήτανε χτίστες, οι Μανιάτες χτίζανε πύργους, και τα γεφύρια οπωσδήποτε. Οι Μανιάτες ήτανε η πέτρα η ζωή τους. Οι ελιές λίγα χρόνια, τα ζώα, τα σπαρτά, ό,τι μπορούσανε γιατί δεν είχανε χώματα καλά. Φτάναν τα στάρια μέχρι τη θάλασσα. Μετά το γεφύρι, το πλακόστρωτο ανέβαινε Αρεόπολη. Από δω γινότανε όλες οι μεταφορές για το Διρό. Όλα τα προϊόντα, ό,τι είχανε, όσοι είχανε ζώα, όσοι...Κατέβαινε κόσμος τακτικά με τα μουλάρια φορτωμένα, την εποχή που δεν είχαμε αυτοκίνητα...και είμαστε και ευτυχισμένοι...». (1)

Το βάραθρο, κάτω από το δεξιό τόξο από κατάντη. Φώτο ΑΓΠ.

  Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα τόξων: Από ανάντη. Αριστερή: 2,50 μ.

                                                Δεξιά: 2,20 μ.

                       Ύψος: Από ανάντη. Αριστερή: 2,85 μ.

                                                        Δεξιά: 2,50 μ.

                       Πλάτος: 2,35 μ.

                       Μήκος: 15 μ.

                       Μήκος καμαρολιθιού: 0,45 μ.

 

   Μνημείο μάχης Διρού. Φώτο: Α.Γ.Π.      

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1.  Η μάχη του Διρού (ή Δυρού ή Δηρού), ή μάχη της Τζίμοβας, διεξήχθη στις 24- 25 Ιουνίου του 1826 στην παραλία του Διρού Μάνης ανάμεσα στους Αιγυπτίους και στους Έλληνες. Ήταν μέρος της διπλής μάχης Βέργας- Διρού (21-25 Ιουνίου 1826), κατάληξη της εκστρατείας του Ιμπραήμ πασά εναντίον της Μάνης. Έληξε με νίκη των Ελλήνων. Στις 24 Ιουνίου, ο Ιμπραήμ έστειλε έναν μικρό στόλο 1.500 ανδρών στον κόλπο του Διρού για να καταλάβουν την Αρεόπολη. Χωρισμένοι σε δύο σώματα, οι Αιγύπτιοι κατευθύνονταν οι μεν προς την Αρεόπολη και οι δε προς τον Πύργο και τη Χαριά. Αν και οι κάτοικοι αυτών των περιοχών - κυρίως γυναικόπαιδα, αφού οι άνδρες βρίσκονταν στον Αλμυρό - πανικοβλήθηκαν, κατάφεραν γρήγορα να αμυνθούν, οχυρωμένοι σε κάποιους πύργους.

Με τον Ν. Διακουμάκο.

 

 

Τελικά, δέχθηκαν κανονιοβολισμούς από τον πύργο του Πικουλάκη, καθώς και χτυπήματα από σώμα Μανιατών και επέστρεψαν στις αρχικές τους θέσεις. Παράλληλα, ήρθαν Έλληνες από τα γύρω χωριά για να τους ενισχύσουν.Ο Ιμπραήμ, βλέποντας την ήττα των στρατιωτών του, στις 25 Μαΐου έστειλε νέες δυνάμεις για να καταλάβουν την Τζίμοβα. Οι κινήσεις των Αιγυπτίων, όμως, αποκαλύφθηκαν και οι καμπάνες των εκκλησιών της Τζίμοβας σήμαναν συναγερμό. Οι αρχικά τρομοκρατημένοι κάτοικοι, μάχιμοι, γυναικόπαιδα και κληρικοί, βρήκαν σύντομα το θάρρος τους και καταδίωξαν τον εχθρό με ασυγκράτητη ορμή. Με οποιοδήποτε μέσο διέθεταν, ακόμη και με πέτρες, ξύλα και δρεπάνια, επιτέθηκαν στους Αιγυπτίους οι οποίοι ξαφνιασμένοι από το παράτολμο θάρρος των Μανιατών τράπηκαν σε άτακτη φυγή.

             Φώτο: ΑΓΠ.
 

 

 

 Το γεφύρι του Κούκου σε παλιότερη φωτογραφία.

 

 2. Μαρτυρία στον γράφοντα του Νίκου Διακουμάκου, στις 01/05/2022.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι του Κούκου: