Skopje Kamen moct-Πέτρινη γέφυρα στα Σκόπια

  Skopje stone bridge 

  Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης των Σκοπίων, κοντά στην κεντρική πλατεία και κάτω από το κάστρο, γεφυρώνοντας τις δύο όχθες του ποταμού Βαρδάρη (Vardar) και συνδέοντας την παλιά μουσουλμανική πόλη και το παλιό παζάρι με την κεντρική πλατεία και την νέα πόλη. Ο ποταμός Βαρδάρης (Αξιός), που είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της χώρας με συνολικό μήκος 388 χιλιόμετρα, πηγάζει από την περιοχή Vrutok κοντά στο Γκόστιβαρ και εκβάλλει στην Ελλάδα, στον Θερμαϊκό κόλπο.

Skopje Kamen moct. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Αποτελεί κύριο στοιχείο και οικόσημο της πόλης, έχοντας μήκος 214 μέτρα και πλάτος 6  ενώ από τις 12 καμάρες του, οι πέντε- οι τέσσερις πάνω στην κοίτη του ποταμού και η αμέσως αριστερή αυτών- από ανάντη είναι όμοιες. Οι τέσσερις μεγαλύτερες καμάρες, που καλύπτουν την κοίτη του ποταμού, έχουν προβόλους ενώ οι υπόλοιπες δεξιά και αριστερά μικραίνουν όσο πάμε προς τα άκρα και χαμηλώνει η καλντεριμωτή βάση της γέφυρας. Έχει στηθαία και λόγω της σπουδαιότητάς του και ιστορικότητάς του δεν είναι σε χρήση για τα οχήματα.

Skopje stone bridge. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Η γέφυρα είναι γνωστή και σαν Dusan bridge προς τιμή του Stephen Uros IV Dusan της Σερβίας, βασιλιά και ήρωα των Σέρβων.

   Χτίστηκε με την επίβλεψη του σουλτάνου Μεχμέτ ΙΙ μεταξύ 1451 και 1469, πάνω σε ρωμαϊκά θεμέλια παλιού γεφυριού, ενώ δίπλα του κατασκευάστηκαν επίσης χάνι και λουτρά για τις ανάγκες των ταξιδιωτών. Το κτίριο των λουτρών υπάρχουν ακόμη και χρησιμοποιείται για διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις ενώ το χάνι δεν υπάρχει πια. Θα πρέπει να τονιστεί όμως πως η κατασκευή του γεφυριού είχε ξεκινήσει επί σουλτάνου Μουράτ το 1444 και πιθανόν ολοκληρώθηκε το 1456 επί Μεχμέτ ΙΙ.

Η γέφυρα τη νύχτα. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Από την εποχή της κατασκευής του έχει υποστεί πολλές επισκευές και συντηρήσεις, ενώ το 1555 πλήγηκε από έναν ισχυρό σεισμό που κατέστρεψε τέσσερις βάσεις του. Το 1944 σώθηκε από την καταστροφή όταν κατά την αποχώρησή τους οι ναζί επεχείρησαν να το ανατινάξουν.

   Είναι γνωστό ότι επί οθωμανικής περιόδου πάνω στη γέφυρα γινόντουσαν εκτελέσεις επαναστατών και αντιφρονούντων, όπως αυτή του λεγόμενου Karposh το 1689, όταν μια εξέγερση των ντόπιων κατά των Οθωμανών καταστάληκε βίαια. Στο κέντρο της γέφυρας υπάρχει και σχετική πλάκα-μνημείο γι’ αυτό το γεγονός.

Η βάση της γέφυρας. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Το αρχικό μήκος της γέφυρας ήταν 214 μέτρα, με 13 καμάρες και πλάτος 6,33 μέτρα. Έτσι περιγράφεται από τον Ενετό Giacoppo Soronze κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του για την Κωνσταντινούπολη το 1575, σταθμεύοντας στα Σκόπια.

   Η αρχιτεκτονική της είναι καθαρά ισλαμικού τύπου και είναι από τα σπουδαιότερα μνημεία και σήμα κατατεθέν της πόλης των Σκοπίων. Άντεξε στον ισχυρό σεισμό του 1963, σε αντίθεση με άλλα κτίρια, που υπέστησαν σοβαρές ζημιές.

Skopje camen moct. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Διατηρεί μεγάλο μέρος της πρώτης ομορφιάς του, όπως το κύριο σχήμα της αρχικής του κατασκευής παρά τα έργα αποκατάστασης που έχουν γίνει κατά καιρούς, τις φυσικές φθορές από το πέρασμα του χρόνου και τα δυνατά κατεβάσματα του Βαρδάρη.

Δείτε το παρακάτω video για την Skopje Kamen moct:
 

Γεφύρι στην Τρανή Βρύση. Μοναστηράκι Γορτυνίας

   Το γεφύρι το συναντάμε ένα χιλιόμετρο βγαίνοντας από το χωριό Μοναστηράκι Γορτυνίας και πηγαίνοντας προς Βιδιάκι, σ' έναν παράδρομο, επί του ρέματος “Βολιμοίρι” που χύνεται στον ποταμό Άρση (η αρχαία του ονομασία) ή Πατσουριά και αυτός με τη σειρά του στο Λάδωνα. Δίπλα του υπάρχει πέτρινη βρύση.  

 

Γεφύρι στην "Τρανή βρύση". (Φωτο: ΑΓΠ)

        Είναι καλυμμένο με άσφαλτο και πάνω του περνά αγροτικός δρόμος. Για το λόγο αυτό έχουν γίνει και διάφορες τσιμεντένιες μικροεπεμβάσεις στη βάση του καταστρώματός του.  Βρίσκεται σε σχετικά καλή κατάσταση, αν και τα τελευταία χρόνια τα μισογκρεμισμένα άκρα του έχουν στερεωθεί με τσιμέντο. Είναι μονότοξο και πάνω του έχουν τοποθετηθεί σιδερένια παραπέτια.

Το ... μέτρημα του γεφυριού. (Φωτο: ΑΓΠ)

  Το Μοναστηράκι είναι ένα μικρό χωριό κοντά στην Κοντοβάζαινα σε υψόμετρο 600 μέτρων. Κοντά στο χωριό σώζονται τα ερείπια των τειχών του παλιού πύργου του Αλή Φαρμάκη.

  “ Ο περιβόητος Αλή Φαρμάκης, αδερφοποιτός με τον Θ. Κολοκοτρώνη, έχτισε τον πύργο του κατά τα έτη 1806 και 1807. λέγεται ότι είχε χρησιμοποιήσει περίπου πενήντα χιλιάδες αυγά στο μείγμα του υλικού της λάσπης που χρησιμοποιούσε για το χτίσιμο του πύργου του ώστε να καταστεί “σιδερένιος” και ν' αντέχει. Η μέθοδος με τ' αυγά και τη μαστίχα, ήταν των Λαγκαδινών μαστόρων πετράδων και κτιστάδων. 

Το "Παραλογγίτικο" . (Φωτο: ΑΓΠ)

Επίσης ενδιάμεσα στο διπλοτοίχι, τοποθετούσαν μαλλί προβάτων και γιδιών (κοζά), για να αντέχει στους κραδασμούς, από κανονιοβολισμούς, αλλά και από τυχόν σεισμούς. Τον πύργο τον έχτισαν οι αδελφοί Πάνος, Φώτης και Νίκος Πουρνάρας, κάτοικοι του Μοναστηρακίου ( με καταγωγή όμως από τα Λαγκάδια). Ο πύργος χάρις στην τεχνική του, άντεξε στους βομβαρδισμούς του Βελή πασά, καθώς αναφέρεται ότι δέχθηκε μεταξύ των άλλων και 3.764 κανονιές , μέσα σε εξήντα πέντε μέρες που βάστηξε η πολιορκία. Τα εγγόνια αυτών των μαστόρων έφτιαξαν και το Παραλογγίτικο γεφύρι κάτω από τους Παραλογγούς, που συνδέει την Αρκαδία με την Ηλεία, που σώζεται μέχρι σήμερα, αφημένα στην φθορά του χρόνου.” (1)

Της "Δήμητρας". (Φωτο: ΑΓΠ)

Κατά μαρτυρίες, τα εγγόνια αυτών των φημισμένων μαστόρων έχτισαν και το γεφύρι της Δήμητρας στο Λάδωνα όπως και αυτό του “Δομοκού” στον Ερύμανθο αλλά και πολλά άλλα κτίσματα όπως το καμπαναριό της “κοίμησης της Θεοτόκου” στο Μοναστηράκι και τη βάση και μέχρι περίπου δύο μέτρων ύψος τον “Άγιο Δημήτριο” στο Βιδιάκι.

Στο "Δομοκό". (Φωτο: ΑΓΠ)

Βιβλιογραφία. 

(1). Ηλίας Π. Τουτούνης. “ Η γενιά των Κολοκοτρωναίων και τα τραγούδια τους”. Σελ. 265, 266. Εκδόσεις Κοκλάκι, Αμαλιάδα 2009

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στην "Τρανή Βρύση" από το youtube.com/agpelop 

Το γεφύρι της Καρύταινας

  Το ιστορικό γεφύρι της Καρύταινας βρίσκεται επί του Αλφειού, κάτω από την επίσης ομώνυμη ιστορική κωμόπολη. Τα βάθρα του ακουμπούν πάνω σε πέτρα για πιο πολύ ανθεκτικότητα. Αποτελείται από πέντε άνισα τόξα με ορθογώνια ανακουφιστικά ανοίγματα, τρία επάλληλα καταστρώματα, έχει ύψος 12 μέτρα, μήκος 50 και το μεγαλύτερο τόξο έχει άνοιγμα 8,75 μέτρα.

  Με σαφή τη σχέση με αυτόν της Άρτας, ο μύθος λέει ότι, προκειμένου να στεριώσει το γεφύρι, στα θεμέλιά της είναι θαμμένη μια πριγκίπισσα των Φράγκων.

  Πρωτοχτίστηκε το μεσαίωνα, στα Βυζαντινά χρόνια και τη σημερινή του μορφή με τα πολλά ορθογώνια ανακουφιστικά ανοίγματα την πήρε το 1441, όταν ανακατασκευάστηκε από τον Ραούλ Μανουήλ Μελική, γόνο σπουδαίας Βυζαντινής οικογένειας. Από τον ίδιο χτίστηκε και ένα τόξο σε μεσόβαθρο, που ακουμπάει πάνω σε βράχο (το δεύτερο τόξο από ανάντη) και λειτουργούσε σαν ανακουφιστικό . Λέγεται ότι προσπαθώντας να περάσει το ποτάμι παραλίγο να πνιγεί και γι' αυτό ξανάχτισε το ήδη μισοκατεστραμμένο γεφύρι. 

Το γεφύρι της Καρύταινας από ανάντη. (Φωτο: ΑΓΠ)

  Στη μια πλευρά της γέφυρας είναι γαντζωμένο ένα παρεκκλήσι της Παναγίας (τέτοια συνήθιζαν να φτιάχνουν οι βυζαντινοί σε γεφύρια για να τα φυλάνε), μέσα στο οποίο εντοιχισμένη επιγραφή λέει ότι “ η γέφυρα ξανάγινε από τον Ραούλ Μανουήλ Μελική το 1441”. Ωστόσο σε γκραβούρες του 1830, τονίζεται με πολύ έντονο σαμάρι πάνω από τη μεσαία και μεγαλύτερη καμάρα. Εκτιμάται ότι ίσως έγιναν κάποιες τροποποιήσεις στις αρχές του 19ου αιώνα αλλά να έμεινε η παλιά επιγραφή, η οποία χάθηκε πριν από λίγα χρόνια. 

Γκραβούρα του γεφυριού

  Το σίγουρο είναι ότι το πάνω από τις θυρίδες μέρος είναι και αυτό προσθήκη του 19ου αιώνα. 

  Συνέδεε το κάστρο της Καρύταινας με τη Μεσσηνία και γενικά αποτελούσε πέρασμα από Αρκαδία προς Μεσσηνία και Ηλεία και αντιστρόφως ενώ δίπλα της είναι χτισμένη από την δεκαετία του '50 σύγχρονη τσιμεντένια γέφυρα, κάνοντας αναπόφευκτη τη σύγκριση ανάμεσα στην παλιά και την καινούργια. Άλλες εποχές, άλλα μέσα, άλλη αντίληψη της καλαισθησίας…

  Σήμερα σώζονται τρία τόξα και το γκρεμισμένο κομμάτι έχει αντικατασταθεί από ελαφριά ξύλινη γέφυρα.

  Θα πρέπει να τονισθεί επίσης ότι είναι γνωστό σε όλους το γεφύρι από την απεικόνισή του σ' ένα από τα τελευταία Ελληνικά χαρτονομίσματα, το πεντοχίλιαρο, λόγω της μοναδικότητας και της ιστορίας της. 

                                                                               Το γεφύρι και το εκκλησάκι της Παναγίας (Φωτο:ΑΓΠ).

  Η γέφυρα της Καρύταινας έγινε πεδίο μαχών μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων πολλές φορές κατά την τουρκοκρατία αλλά κυρίως κατά τους χρόνους της επανάστασης, καθώς ήταν από τα λίγα περάσματα από Γορτυνία προς Μεσσηνία και Ηλεία. Αναφέρεται από τον Πουκεβίλ, ο οποίος λέει “...στην έξοδο της κοιλάδας του Σινάνου, ο Ωρφιάς κυλάει πάνω στο έδαφος της Καρύταινας, της αρχαίας χώρας των Τρικολόνων, της πάντοτε εύφορης και με άφθονα κοπάδια. Αφού περάσει κάτω από τη γέφυρα που οδηγεί στη Καρύταινα, ο ποταμός δέχεται, από την δεξιά όχθη του, το Ατσίχολο ή ποτάμι του Χατζή – Ογλού”. (1)

 

 

          Από κατάντη, τα τρία επάλληλα καταστρώματα. Πηγή: Αργ. Πετρονώτης.

Αναφορά για τη γέφυρα κάνει ο Κολοκοτρώνης όταν στις 29/3/1821 οι Τούρκοι του Φαναριού θέλοντας να ενωθούν μ' αυτούς του κάστρου της Καρύταινας λέει 'ότι “...φράξαμε τον τόπο να μην περάσουν οι Τούρκοι από το γεφύρι με είκοσι ανθρώπους.”  Επί πλέον διαβάζουμε "...μετά το μεσημέρι, έφτασαν και οι καπεταναίοι από τη Στεμνίτσα, οι Παναγιώτης Δάλας, Ροϊλαίοι, Καλφαρέτζος και Κ. Αλέξανδρος με 500 Στεμνιτσιώτες, Μουλατσιώτες και από τ' άλλα χωριά του κάμπου. Κατάλαβαν τη γέφυρα της Καρύταινας, όπου ήταν μέρος στενό και θέση κατάλληλη για οχύρωση. Ο Δημήτρης Πλαπούτας, όταν ανέβαινε στου Αντώνη το μύλο, κουράστηκε από τους πόνους που είχε στο πόδι από λαβωματιά από την μάχη στην Αλωνίσταινα. Ο Τζανέτος Χριστόπουλος του έδωσε ένα άλογο που είχαν από λάφυρα και πήρε τον ανήφορο για τον Άγιο Αθανάσιο." (2). Και παρακάτω "...στις 28 Μαρτίου μετά τον πόλεμο στο γεφύρι του Αλφειού έφθασαν στο χωριό Δραγουμάνου οι Κανέλλος Δεληγιάννης και Κολοκοτρώνης." (3) 

Το παλιό και το καινούργιο γεφύρι. (Φωτο: ΑΓΠ)

  Επιπλέον,  στη ¨Διήγηση συμβάντων της Ελληνικής φυλής¨ στον Γεώργιο Τερτσέτη, αναλυτικότερα ο Θεοδ. Κολοκοτρώνης μας λέει ότι "...ο Βασίλης (ο Μπούτουνας) είχε σκοτώσει τον Τούρκον, εις το γεφύρι της Καρύταινας, που είχε το γράμμα (επιστολή των Τούρκων Φαναριωτών προς του Καρυτινούς Τούρκους). Βλέποντας το γράμμα εκίνησα να πιάσω τον τόπον που ήθελαν να περάσουν οι Φαναρίτες....  Εκούναγα το μπαϊράκι δια να με γνωρίσουν τα Κολιόπουλα (οι Πλαπουταίοι). Είχε πιαστεί ο λαιμός μου από τες φωνές της ημέρας. Οι Τούρκοι βγαίνουν εις βοήθεια από το κάστρο, διώχνουν εκείνους οπού ήτον στη χώρα. Κυνηγούμε τους Τούρκους με τα γυναικόπαιδα, πεντακόσιες ψυχές εχάθηκαν εις το ποτάμι της Καρύταινας, μη ημπορώντας ν' απεράσουν  από το γεφύρι, το οποίον το είχαμε πιασμένο...Ο Αναγνωσταράς έπιασε το γεφύρι με χίλιους. Ο Παπαφλέσσας, ο Κανέλλος (Δεληγιάννης) επήρεν την απάνου στράτα. Εγώ έμεινα μοναχός μου, οι Έλληνες ετσάκισαν, εκρύφτηκα εις κάτι κλαριά, τες δύο πιστόλες μου ασηκωμένες. Δώδεκα Τούρκοι εκυνηγούσαν το ένα μέρος των Ελλήνων, δέκα τους άλλους, κατά το γεφύρι τον Αναγνωσταρά, και άλλοι τον Παπαφλέσσα και Κανέλλο...Εις τα βασιλέματα του ηλίου εβγήκα αγνάντια εις τους εδικούς μας, εις το γεφύρι...Την ομιλίαν, οπού είπα, με άκουσαν εκείνοι, οπού ήτον εις το γεφύρι. Ήτον μια ώρα νύκτα περασμένη και σκοτάδι, και τους λέγω, έκανα το σταυρό μου, ¨΄Οσοι αγαπάτε την Πατρίδα ελάτε κοντά μου¨. Εκίνησα, με ακολουθούν διακόσιοι, και ο Αναγνωσταράς και ο Μπούρας από τους Κωνσταντίνους, και είχα να περάσω εις το μονοπάτι είκοσι χρόνους...".

Charles Robert Cockerell 1811

 Κατά τον Δημήτρη Φωτιάδη "Την αυγή. 27 του Μάρτη, ξαγνάντησαν τους Φαναρίτες. Χίλιοι εφτακόσιοι αρματωμένοι και στη μέση της κολώνας, που κράταγε δύο ώρες μάκρος, είχαν τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους, καθώς κι ως τρεις χιλιάδες ζωντανά φορτωμένα μ' όλα τα συγύρια τους...Οι Σπαρτιάται έκαμαν τότε ένα πόλεμο, που εμιμήθηκαν τον Λεωνίδα...Ο Κολοκοτρώνης, με είκοσι μονάχα νοματαίους που του απόμειναν, πιάνει το γεφύρι του Ρουφιά, όπως λέει τον Αλφειό ο λαός μας...Μη μπορώντας να περάσουν οι εχθροί το γεφύρι, που κράταγε ο Κολοκοτρώνης, πέφτουν στο ποτάμι να το διαβούν. Ίσαμε πεντακόσιους τους παρασέρνει το ρέμα και χάνονται-άντρες, γυναίκες, παιδιά". (4)
Επίσης στην γέφυρα της Καρύταινας αναφέρεται πάλι ο Πουκεβίλ κατά την επιστροφή του από τη Μεσσηνία λέγοντας “...τριάντα πέντε λεπτά από εκεί, αφού διαβούμε μέσα από την κοίτη τους δύο ρυάκια, φτάνουμε στα Κυπαρίσσια, έναν οικισμό στα περίχωρα της Βασιλίδας...στην αντίπερα όχθη του Αλφειού διακρίνουμε δυο εκκλησίες, που πιστεύεται ότι κτίστηκαν εκεί όπου ανθούσε άλλοτε η Τοκναία. Προς την πλευρά του όρους Λυκαίου προβάλλει η Μουριά κι ο χείμαρρος Βαθύρεμα, που είναι το Νυμφαίο της Αρκαδίας...μια λεύγα από εκεί διαβαίνουμε πάνω από ένα γεφύρι τον Αλφειό, κι ευθύς μπαίνουμε στο παζάρι της Καρύταινας” (5)

 

Kari Rottmann. Ακουαρέλα 1839

  Για τη γέφυρα αυτή ο Δρ. Αργύρης Π. Πετρονώτης αναφέρει ότι “ η γέφυρα της Καρύταινας, από όσα γνωρίζω, προσφέρει μοναδικά παράδειγμα σημαντικής υδροδυναμικής βελτίωσης της γεφυροποιίας στην υστεροβυζαντινή περίοδο: το σώμα της δεν είναι ευθύγραμμο σε κάτοψη, αλλά παρουσιάζει ελαφριά κύρτωση προς τα ανάντη, ώστε να μπορεί να αντιστέκεται αποτελεσματικότερα στην ορμή του ποταμού σε ώρα πλημμύρας”. (6)

  Η μεσαία καμάρα ανατινάχτηκε στο τέλος της δεκαετίας του '40, κατά τον εμφύλιο πόλεμο και στη θέση της τοποθετήθηκε από τον στρατό προσωρινά μια bailey.

Η ξύλινη προσθήκη. (Φωτο: ΑΓΠ)

  Η Καρύταινα (ή πέτρινη πολιτεία) είναι χτισμένη σε λόφο 582 μέτρων, τον λόφο Άγιος Ηλίας ή Ακρεοβούνι, και είναι χαρακτηρισμένος διατηρητέος οικισμός. Είναι μια περίφημη καστροπολιτεία, πού άκμασε κατά την περίοδο της φραγκοκρατίας. Το κάστρο είναι χτισμένο στα ερείπια της αρχαίας πόλης Βρένθης ( 4ος π.χ αιώνας), που ο Παυσανίας το 176 μ.χ τη βρίσκει ερειπωμένη και χτίστηκε από το Γάλλο ηγεμόνα Γοδεφρίγο ντε Βριγιέρ στα μέσα του 13ου αιώνα. Έχει χαρακτηρισθεί σαν το Τολέδο της Ελλάδας και ήταν ορμητήριο του Κολοκοτρώνη κατά την επανάσταση του '21.

Η γέφυρα στο πεντοχίλιαρο.

  Κάτω από την Καρύταινα κυλάει ο θεϊκός Αλφειός ενώ ο Λούσιος χύνεται στον Αλφειό λίγο πιο κάτω. Παλαιότερα στην περιοχή λειτουργούσαν 14 νερόμυλοι και μια νεροτριβή. Σήμερα σώζονται ένας μύλος πάνω από τη γέφυρα, ένας πολύ παλιός κάτω απ' αυτήν ίσως ο παλιότερος της περιοχής με πρόσφατες σχετικά επισκευές και απέναντί του υπάρχουν τα ερείπια ενός άλλου. 

 

Το γεφύρι όπως ήταν πριν ανατιναχθεί κατά τον εμφύλιο. (7)

 

Το γεφύρι σε φωτογραφία του Thomas Whittemore του 1923.

Φωτογραφία W.H. Halliday του 1910-11.

Σημειώσεις-Βιβλιογραφία

     1.Πουκεβίλ. Ταξίδι στην Ελλάδα, Πελοπόννησος, βιβλίο δέκατο έβδομο, κεφ. I, σελ 286. Εκδόσεις ΣΥΛΛΟΓΗ Αφοί Τολίδη, Αθήνα 1995

2.   Ηλιας Παν. Τουτούνης. Η Γενιά των Κολοκοτρωναίων και τα Τραγούδια τους, εκδόσεις ΚΟΚΛΑΚΙ, Αμαλιάδα 2009 σελ. 302. 
3.  Ομοίως, σελ. 303.
4.  Δημήτρης Φωτιάδης. Η Επανάσταση του 21. Εκδότης Νίκος Βότσης 1977. Σελ.54.
5.  Πουκεβίλ. Ταξίδι στην Ελλάδα, Πελοπόννησος, βιβλίο δέκατο έβδομο, κεφ. I, σελ 297. Εκδόσεις ΣΥΛΛΟΓΗ Αφοί Τολίδη, Αθήνα 1995 

6.      Αργύρης Π. Πετρονώτης. “Πέτρινα γεφύρια στην Ελλάδα”. Β' έκδοση, ανάτυπο από τον τόμο “Φύση και έργα ανθρώπων”, σελ. 170. Κόνιτσα 2005

7.  Η φωτογραφία στάλθηκε από τον Βασίλης Σταματάκο - Λακωνική βιβλιοθήκη.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι της Καρύταινας:

Adana Tas kopru-Πέτρινη γέφυρα στα Άδανα της Κιλικίας

   Πρόκειται για μια σπουδαία, παλαιότατη και χιλιοτραγουδισμένη γέφυρα στο κέντρο των Αδάνων της Κιλικίας στην Τουρκία, σύμβολο των οποίων αποτελεί.

   Γεφυρώνει τον ποταμό Seyhan (τον Σάρο των αρχαίων Ελλήνων), που έχει μήκος 350 χιλιόμετρα, πηγάζει από τα βουνά του Αντίταυρου, διαρρέει την Καππαδοκία και την Κιλικία και εκβάλλει στη Μεσόγειο, 10 χιλιόμετρα ανατολικά της αρχαίας Κύδνου.

   Αποτελείται από 14 άνισες καμάρες, δείγμα των διαφόρων τεχνικών επισκευής, εκ των οποίων η έκτη είναι η μεγαλύτερη και κεντρικότερη ενώ η πέμπτη, έβδομη και όγδοη από κατάντη είναι οξυκόρυφες. Έχει επίσης και τέσσερα ανακουφιστικά παράθυρα αριστερά καθώς και προβόλους από ανάντη και είναι από τις παλαιότερες γέφυρες της Ανατολίας.

Adana tas kopru-Πέτρινη γέφυρα στα Άδανα της Κιλικίας. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Δίπλα της βρίσκεται το μεγαλοπρεπές Sabavizi mosque, το μόνο τζαμί στην Τουρκία με έξι μιναρέδες. Το μήκος της είναι 310 μέτρα, το πλάτος από 8,30 μέχρι 12, ενώ έχει στηθαίο ενός μέτρου με οξεία απόληξη. Η βάση της είναι καλντεριμωτή, με άσπρη πέτρα και τεθλασμένη.

   Στην αρχική της μορφή η γέφυρα είχε 15 καμάρες και 6 μικρότερα τόξα, συνολικά δηλαδή 21 καμάρες.

   Αποτελούσε σπουδαίο συγκοινωνιακό κόμβο αφού ήταν πάνω στον κεντρικό δρόμο Ανατολίας – Περσίας.  Μέχρι το 2007 ήταν ανοιχτή για τα αυτοκίνητα. Από τότε και πέρα όμως απαγορεύτηκε η κίνηση των οχημάτων και φιλοξενεί πάνω της μόνο κοινωνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Tas kopru. Το πέρασμα της γέφυρας. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Κατά το διάβα των αιώνων είχε διάφορες ονομασίες, όπως Saros bridge, Justinian bridge, Jisr al Walid και τελικά Taskopru (πετρογέφυρα). Το όνομα Saros προέρχεται από την αρχαία ονομασία του ποταμού, το όνομα του Ιουστινιανού πιθανώς το πήρε λόγω κάποιας εκτεταμένης επισκευής, που έγινε από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα, ενώ αυτό του Jisr al Walid από τον χαλίφη Al-Walid II, που το 742 έκανε και αυτός διάφορες επισκευές.

   Έχοντας υποστεί  επιρροές από διάφορους πολιτισμούς δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για το πότε ακριβώς χτίστηκε η Tas kopru. Μας είναι γνωστό, κυρίως από την στοματική παράδοση, ότι ο βασιλιάς των Χετταίων Hattusili χτίζει μια γέφυρα επί του ποταμού για να συνδέσει την περιοχή με τη Συρία.

   Η πρώτη γραπτή πηγή για την κατασκευή της γέφυρας προέρχεται από μια αρχαία ελληνική επιγραφή, που αποτελείται από 12 γραμμές, έχει ύψος 122, πλάτος 93 και πάχος 12 εκατοστά και βρίσκεται στο αρχαιολογικό μουσείο των Αδάνων. Η επιγραφή μεταφράστηκε από τον Schneider του γερμανικού αρχαιολογικού ινστιτούτου και λέει ότι η γέφυρα χτίστηκε κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από κάποιον μηχανικό Αυξέντιο. Γι’ αυτό και η βαριά κατασκευή της, προκειμένου να την χρησιμοποιούν οι ρωμαϊκές λεγεώνες για στρατιωτικούς κυρίως σκοπούς. Ο ίδιος μηχανικός έχτισε επίσης, το 384, μια γέφυρα επί του Τίβερη στη Ρώμη.

Tas kopru σε χρήση.

   Υπάρχει όμως μια μαρτυρία του Victor Langlois, που επισκέφτηκε τα Άδανα το 1852 – 53 και λέει ότι η γέφυρα χτίστηκε από το Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό, που ταξιδεύοντας στην Ανατολία από το 120 ως το 135 μ.χ. έκανε διάφορες κατασκευές, μεταξύ των οποίων και αυτή του γεφυριού στα Άδανα. Ο ίδιος περιηγητής αναφέρει ότι υπήρχε επιγραφή με το όνομα του Αδριανού μέχρι το 1841, η οποία δυστυχώς χάθηκε.   Μπορούμε να συμπεράνουμε λοιπόν, με κάποια σχετική σιγουριά, ότι η γέφυρα χτίστηκε τον2ου και 4^ου π.χ. αιώνα, στα θεμέλια πιθανώς παλαιότερης κατασκευασμένης από τους Χετταίους.
  Η γέφυρα αναφέρεται και κατά την διάρκεια των εκστρατειών του αυτοκράτορα του βυζαντίου Ηρακλείου εναντίον των Περσών: "...απεκεί τράβηξε (την άνοιξη του 623) νοτιότερα και κατέλαβε την Άμιδα και Μαρτυριόπολη και απεκεί προχωρώντας έφτασε στην Κιλικία, όπου είχε υποχωρήσει ο Σάρβαρος (στρατηγός των Περσών). Στη μάχη που δόθηκε με τους Πέρσες, στη γέφυρα του Σάρου, παραλίγο ένας πελώριος Πέρσης να τον σκοτώσει..." (1)

   Έχει υποστεί πάμπολλες επισκευές, επεμβάσεις και συντηρήσεις ανά τους αιώνες λόγω μικρών ή μεγάλων ζημιών από παλαιότητα, σεισμούς και καιρικά φαινόμενα. Κάποιες απ΄αυτές έγιναν από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ιουστινιανό (Φλάβιος Πέτρος Σαββάτιος 527-565), τον χαλίφη Al-Walid II και κάποιες άλλες από τον χαλίφη Al-Mustasim το 840. Δεν υπάρχουν μαρτυρίες για επισκευές από το 840 μέχρι το 1847. Είναι αδύνατο όμως να μην έγιναν συντηρήσεις για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Πρέπει να θεωρείται σίγουρο ότι κάποιοι χαλίφηδες ή σουλτάνοι έκαναν διάφορες επισκευές στη γέφυρα κατά το διάστημα αυτό.

   Το 1847, επί σουλτάνου Abdulmecid, έγινε άλλη μια συντήρηση της γέφυρας, πράγμα που αναφέρεται σε μια επιγραφή (νούμερο 505 και 506) στο μουσείο εθνογραφίας στα Άδανα και λέει ότι η επισκευή έγινε γιατί η γέφυρα είχε πολλά χρόνια να συντηρηθεί. Μια άλλη συντήρηση έγινε επί σουλτάνου Abdulhamid και τον διοικητή της περιοχής Osman πασά. Και η επισκευή αυτή αναφέρεται σε επιγραφή (νούμερο 2469), που βρίσκεται και αυτή στο αρχαιολογικό μουσείο των Αδάνων και λέει ότι η συντήρηση αυτή έγινε στη γέφυρα των 22 τόξων, επί του ποταμού Seyhan, δείγμα σπάνιας κομψότητας και ότι ήταν αναγκαίο να γίνουν επισκευές και συντηρήσεις γιατί με την πάροδο του χρόνου η βάση του και μερικές από τις καμάρες είχαν φθαρεί, τα τοιχώματα επίσης και για το λόγο τούτο κινδύνευαν άνθρωποι και ζώα.

   Για τις επισκευές και συντηρήσεις της γέφυρας χρησιμοποιούνταν κατά περιόδους υλικά από πέτρα, μάρμαρο, ηφαιστειογενή τέφρα καθώς και διάφορα λάφυρα κατακτήσεων. Το πιο γνήσιο κομμάτι της γέφυρας είναι το ανατολικό, που έχει αρκετά στοιχεία της πρώτης κατασκευής.

Tas kopru και Sabavizi mosque. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Ο  Evliya Celebi (1611-1682), αυτός ο σπουδαίος περιηγητής, αναφέρει ότι η ποδιά του (βάση) είναι 550 πόδια, έχει 14 καμάρες και 5 μικρές αψίδες από τις 21 αρχικές αυθεντικές. Φαίνεται ότι κατά τη ρύθμιση της κοίτης του ποταμού, τα δύο άκρα της γέφυρας σκεπάστηκαν, καλύπτοντας τις ακριανές καμάρες και μικραίνοντας το μήκος της γέφυρας.

   Υπάρχουν γκραβούρες περιηγητών που δείχνουν το πλάτος του γεφυριού τόσο μικρό, ώστε να μη μπορούν να διασταυρωθούν δύο άμαξες. Συμπεραίνεται απ΄αυτό το γεγονός ότι το πλάτος του γεφυριού δεν ήταν πάνω από τρία μέτρα και για τούτο στις αρχές του 20ού αιώνα διευρύνθηκε αρκετά, με την επέκταση των τόξων. Δεν μας είναι ακριβώς γνωστό πότε έγινε αυτό, αλλά το 1948 έγιναν επιπλέον μεγάλες επισκευές στη γέφυρα από το κράτος.

   Καταμαρτυρείται ότι στις αρχές του 20ού αιώνα ο κυβερνήτης της πόλης των Αδάνων, Suleyman Bahri Pasa, έχτισε ένα περίπτερο στη μέση της γέφυρας, το οποίο όμως αργότερα αφαιρέθηκε.

   Η τελευταία εκτεταμένη επισκευή του γεφυριού έγινε τo 2006-2007, όπου και απαγορεύθηκε η χρήση της από τα οχήματα.

   Και το γεφύρι στα Άδανα δεν ξεφεύγει από τον θρύλο του βαλκανικού χώρου, που λέει ότι για να στεριώσει χρειάζεται ανθρωποθυσία. Και όχι οποιουδήποτε ατόμου. Αλλά ενός συγκεκριμένου προσώπου. Της γυναίκας του πρωτομάστορα. Πρέπει ο πρωταγωνιστής της κατασκευής του γεφυριού και της ζωής να θυσιάσει το πιο κοντινό, το πιο εκλεκτό και το πιο αγαπημένο του πρόσωπο. Την ίδια την σύντροφό του.

Tas kopru-Πέτρινη γέφυρα. (Φωτο: ΑΓΠ)

   Από μόνο του αυτό το φαινόμενο έλκει την καταγωγή του απ’ ευθείας από τα αρχαία χρόνια, την αρχαία Ελλάδα, όπου θυσιάζονταν πρόσωπα αγαπημένα για να εξασφαλισθεί η εύνοια και η συμπαράσταση των θεών, προκειμένου οι άνθρωποι να φέρουν σε πέρας με επιτυχία μεγάλης εμβέλειας έργα ή ακόμη και να δείξουν απλά την απόλυτη πίστη τους σ’ αυτούς.

   Στην συγκεκριμένη περίπτωση, για την εξασφάλιση της εύνοιας των στοιχειών της φύσης για να στεριώσει το γεφύρι και να εξυπηρετηθεί ο πολύς κόσμος, ο πρωτομάστορας δεν έχει και πολλές επιλογές. Συγκεκριμένα έχει μόνο μία. Πιστεύει, δεν πιστεύει στη δύναμη της φύσης, οφείλει να θυσιάσει την σύντροφό του, μη ερχόμενος ούτε και κατά σκέψη ακόμη σε αντίθεση με τις λαϊκές αντιλήψεις που ακολουθούν οι πολλοί. Πρέπει σαν ο πρώτος υπεύθυνος του έργου να υποστεί τη ότι προστάζει η μοίρα του.

Tas kopru. Κάτοψη. (Σχέδιο: ΑΓΠ)

   Υπάρχει όμως μια βασική διαφορά σε σχέση με τις παραλλαγές του ελλαδικού, κυπριακού και γενικότερα βαλκανικού χώρου ως προς την ανθρωποθυσία, που πλησιάζει προς αυτή της Ηπείρου. Στο γεφύρι των Αδάνων και την τοπική παραλλαγή του τραγουδιού, ο ίδιος ο πρωτομάστορας, μη αντέχοντας τη θυσία της γυναίκας του, ερχόμενος σε αντίθεση με τις κρατούσες λαϊκές δοξασίες και προσπαθώντας να απεγκλωβιστεί απ’ αυτές τις αντιλήψεις, προθυμοποιείται να θυσιαστεί ο ίδιος αντί να χτίσει στα θεμέλια του γεφυριού την σύντροφό του, λέγοντας: «κι εγώ για την Καλάνα μου την κεφαλήν μου βάνω». Αλλά αυτό βεβαίως δεν γίνεται. Οι κρατούσες αντιλήψεις είναι πάνω από τις προθέσεις και κυρίως τις δυνάμεις του. Οι λαϊκές δοξασίες είναι αδύνατον να διαταραχθούν. Η κοινωνία έχει τους δικούς της κανόνες δίνοντας σαφή εντολή: « και μη στοιχειώσετ’ ορφανό, μη ξένο, μη διαβάτη, παρά του πρωτομάστορα την όμορφη γυναίκα». Και έτσι η μοίρα της φύσης και της ζωής είναι προδιαγεγραμμένη. 

Παλιά cart postal της γέφυρας.

   Τα Άδανα της Κιλικίας, πόλη της νότιας Τουρκίας, πήραν το όνομά τους από το θεό της μυθολογίας Δαναό και στην ελληνιστική περίοδο ήταν γνωστά σαν Αντιόχεια της Κιλικίας, από τον Αντίοχο τον Δ’, όπως μαρτυρείται από νομίσματα της τότε εποχής, που αναγράφουν ΑΝΤΙΟΧΕΩΝ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΩ ΣΑΡΩ.

   Σήμερα η γέφυρα αποτελεί το σύμβολο της πόλης των Αδάνων, συνδετικό κρίκο της παλιάς με την τωρινή εποχή και άξιο συνεχιστή της ιστορικής επιρροής τόσων και τόσων πολιτισμών, που πέρασαν και άφησαν τα ίχνη τους στην περιοχή.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία 

(1).  Γ. Κορδάτου, Μεγάλη ιστορία της Ελλάδας, Βυζάντιο Α', εκδόσεις 20ς αιώνας, σελ. 212.

Δείτε το παρακάτω σχετικό video για το Tas kopru στα Άδανα της Κιλικίας: 

  

Τα γεφύρια του κάστρου Βουφράδας, στην Πελεκανάδα Μεσσηνίας

Τα γεφύρια βρίσκονται στο κάστρο της Βουφράδας στην “Πελεκανάδα”, στην περιοχή “Μπελέρμπεη”.  “Παλιόπυργο”, το λένε οι ντόπιοι και χτίστηκε επί Ενετοκρατίας πιθανώς να προφυλάξουν τις πύλες εισόδου των κέντρων τους, Μεθώνη, Πύλου, κλπ από τις βλέψεις των Οθωμανών. Και τα τρία γεφύρια (Αντρειωμένου, πετρογέφυρο, Στρεφέϊκο ή Ντεμπρίζ) βρίσκονται ή βρισκόταν επί του ποταμού Βελίκα, κοντά στο κάστρο, που έπρεπε να περάσει ο ταξιδιώτης για να πάρει το δρόμο Ανδρούσας-Πύλου.

Γεφύρι του Αντρειωμένου

Το γεφύρι του Αντρειωμένου, κατά τη μυθολογία, χτίστηκε από τον Δία και σήμερα υπάρχουν σειρές ογκολίθων, ο ένας πάνω στον άλλον, που διακρίνονται καθαρά και αποτελούσαν τα βάθρα του γεφυριού που βρισκόταν επί του παμπάλαιου ποταμού Βελίκα, που έχει τις πηγές του στα Κοντοβούνια και εκβάλει στον Μεσσηνιακό κόλπο.

Στην περιοχή του γεφυριού έγινε μάχη στις 22 Μαΐου 1825 μεταξύ του στρατού του Ιμπραήμ και των Ελλήνων επαναστατών από την περιοχή Βουφράδας.

Ίχνη του λεγόμενου γεφυριού  "του Αντρειωμένου". (Φωτο: ΑΓΠ)

Οι ντόπιοι λένε ότι από εδώ πέρασε ο Τηλέμαχος, γιος του Οδυσσέα, πηγαίνοντας για την Πύλο και το βασιλιά Νέστορα, γυρεύοντας πληροφορίες για την τύχη του πατέρα του.

Πετρογέφυρο

Κατά πληροφορίες, από τις ντόπιες λαϊκές παραδόσεις, το γεφύρι βρισκόταν βορειοδυτικά του κάστρου και δεν υπάρχουν καθόλου ίχνη του σήμερα.

Στρεφέϊκο γεφύρι

Βρίσκεται κοντά στο ομώνυμο χωριό (Δ.Δ. Στρέφι του δήμου Μεσσήνης) γι' αυτό λέγεται και γεφύρι στο Στρέφι, λίγο πριν μπούμε στο χωριό από Αριστομένειο, δεξιά, επί του Βελίκα ποταμού και στη θέση “Κουφολογγιά”. 
Η περιοχή που είναι χτισμένο, το λεκανοπέδιο δηλαδή, ονομάζεται Ντεμπρίζ (η γέφυρα στα Γαλλικά) και έτσι είναι και η δεύτερη ονομασία του, ενώ στην έξοδό του υπάρχει και ο ομώνυμος μύλος.
Είναι μονότοξο, οξυκόρυφο (ελάχιστη αμβλεία γωνία), με μια σειρά θολίτες, τραυματισμένα στηθαία, καλντεριμωτή βάση, χαλασμένη όμως από τη διέλευση παλιότερα των αυτοκινήτων αλλά και τώρα ακόμη, κατά την χειμερινή περίοδο. Βρίσκεται σε καλή σχετικά κατάσταση με λεηλατημένα όμως τα στηθαία του.

Ο ντόπιος, από το Νερόμυλο Παναγιώτης Σγούρος, μας λέει ότι "οι ντόπιοι έχουν διαπράξει ένα ατόπημα. Έχουν καταστρέψει τα χείλια (τα στηθαία) του γεφυριού για να περνούν τα τρακτέρ". (1)
Το αριστερό από κατάντη βάθρο πατάει σε μικρό βράχο και το δεξί σε μαλακό έδαφος. Έτσι, κατά τα μεγάλα κατεβάσματα του ποταμού τα νερά χτυπάνε στο βράχο, εκτονώνονται και εξοστρακιζόμενα κατευθύνονται προς το άλλο βάθρο, το παρακάμπτουν και ηρεμώντας διασπείρονται στα χωράφια χωρίς να προξενούν πρόβλημα στο γεφύρι. Έτσι σώθηκε το γεφύρι το 1947 από ένα δυνατό κατέβασμα του Βελίκα. Με αυτόν τον τρόπο τα φερτά υλικά ρίζες, δέντρα, κορμοί, βράχοι κλπ, παρέκαμψαν τα βάθρα και το τόξο και σώθηκε το γεφύρι. Θα πρέπει αυτός ο τρόπος της κατασκευής του γεφυριού να πιστωθεί στην εξυπνάδα και το μεράκι των πρωτομαστόρων του.

Λέγεται ότι είναι Φράγκικης κατασκευής, του 16ου αιώνα και απέχει περίπου έξι χιλιόμετρα από την Πελεκανάδα. Εξυπηρετούσε για πολύ καιρό της περιοχές Ανδρούσας και Πύλου, συνέδεε τα χωριά Στρέφι και Δάρα και γενικότερα τη Μεσσήνη και την Ιθώμη με την Τριφυλία. Ένωνε επίσης τα κάστρα της περιοχής, το κάστρο Ντεμπρίζ (ένα χιλιόμετρο από το γεφύρι), το κάστρο της Πελεκανάδας, το κάστρο του Κεφαλόβρυσου και το κάστρο της Άνω Βούταινας. Όλα ήταν σε απόσταση 15 χιλιομέτρων.Είναι από τις παλαιότερες γέφυρες της Μεσσηνίας

Στρεφέϊκο γεφύρι. (Φωτο: ΑΓΠ)

Κατά μαρτυρία του Παναγιώτη Φλαούνα, από το χωριό Πλατανόβρυση Μεσσήνης (8 χιλιόμετρα από το Στρέφι), "οι πηγές (του ποταμού Βελίκα που γεφυρώνει το γεφύρι) βρίσκονται δίπλα στο χτήμα μας όπου ο πατέρας μου είχε τη δέση για το μύλο του Μαργέλη που λειτουργούσε τη δεκαετία του '60 μέχρι και το 1975. Ο Μαργελέϊκος μύλος είναι αυτός που απέκτησε η οικογένειά μου από την οικογένεια Μαργέλη. Μάλιστα τον αγόρασε ο παππούς μου από την πλευρά της μάνας μου, που ήταν επίσης μυλωνάς στο χωριό Ραφτόπουλο προς τα μέρη της Κυπαρισσίας και τον έδωσε προίκα στη μάνα μου. Τον λειτούργησε ο πατέρας μου από το 1955 μέχρι το 1970. Τελευταίος ιδιοκτήτης ήταν μια γιατρός Μαργέλη! Εξ ου και ο μύλος της Μαργέλενας ή Μαργελέϊκος μύλος! Εκεί στο μύλο γεννήθηκαν τα δύο αδέλφια μου. Σήμερα έχει πέσει. Πρέπει να είναι πολύ παλιός γιατί είχε και πανδοχείο για όσους έρχονταν από μακριά". (2)

 Ο Γιάννης. Λύρας (Εκπαιδευτικός-βιολόγος και συγγραφέας, από τη Βαλύρα της Ιθώμης) αφηγείται: “...λέγεται και γεφύρι του Τζέφρη, του 16ου αιώνα. Το γεφύρι είναι γοτθικού ρυθμού. Εάν δούμε εδώ απέναντι τα βράχια, που είναι αρχαίες πέτρες, καταλαβαίνουμε τη σημασία αυτού του γεφυριού, που ήτανε ένας κόμβος επικοινωνίας των χωριών που συνδέει τη Μεσσηνία, την επάνω Μεσσηνία με τα χωριά της Τριφυλίας και από εκεί πηγαίνουμε προς την Πύλο ή την Κυπαρισσία.” (3)

Σημειώσεις-βιβλιογραφία 

1. Μαρτυρία στον γράφοντα την 07/05/2018.

2. Κατάθεση στον γράφοντα την 10/05/2020.

3. Επιτόπια μαρτυρία στον γράφοντα την20/08/2012.

Δείτε το παρακάτω video για το Στρεφεϊκο γεφύρι στο youtube: