Χρόνια πολλά με υγεία και χαρά

Το Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ)
  και η
   βιοτεχνία αργυροχρυσοχοίας
     Αφοί  Κ. Χατζηγεωργιάδη οε
    Μιλτιάδου 7 Αθήνα 10560
   σας εύχονται  

Καλές γιορτές
                               Καλή χρονιά                                   

                                                        με Υγεία και Χαρά.
                         Φέτος με το τρίτοξο γεφύρι του Καρνίωνα, Λεοντάρι

Γεφύρι στο Βαθύ. Γύθειο.

   Βρίσκεται στην παραλία Βαθύ του Γυθείου, του δήμου Ανατολικής Μάνης και γεφυρώνει το ποταμάκι Σκύρος, που έρχεται από τον Πολυάραβο και ακολουθεί τη διαδρομή Σιδηρόκαστρο-Μυρσίνη-Καρβελά-Διρός-Βαθύ.

Γεφύρι στο Βαθύ. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

    Στη θέση αυτή, κατά μαρτυρίες των ντόπιων, υπήρχε το αρχαίο λιμάνι της Σπάρτης και από εδώ ξεκίνησε ο Μενέλαος για να συναντήσει τους άλλους Έλληνες για να λάβουν μέρος στον τρωικό πόλεμο. Υπάρχουν ακόμη ίχνη του αρχαίου λιμανιού και ενός αρχαίου μύλου. (1)

Πύργος Αντ, Γρηγοράκη. (Φώτο: ΑΓΠ)

Είναι παρόμοιο με αυτά στο Μαυροβούνι και τις Καμάρες, με καταβιβασμένο τόξο, μονότοξο, κάθετα πλαϊνά από ένα σημείο και κάτω, στηθαία που στα άκρα του φτάνουν τα 2,20 μέτρα, ημικυκλικό και μια σειρά θολίτες. Η επιφάνειά του είναι καλντεριμωτή και στη βάση του έχει επίσης επίστρωση από πέτρες.

Είναι σχεδόν πάνω στην παραλία και χτισμένο και αυτό με χαρακτηριστική κοκκινωπή πέτρα ενώ στην περιοχή υπάρχει και ο πανέμορφος πύργος του Αντώνη Γρηγοράκη, μπέη της Μάνης, με την οικογενειακή εκκλησία, χαρακτηριστικό δείγμα μανιάτικης παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.

Από κατάντη. (Φώτο: ΑΓΠ)

Οι διαστάσεις του είναι:

 Άνοιγμα καμάρας: 6,25 μ

Ύψος: 3,80 μ

Πλάτος: 2,22 μ

Μήκος: 24,10 μ

Πλάτος καμαρολιθιού: 0,60 μ

Ύψος στηθαίου: 0,60 μ.

1.  Τις πληροφορίες μας έδωσε πρόθυμα ο ντόπιος, από το Βαθύ, Πέτρος Ζευγολατάκος.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στο Βαθύ Γυθείου: 

 

Γεφύρι στο Λευκοχώρι (Ρεκούνι).

   Είναι ορατό από το δρόμο Πύργου-Τρίπολης, λίγο πριν και κάτω από το Λευκοχώρι (Ρεκούνι).

Γεφύρι στο Λευκοχώρι. (Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

   Αναφέρεται από τον Πουκεβίλ που λέει: “... αφού πρώτα διαβούμε το ποτάμι των Λαγκαδιών...βρισκόμαστε στα Ζουλάτικα. Μια λεύγα μετά από το συνοικισμό, κι έχοντας διαβεί άπειρα ρυάκια και δρασκελίσει κάμποσους βράχους, φτάνουμε στο Ρακούνι, απ' όπου υπολογίζουμε τρεισήμισι ώρες δρόμο μέχρι τη Δημητσάνα, κοιτίδα του αναγεννώμενου πελοποννησιακού πολιτισμού, όπου η Εταιρεία των Φιλελλήνων ίδρυσε από το έτος 1807 σχολεία. Πιστεύουμε ότι το ποτάμι των Λαγκαδιών είναι το ίδιο μ' εκείνο της Τευθίδος. Μιάμιση λεύγα μετά το γεφύρι πάνω από το οποίο διαβαίνουμε, λίγο πιο κάτω από το Ρακούνι, στεκόμαστε στη Κατζουλιά, για να περιεργασθούμε τα ερείπια μιας της αρχαίας πόλης”. (1) 

Το παλιό καλντερίμι. (Φωτο: ΑΓΠ)

 

    Βρίσκεται στο ρέμα Κουτσομύλι, που έρχεται από το Βυζίκι και το Περδικονέρι και χύνεται στον Τουθόα. Το λένε έτσι επειδή δεν έχει νερό όλο το χρόνο, με αποτέλεσμα οι νερόμυλοι να δουλεύουν “κουτσά”, τον μισό χρόνο δηλαδή.
   "Είναι πολύ παλιό και το ρέμα είναι ξεροπόταμος, μόνο το χειμώνα έχει νερό. Από το γεφύρι ήταν ο κεντρικός δρόμος, προτού γίνει ο δημόσιος δρόμος. Περνάγανε οι πεζοπόροι, οι αγωγιάτες και άλλοι". (2)

    Πιθανόν να είναι το γεφύρι, στο οποίο αναφέρεται ο Τζέλ στις αρχές του 19ου αιώνα και το λέει “γεφύρι στο Ρακούνι”.

   Πρόκειται για ένα πανέμορφο σε μια εντυπωσιακή τοποθεσία μονότοξο, ημικυκλικό γεφύρι, με μια σειρά θολίτες, το οποίο είχε στηθαία, ίχνη των οποίων υπάρχουν και καλντεριμωτή επίπεδη επιφάνεια διάβασης.

Το  "κατεβασμένο" Κουτσομήλι.

  Ένωνε το Λευκοχώρι με το Φούσκαρη.

    Βρίσκεται δίπλα στο Τρανό γεφύρι που είναι επί του δημοσίου δρόμου.

Οι διαστάσεις του είναι:

 Άνοιγμα καμάρας: 6,20 μ.

Ύψος: 5,65 μ.

Πλάτος: 2,15 μ.

Μήκος: 17,50 μ.

Πλάτος καμαρολιθιού: 0,45 μ.

 Σημειώσεις-βιβλιογραφία
1.  Πουκεβίλ. Ταξίδι στην Ελλάδα. Πελοπόννησος. Σελ. 318
2. Μαρτυρία στον γράφοντα από τον 95ντάχρονο Νικήτα Χουντή (Μπάρμπα-Νικήτα), από το Φούσκαρη.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στο Λευκοχώρι: 

«Βορδολιός»

   Το συναντάμε στην έξοδο της Δίβρης, του δήμου Αρχαίας Ολυμπίας, φεύγοντας για Τριπόταμα, Καλάβρυτα και Τρίπολη, αριστερά σε μια στροφή του παλιού δρόμου 111 κομμάτι του οποίου αποτελούσε.

  Σήμερα έχει πέσει σε αχρησία, με αποτέλεσμα την πλήρη κάλυψή του με θάμνους και φυτά, τα οποία εκτός του ότι δυσκολεύουν την μέτρηση και την φωτογράφησή του, αποτελούν και σοβαρότατο κίνδυνο για την στατικότητά του και την μελλοντική του ύπαρξη.

"Βορδολιός". (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου).

  Πρόκειται για ένα μονότοξο γεφύρι, ημικυκλικό,  με μια σειρά θολίτες,  μεγάλο άνοιγμα και ύψος καμάρας, στηθαία εξαφανισμένα από το πλιάτσικο και επίπεδη επιφάνεια διάβασης, που εγκαταλείφθηκε μετά την καινούργια χάραξη του δρόμου λόγω της αυξημένης κίνησης.

Μύλος Ασημάκη Βέρροιου. (Φώτο: ΑΓΠ)

   Κατά μαρτυρίες των ντόπιων χτίστηκε το 1920 όταν κατασκευάστηκε και ο δημόσιος δρόμος που ένωνε την Ηλεία και την Αχαία με την επαρχία Καλαβρύτων και την Τρίπολη.

  Δίπλα του υπάρχει μισογκρεμισμένος ο μύλος του Ασημάκη Βέρροιου, άρχοντα της περιοχής.

   Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 6,40 μ

Ύψος: 7,30 μ

Πλάτος: 5,20 μ

Μήκος: 22 μ

Πλάτος καμαρολιθιού: 0,50 μ

  Ο ντόπιος γιατρός, Πρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου Δίβρης, Σωτήρης Σωτηρόπουλος, μας λέει για το γεφύρι αυτό:

Σωτ. Σωτηροπουλος. (Φώτο: ΑΓΠ)

“Αυτό το γεφύρι ονομάζεται Βορδολιός, είναι ένας από τους κλάδους του Διβρϊώικου  χειμάρρου και είναι ο κλάδος,ο οποίος έχει το περισσότερο νερό, γιατί οι υπάρχοντες πηγές του έρχονται από την πλευρά της Ανάληψης, των Λαμπείων ορέων δηλαδή και του βουνού του Αϊλιά.

"Βορδολιός". (Φώτο: ΑΓΠ)

 Έχει μεγάλη υδατολεκάνη. Το γεφύρι αυτό χτίστηκε μετά το 1920, όταν έγινε ο δρόμος ο αμαξιτός, που ενώνει όπως είπαμε την Ηλεία με την επαρχία Καλαβρύτων και όλα τα γεφύρια στη σειρά αυτή την εποχή εκείνη, δηλαδή μεταξύ 1920 και 1926. Είναι μεγάλο γεφύρι, έχει μεγάλο άνοιγμα και όταν μετά έγινε ο καινούργιος δρόμος εγκαταλείφθηκαν τελείως για να περάσει ο δρόμος ακριβώς δίπλα που είναι το νέο γεφύρι, του δρόμου του αμαξιτού, της 111. Βορδολιός είναι το ρέμα και το γεφύρι, έτσι το λένε οι ντόπιοι εδώ.”

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι "Βορδολιός"

Γεφύρι Μαυροβουνίου. Γύθειο.

   Μονότοξο, μικρό γεφύρι που βρίσκεται κοντά στο Γύθειο του δήμου Ανατολικής Μάνης, στο Μαυροβούνι και τριάντα μέτρα από την παραλία στο Βαθύ, δίπλα σε κάμπινγκ που λειτουργεί εκεί.

Το γεφύρι Μαυροβουνίου. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

Λέγεται και γεφύρι στον Αγερανό και είναι σε καλή κατάσταση.

   Χτισμένο με κοκκινωπή πέτρα, καλντερίμι στην επιφάνειά του, υψωμένα στηθαία στα δύο του άκρα που φτάνουν τα 2,15 μέτρα ύψος, μια σειρά θολίτες, καμπουρωτή  επιφάνεια διάβασης και καταβιβασμένο τόξο με κάθετα τα πλαϊνά του από ένα σημείο και κάτω,  γεφυρώνει το μικρό ποταμάκι Γλυφάδα, που έχει τις πηγές του κοντά στο βουνό, στο Βαθύ.

Η καλντεριμωτή επιφάνεια. (Φώτο: ΑΓΠ)

   "Μαζί με τα άλλα δύο γεφύρια της περιοχής, αυτό στο Βαθύ και αυτό στις Καμάρες, αποτελούσε τμήμα του παλιού δρόμου Μάνης-Γυθείου μέσα από τη  διαδρομή  Μάνη-Σκουτάρι-Καμάρες-Αγερανός (το παλιό χωριό)-Βαθύ-Πεταλέα-Μαυροβούνι-Γύθειο". (1)

   Το άνοιγμα του τόξου φτάνει τα πέντε μέτρα, το ύψος του πάνω από την κοίτη του ποταμού ακουμπάει τα τρία, τρία μέτρα επίσης είναι το πλάτος του, μισό μέτρο τα στηθαία και το μήκος του είναι είκοσι και μισό μέτρα.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1). Τις πληροφορίες μας έδωσε ο ντόπιος, από το Βαθύ, Πέτρος Ζευγολατάκος.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι του Μαυροβουνίου: 

Γεφύρι Ντουάνας στον Πηνειό

  “...φτιαγμένη με εξαιρετική καλλιτεχνία.”

  Evliya Celebi 1611-1684.

Βρισκόταν στο Παλιοχώρι (Σελίμ Τσαούς=χωριό του λοχία Σελίμ, άλλαξε όνομα στις 05-09-1906 ΦΕΚ 212) Γαστούνης, του δήμου Πηνειού που εποικίστηκε ως επί το πλείστον από Αρκάδες (Μαγουλιανίτες) και Επτανήσιους.

Εκεί ήταν το Ενετικό τελωνείο στο πέρασμα του Πηνειού.

Ονομαζόταν γεφύρι της “Ντουάνας – Τελωνείο και γεφύρωνε τις δυο όχθες του Πηνειού, οι πηγές του οποίου βρίσκονται στο χωριό Κρυόβρυση, το πιο ψηλό χωριό της Ηλείας και τα όρη της Λαμπείας.

Ντουάνα. Πηγή: Κ. Λούρμπας. "Πατρίς" 21 Μαίου 2017

Διαβάζουμε στις “Ιστορικές Ηλειακές Σελίδες” της καθημερινής εφημερίδας της Ηλείας “Πατρίδα”, της 21/05/2017 σε άρθρο του Κώστα Λούρμπα, πρώην δημάρχου Γαστούνης και προέδρου της ΤΕΔΚ:

“Μπούκα ονομάζεται το σημείο εκβολής του Πηνειού στο Χελωνίτη κόλπο, πέντε χιλιόμετρα σήμερα από τη Γαστούνη. Η διαμόρφωση πέρασε από πολλές φάσεις, για να λάβει τη σημερινή και οριστική (σταθερή) μορφή μετά τα εγγειοβελτιωτικά έργα της περιοχής. Πριν ο Πηνειός κάλυπτε με τα νερά του τον χειμώνα την περιοχή 8-10 περίπου μήνες το χρόνο....Κάποια σημεία, που λόγω υψόμετρου έμεναν έξω από τα νερά, είχαν ονομαστεί “νησιά”, ονομασία που ως τοπωνύμιο υπάρχει ακόμα...Σήμερα έχει απομείνει ένα τοποωνύμιο έξω τρία χιλιόμετρα από τη Γαστούνη. “Το γεφύρι της Ντουάνας”. Προφανώς είναι ένα γεφύρι σε παραπόταμου του Πηνειού στην περιοχή που ήταν κάποτε η Duana (τελωνείο) επί Ενετών. Τα ίχνη του εξαφανίστηκαν το 1928 από εργασίες εκκαθάρισης αγρών και οριστικά μετά τις ισοπεδώσεις του αναδασμού...

ο συμπολίτης δικηγόρος Γ. Κορδοπάτης (1911-2009) μας έδωσε επί τόπου πολύτιμες πληροφορίες για την Duana. Μας είπε ότι ο Πηνειός, λόγω των μεγάλων ελιγμών που είχε πριν “ευθυγραμμιστεί”, ονομαζόταν “Κουλούρας”. 
Η Duana τοποθετείται προς το τέλος της ιδιοκτησίας Ελ. Κολόσακα, αριστερά του δρόμου που σήμερα οδηγεί στην Μπούκα. Κάλυπτε έκταση 10 στρεμμάτων, όπως θυμήθηκε τα υπολείμματα μικρός, με διάμετρο του λιμανιού 100 μέτρα. Εκεί υπήρχε γεφύρι με 9 ή 13 αψίδες των 2,5 μέτρων...Οι Τούρκοι 'ελεγαν την περιοχή “Τζουάν ντι”, δηλαδή μέρος που πάνε τα καράβια. “Ζωγράφου” λέγανε την περιοχή, πριν το μεγάλο κανάλι, δεξιά του σημερινού δρόμου προς Μπούκα...Η περιοχή άλλαξε σήμερα εντελώς μορφή μετά την ευθυγράμμιση του Πηνειού, την κατασκευή του μεγάλου καναλιού το 1932, τα έργα του αναδασμού. Του φράγματος του Πηνειού κ.α. Έτσι ό,τι υπολείμματα υπήρχαν από την Duana καταστράφηκαν, χωρίς κανείς να φροντίσει να περισωθούν η γέφυρα με τις αψίδες και άλλα σημάδια...” 
"Σύμφωνα με τον Α. Μπούτσικα "Αρχαία Ήλις", ο Πηνειός πριν από το Λευκοχώρι (Μουσουλούμπεη) είχε δύο  διαφορετικές κατευθύνσεις κι εκβολές. Την σημερινή προς το μέρος της Γλύφας, και την άλλη την πανάρχαια προς το μέρος της Κυλλήνης. Το πιθανότερο είναι η ροή του Πηνειού προς την Κυλλήνη ήταν τεχνητή και είχε σχέση με την αποστράγγιση του κάμπου που το χειμώνα ήταν ένας τεράστιος βάλτος. Ο Γ, Παπανδρέου (Η Ηλεία δια Μέσου των Αιώνων), δεν αποκλείει την ύπαρξη τεχνητής διώρυγας στα πανάρχαια χρόνια προς το μέρος του Κυλλήνιου Κόλπου. Αλλά και ο Ντίνος Ψυχογιός (Ηλειακά, τεύχος Γ΄), υποστηρίζει πως ο Πηνειός μετά τα χωριά Αγία Μαύρα και Τραγανό σχημάτιζε Δέλτα κι από τις 2 εκβολές του. Η μία κατέληγε στη Μπούκα και η άλλη στον σημερινό Ανισάτο. Και προσθέτει: η λεγόμενη Λεχαινίτικη ράχη, δεν είναι παρά ένα κατάλοιπο μιας χειμαρρώδους ροής του ίδιου ποταμού από άγνωστα σε εμάς γεωλογικά δεδομένα σε πού παρωχημένους χρόνους." (1)

Δημοσίευμα Κ. Λούρμπα. "Πατρίς" 21 Μαίου 2017

 

Ήταν γνωστή σαν γέφυρα του Πηνειού ( ο Πηνειός στο γαλλικό Χρονικό αναφέρεται ως Riviera d' Andreville=ποτάμι της Ανδραβίδας)  (2)και πάνω της είχε περάσει ο Τσελεμπή (Evliya Celebi 1611-1684 Τούρκος χρονογράφος και περιηγητής), που αναφέρει ότι είχε εννέα καμάρες και όπως λέει “...φτιαγμένη με εξαιρετική καλλιτεχνία.”

Πρέπει να ήταν μια πολύ όμορφη γέφυρα που δεν μας είναι γνωστό πότε και από ποιούς χτίστηκε. Άγνωστο είναι επίσης πότε γκρεμίστηκε. Δεν υπάρχουν ίχνη της σήμερα.
Ας δούμε και μια χρήσιμη μαρτυρία από το Γυμνασιάρχη Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος έγραφε την δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα: "Ο Κάτω Πηνειός ως επί το πλείστον έχει στενήν κοίτην και υψηλάς όχθας και συνεπώς δεν παρέχει το ύδωρ αυτού προς άρδευσιν των αγρών άνευ τεχνητών μηχανημάτων, δια τούτο δε και με βαθύ ύδωρ σχετικώς είναι και πάντοτε σχεδόν άβατος ή δύσβατος και μόνο δια περαταριών ενιαχού διαβαίνεται, παρά δε τα Καβάσιλα υψούται επ' αυτού μεγάλη γέφυρα εν τη αμαξιτή Πατρών-Πύργου και άλλη παρ' αυτήν χάριν του σιδηροδρόμου Πατρών-Πύργου. Εν δε μεγάλαις πλημμύραις υπερεκχειλίζων της κοίτης αυτού και κατακλύζει τα πέριξ φθάνων πολλάκις και μέχρι των προθύρων της Γαστούνης".(3)

Σημειώσεις-παρατηρήσεις

(1). Βασιλική Ζαχαροπούλου. "Η προϊστορία της Ήλιδας και ο βασιλιάς Αυγείας". ΗΛΕΙΑΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ-ΗΛΕΙΑΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ 11. Ιστορική-Λαογραφική-Λογοτρχνική έκδοση. Σελίδα 53. 
(2). Ανδρέα Λ. Μπούτσικα. Η φραγκοκρατία στην Ηλεία (1205-1428). Τοπωνύμια-Κάστρα-Ναοί, τόμος δεύτερος. Αθήνα 1994, σελ.43.
(3). Γεωργίου Παπανδρέου, Δ.Φ. Γυμνασιάρχου. Η Ηλεία δια μέσου των αιώνων. Αμαλιάδα 2010. Σελ.28.