Γεφύρι στη Ζαχάρω Ηλείας.

   Βρίσκεται στο νότιο μέρος της Ζαχάρως, στην έξοδο για Κυπαρισσία και Κοπανάκι και είναι ένα ημικυκλικό, μονότοξο γεφύρι με μια σειρά καλοπελεκημένους θολίτες, στηθαία με τετράγωνες άριστα πελεκημένες γκρίζες πέτρες μήκους 0,30 μ. που έχουν αφαιρεθεί σε μεγάλο βαθμό για υλικά οικοδομών ενώ υπάρχουν και κάποιες καταστροφές του, επίπεδη επιφάνεια διάβασης και καλντερίμι στη βάση του πυθμένα του. 

                                                                                Το τόξο. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Πάνω ακριβώς από το κεντρικό κλειδί και καθ’ όλο το μήκος του γεφυριού υπάρχει μια σειρά λίθων που προεξέχουν 3 πόντους. Το ίδιο ακριβώς υπάρχει και στο γεφύρι κάτω από το χωριό Σμέρνα, 5 χιλιόμετρα Βόρεια της Ζαχάρως, και από αυτό μπορούμε να συμπεράνουμε ότι λόγω παρόμοιας κατασκευής και τεχνοτροπίας, πιθανότατα ήταν ο ίδιος πρωτομάστορας που έχτισε και τα δύο γεφύρια, την ίδια περίπου περίοδο.

   Κατά μαρτυρίες των ντόπιων ήταν Λαγκαδινοί, στα μέσα του 19^ου αιώνα, γύρω στα 1850.

   Δίπλα του ακριβώς έχει κατασκευαστεί σχετικά πρόσφατα μια νέα πέτρινη κατασκευή-προσθήκη, προφανώς για να καλύψει τα μαγάλα κατεβάσματα του ποταμιού, όπως αυτό του 1954 ή ΄55 που κάλυψε αλλά δεν γκρέμισε το πέτρινο γεφύρι.

                                                   Το γεφύρι και η μεταγενέστερη προσθήκη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

 Γεφυρώνει τον ποταμό  Άνυγρο ή Ακίδα, που έρχεται από το χωριό Μάκιστος και ήταν κομμάτι  του παλιού δημόσιου δρόμου για Κυπαρισσία.

Οι διαστάσεις του είναι:

  Άνοιγμα καμάρας: 7,50

  Ύψος: 4,40 μ.

      Πλάτος: 4,55 μ.

                       Μήκος: 8,50 μ. και 19,50 μ.μαζί με την προσθήκη του νέου γεφυριού.

                       Μήκος καμαρολιθιού: 0,70 μ.

              Ύψος στηθαίου: 0,30 μ.  

 Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στη Ζαχάρω:

 

 

 

 

Το γεφύρι του Κούκου. Διρός Μάνης.

  "...δεν ξέρω ακριβώς ποιες ημερομηνίες έγιναν οι επισκευές αλλά συντηρείται και πατιέται τακτικά. Δεν ξέρουμε, τους μαστόρους αυτούς... δεν τους ξέρουμε ποιοι ήταν όταν ξεκίνησε το γεφύρι, όταν το φτιάξανε, τα σχέδια. Εγώ το θυμάμαι από παιδάκι.  Οι Μανιάτες... ήτανε χτίστες, οι Μανιάτες χτίζανε πύργους, και τα γεφύρια οπωσδήποτε. Οι Μανιάτες ήτανε η πέτρα η ζωή τους. Οι ελιές λίγα χρόνια, τα ζώα, τα σπαρτά, ό,τι μπορούσανε γιατί δεν είχανε χώματα καλά. Φτάναν τα στάρια μέχρι τη θάλασσα Μετά το γεφύρι, το πλακόστρωτο ανέβαινε Αρεόπολη. Από δω γινότανε όλες οι μεταφορές για το Διρό. Όλα τα προϊόντα, ό,τι είχανε, όσοι είχανε ζώα, όσοι...Κατέβαινε κόσμος τακτικά με τα μουλάρια φορτωμένα, την εποχή που δεν είχαμε αυτοκίνητα...και είμαστε και ευτυχισμένοι..."

                                                                         Νίκος Διακουμάκος. Από Χαριά Μάνης. 

   Είναι δίτοξο, πράγμα σπάνιο για τη Μάνη, όπου όλα σχεδόν είναι μονότοξα και βρίσκεται κοντά στην θέση Κούκος.

  Το συναντάμε στο ρέμα “μεγάλη λαγκαδιά” ή “μεγάλο λαγκάδι” ή Τριλάγκαδο και είναι σε καλή κατάσταση αφού έχει συντηρηθεί και ανακαινισθεί σχετικά πρόσφατα. Οι ντόπιοι λένε ότι το χειμώνα το ρέμα κατεβάζει πολύ νερό και η βοή του ακούγεται στα χωριά Χαριά, Πύργος Διρού, κλπ.

                          Το γεφύρι του Κούκου με την επίπεδη επιφάνεια διάβασής του. Φώτο ΑΓΠ.

   Η επίπεδη επιφάνεια διάβασής του είναι πλακόστρωτη, έχει μία σειρά θολίτες και  οξυκόρυφα τόξα  χωρίς στηθαία.

   Τα βάθρα του, μεσόβαθρο και ακρόβαθρα,  πατάνε σε πετρώδες έδαφος και η δύναμη του νερού επί πάρα πολλά χρόνια έχει λαξεύσει το βράχο στην κοίτη δημιουργώντας πανέμορφα σχήματα κάτω από το γεφύρι.

Από κατάντη. Φώτο: ΑΓΠ.

 Λέγεται και γεφύρι του ¨Μαυροβυθού¨, λόγω της κοντινής παραλίας που χύνεται το ρέμα που γεφυρώνει.

 Στην περιοχή αυτή τα τρία γεφύρια, Αγίας Παρασκευής-Κούκου-Ξεπαπαδιάνικων, συνέδεαν και συνδέουν ακόμη για τους περιπατητές τον Πύργο Διρού, τη Χαριά, κλπ. με την Αρεόπολη, μέσα από δύο παράλληλους δρόμους-μονοπάτια. Ο ένας μέσα από τη λεγόμενη ¨Λεωφόρος της Μάνης¨ και το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα, πλακόστρωτος και καλαίσθητος σε όλη του την έκταση και ο άλλος μέσω των γεφυριών της Αγίας Παρασκευής και του Κούκου, πλακόστρωτος και αυτός σε κάποια σημεία του όχι όμως με το μεράκι και την καλαισθησία του προηγούμενου. Υπήρχε και ένας άλλος δρόμος ψηλότερα, στις ρίζες των βουνών.

 Το μονοπάτι για Αρεόπολη. Φώτο ΑΓΠ.

  Δεν γνωρίζουμε από που και πως προήλθε η ονομασία του γεφυριού. Υπάρχουν διάφορες απόψεις για αυτό. Μία λέει ότι ονομάστηκε έτσι λόγω της ύπαρξης πολλών κούκων στην περιοχή ενώ άλλοι λένε ότι ονομάστηκε έτσι γιατί έμενε κάποιος μόνος του εκεί. 

  Δεν γνωρίζουμε επίσης το χρόνο κατασκευής του και τον πρωτομάστορα.

  Παραθέτουμε εδώ μια μαρτυρία ενός ντόπιου, από το κοντινό χωριό Χαριά, για το γεφύρι, το δρόμο και την περιοχή: « Εδώ είμαστε στο Τριλάγκαδο, ένα διπλό γεφύρι, τώρα το λένε τριλάγκαδο γιατί από πάνω ψηλά έχει τρία γεφύρια, τρεις ρεματιές που φτάνουν εδώ. Γι’ αυτό έχει πάρει αυτή την ονομασία. Από δω κατεβαίνουμε στο Διρό, στον Κούκο, στον Μαυροβυθό. Αυτά τα ρέματα έρχονται από πάνω, από το βουνό, από τον Κυριακούλη. Έχει τρία ρέματα τα οποία συνδέονται πιο απάνω σε ένα άλλο γεφύρι και καταλήγουνε εδώ και από δω στα 200 μέτρα στη θάλασσα. Το ρέμα της Αγίας Παρασκευής (όπου υπάρχει το ομώνυμο μικρο γεφυράκι) είναι λίγο διαφορετικό. Και αυτό από πάνω κατεβαίνει. Σε κάποιο σημείο χωρίζουν τα νερά και έχουμε άλλα δεξιά και άλλα αριστερά.

Θέση ¨Μαυροβυθός¨. Φώτο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

   Ό,τι επισκευές έχουν γίνει δεν ήμουνα εγώ εδώ, ήμουνα  Αθήνα και δεν ξέρω ακριβώς ποιες ημερομηνίες έγιναν οι επισκευές αλλά συντηρείται και πατιέται τακτικά. Δεν ξέρουμε, τους μαστόρους αυτούς δεν τους ξέρουμε ποιοι ήταν όταν ξεκίνησε το γεφύρι, όταν το φτιάξανε, τα σχέδια. Εγώ το θυμάμαι από παιδάκι.  Οι Μανιάτες ήτανε χτίστες, οι Μανιάτες χτίζανε πύργους, και τα γεφύρια οπωσδήποτε. Οι Μανιάτες ήτανε η πέτρα η ζωή τους. Οι ελιές λίγα χρόνια, τα ζώα, τα σπαρτά, ό,τι μπορούσανε γιατί δεν είχανε χώματα καλά. Φτάναν τα στάρια μέχρι τη θάλασσα. Μετά το γεφύρι, το πλακόστρωτο ανέβαινε Αρεόπολη. Από δω γινότανε όλες οι μεταφορές για το Διρό. Όλα τα προϊόντα, ό,τι είχανε, όσοι είχανε ζώα, όσοι...Κατέβαινε κόσμος τακτικά με τα μουλάρια φορτωμένα, την εποχή που δεν είχαμε αυτοκίνητα...και είμαστε και ευτυχισμένοι...». (1)

Το βάραθρο, κάτω από το δεξιό τόξο από κατάντη. Φώτο ΑΓΠ.

  Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα τόξων: Από ανάντη. Αριστερή: 2,50 μ.

                                                Δεξιά: 2,20 μ.

                       Ύψος: Από ανάντη. Αριστερή: 2,85 μ.

                                                        Δεξιά: 2,50 μ.

                       Πλάτος: 2,35 μ.

                       Μήκος: 15 μ.

                       Μήκος καμαρολιθιού: 0,45 μ.

 

   Μνημείο μάχης Διρού. Φώτο: Α.Γ.Π.      

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1.  Η μάχη του Διρού (ή Δυρού ή Δηρού), ή μάχη της Τζίμοβας, διεξήχθη στις 24- 25 Ιουνίου του 1826 στην παραλία του Διρού Μάνης ανάμεσα στους Αιγυπτίους και στους Έλληνες. Ήταν μέρος της διπλής μάχης Βέργας- Διρού (21-25 Ιουνίου 1826), κατάληξη της εκστρατείας του Ιμπραήμ πασά εναντίον της Μάνης. Έληξε με νίκη των Ελλήνων. Στις 24 Ιουνίου, ο Ιμπραήμ έστειλε έναν μικρό στόλο 1.500 ανδρών στον κόλπο του Διρού για να καταλάβουν την Αρεόπολη. Χωρισμένοι σε δύο σώματα, οι Αιγύπτιοι κατευθύνονταν οι μεν προς την Αρεόπολη και οι δε προς τον Πύργο και τη Χαριά. Αν και οι κάτοικοι αυτών των περιοχών - κυρίως γυναικόπαιδα, αφού οι άνδρες βρίσκονταν στον Αλμυρό - πανικοβλήθηκαν, κατάφεραν γρήγορα να αμυνθούν, οχυρωμένοι σε κάποιους πύργους.

Με τον Ν. Διακουμάκο.

 

 

Τελικά, δέχθηκαν κανονιοβολισμούς από τον πύργο του Πικουλάκη, καθώς και χτυπήματα από σώμα Μανιατών και επέστρεψαν στις αρχικές τους θέσεις. Παράλληλα, ήρθαν Έλληνες από τα γύρω χωριά για να τους ενισχύσουν.Ο Ιμπραήμ, βλέποντας την ήττα των στρατιωτών του, στις 25 Μαΐου έστειλε νέες δυνάμεις για να καταλάβουν την Τζίμοβα. Οι κινήσεις των Αιγυπτίων, όμως, αποκαλύφθηκαν και οι καμπάνες των εκκλησιών της Τζίμοβας σήμαναν συναγερμό. Οι αρχικά τρομοκρατημένοι κάτοικοι, μάχιμοι, γυναικόπαιδα και κληρικοί, βρήκαν σύντομα το θάρρος τους και καταδίωξαν τον εχθρό με ασυγκράτητη ορμή. Με οποιοδήποτε μέσο διέθεταν, ακόμη και με πέτρες, ξύλα και δρεπάνια, επιτέθηκαν στους Αιγυπτίους οι οποίοι ξαφνιασμένοι από το παράτολμο θάρρος των Μανιατών τράπηκαν σε άτακτη φυγή.

             Φώτο: ΑΓΠ.
 

 

 

 Το γεφύρι του Κούκου σε παλιότερη φωτογραφία.

 

 2. Μαρτυρία στον γράφοντα του Νίκου Διακουμάκου, στις 01/05/2022.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι του Κούκου:

 

 

 

 

 

 

Γεφύρι Μανούσου και η μάχη της Αγορελίτσας (Ιούλιος 1944). Χώρα Μεσσηνίας.

  "βρισκόμαστε σ’ ένα ιστορικό γεφύρι, σ’ ένα πέτρινο τρίτοξο γεφύρι στο ρέμα Σελά πολύ κοντά στη Χώρα, το οποίο συνέδεε τις παλιές Χώρες με τους τρεις οικισμούς, τη Λιγούδιστα, την Καβελαριά και το Τσιφλίκι με την ευρύτερη περιοχή και συγκεκριμένα με το Αμπελόφυτο. Πιθανότατα το γεφύρι αυτό φτιάχτηκε επί τουρκοκρατίας... Δυστυχώς είναι εγκαταλειμμένο και έχουμε ξεκινήσει κάποιες προσπάθειες για την επισκευή του και την εγγραφή του ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου... Όχι, δεν γνωρίζουμε (ποιος το έχτισε) παρ’ όλο ότι έχουμε  προσπαθήσει για κάποιες πληροφορίες, δεν έχουμε καταφέρει να μάθουμε τον ακριβή χρόνο κατασκευής, τουλάχιστον στο περίπου, ούτε και πως έγινε. Εδώ λίγο πιο κάτω και αριστερά υπάρχει και ένας μύλος, ο περίφημος μύλος του Λάλε, έτσι σώζεται σήμερα, που εξυπηρετούσε τότε τις ανάγκες της περιοχής..."

                                                                            Γιώργος Κόκκινος, Χώρα Μεσσηνίας

Πρόκειται για ένα τρίτοξο, μικρό αλλά εντυπωσιακό και ιστορικό γεφύρι, με μια μεγάλη καμάρα και δύο μικρότερες, ισομεγέθεις ως προς το άνοιγμα, εκατέρωθεν αυτής. Η δεξιά καμάρα από ανάντη είναι μισογκρεμισμένη και μισοχωμένη. Τα τόξα του έχουν μια σειρά θολίτες, η επιφάνεια διάβασής του είναι καμπυλωτή και καλντεριμωτή και γεφυρώνει το ποτάμι Σελά, που έρχεται από απόσταση 3 περίπου χιλιομέτρων βορειοανατολικά και έχει τις πηγές του στο Κεφαλόβρυσο Χώρας. Σε απόσταση περίπου 700 μέτρων πιο κάτω, στη θέση Διπόταμα, συναντιέται με το ποταμάκι Κολοπανάς και εκβάλλει στο Kosta Navarino.

 Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Βρίσκεται μεταξύ Χώρας και Αμπελόφυτου και ένωνε παλιά αυτές τις περιοχές. Αγορελίτσα ή Αγορέλιτζα ήταν η παλιά ονομασία του Αμπελόφυτου. Αναφέρεται έτσι κατά τις ετήσιες καταγραφές του Βενετού Προβλεπτή (Vailo) από τον 17^ο αιώνα, σαν μικρός οικισμών 5-10 σπιτιών. Την καινούργια ονομασία την πήρε από τα πολλά αμπέλια που υπήρχαν παλιά πριν στραφούν στην μονοκαλλιέργεια της ελιάς.

  Κατά μαρτυρίες των ντόπιων, ανεπιβεβαίωτες όμως, χτίστηκε τον 17ο-18^ο αιώνα, επί τουρκοκρατίας. Άγνωστο γιατί ονομάστηκε έτσι, αν και κάποιες πληροφορίες θεωρούν ότι πήρε το όνομα αυτό από κάποιον πρωτομάστορα Μανούσο.

  Στις 19/07/1944 στην περιοχή αυτή έγινε μεγάλη μάχη μεταξύ των ανταρτών του ΕΛΑΣ και των Γερμανών, με συντριπτική νίκη των Ελλήνων. Η “μάχη της Χώρας” ή αλλιώς ¨μάχη της Αγορελίτσας¨ όπως είναι γνωστή, έγινε κοντά στο πέτρινο γεφύρι και γύρω απ' αυτό που βρίσκεται στον παλιό δρόμο, στο βάθος του φαραγγιού, όχι εκεί που βρίσκεται το μνημείο αλλά πιο μέσα. Επικεφαλής των ανταρτών ήταν ο καπετάν -Σφακιανάκης από το Κορυφάσιο, που σκοτώθηκε στη μάχη αυτή μαζί με 18 άλλους πατριώτες.

 

Η καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης. 

Φώτο: ΑΓΠ

 

  «Σ' ένα τοπίο εξαιρετικού κάλους και φυσικής ομορφιάς, στον παλιότερο δρόμο από τη Χώρα για την Αγορέλιτσα, μετά τις "κορδέλες" πάνω από τον ποταμό Σέλα, υπάρχει ένα τοξωτό γεφύρι που η κατασκευή του θα πρέπει να αναζητηθεί από τους ειδικούς στο 18ο αιώνα. Το γεφύρι του Μανούσου. Αυτό μαζί με άλλα δυο παρακείμενα τοξωτά γεφύρια (ένα τρίτοξο κι ένα μονότοξο) διευκόλυναν τις ανάγκες μεταφοράς και επικοινωνίας από τη Λιγούδιστα στην Αγορέλιτσα, το Πυργάκι κλπ... Σ' αυτό το γεφύρι στις 19 Ιουλίου 1944 και μετά από ενέδρα και αναμονή 30 περίπου ωρών, στη μία και μισή το μεσημέρι, έγινε η φονική μάχη της Χώρας. Μία φάλαγγα, δεκατριών Γερμανικών αυτοκινήτων κατοχής (11 φορτηγά και 2 θωρακισμένα) και τριών μοτοσυκλετών, του τμήματος Συνοδείας του 699 Κλιμακίου Εφοδιασμού (“Wachschuss Stabzb V 699”) ερχόμενη από την Πύλο και κατευθυνόμενη στους Γαργαλιάνους και την Κυπαρισσία, έπεσε στην ενέδρα του Ι Τάγματος του 9ου Συντάγματος, του ΕΛΑΣ και μικρής δύναμης της πολιτοφυλακής του εφεδρικού ΕΛΑΣ. Διοικητής του Τάγματος ήταν ο ηρωικός “Μπαρμπαλιάς”, Ταγματάρχης Ηλίας Σφακιανάκης, από το χωριό Κορυφάσιο. Διοικητής της πολιτοφυλακής, ήταν ο Αθ. Καραχάλιος. Η 45λεπτη μάχη ήταν σφοδρή· 78 Γερμανοί αλλά και 10 περίπου συνεργάτες τους, σκοτώθηκαν. Οι Ελληνικές απώλειες, ήταν 18 νεκροί και 8 τραυματίες. Τα λάφυρα της ενέδρας, ήταν πλούσια, αφού η φάλαγγα των αυτοκινήτων ήταν του “699 Κλιμακίου Εφοδιασμού” και μετέφερε εφόδια για τις Μονάδες Φιλιατρών και Κυπαρισσίας. Κατεγράφησαν πολλά όπλα, άφθονα πυρομαχικά, μεγάλες ποσότητες τροφίμων και αρκετά χρήματα.

Η περιοχή της μάχης, λόγω του δύσβατου και στενού γεφυριού, ήταν πρόσφορη για ενέδρα σε φάλαγγα αυτοκινήτων.

Το γεφύρι από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Τέσσερις μέρες μετά τη φονικότατη μάχη και μετά την περισυλλογή των νεκρών, ακολούθησε εκκαθαριστική επιχείρηση με μερική πυρπόληση του κέντρου της Χώρας, εκεί όπου σήμερα είναι η πλατεία, από τμήμα του 1008 Τάγματος Πεζικού Φρουρίων. Η απελευθέρωση πλησίαζε και έτσι ευτυχώς, τα αντίποινα των Γερμανών περιορίστηκαν σε καταστροφές οικιών.
Σήμερα, στον καινούργιο δρόμο, που αποτελεί παράκαμψη του παλιού γεφυριού, έχει στηθεί λιτό μνημείο που θα θυμίζει στις επόμενες γενιές, τη θυσία των παλικαριών και του γελαστού “Μπαρμπαλιά”, στον αγώνα για Εθνική Ανεξαρτησία. Η ασχήμια στο παλιό και εγκαταλελειμμένο γεφύρι και τη γύρω περιοχή, πρέπει οπωσδήποτε να εξαλειφθεί. Σε κανένα λαό δεν συγχωρέθηκε ασέβεια προς την Ιστορία» (1)

Το βιβλίο του Γιάννη Α. Μπίρη.

 Το 1987 η τότε δημοτική αρχή αποφάσισε ότι αυτός ο τόπος της θυσίας και μνημείο εθνικής αντίστασης αλλά και υπέροχης φυσικής ομορφιάς θα έπρεπε να γίνει ...Χωματερή! Και παρά τις μεμονωμένες διαμαρτυρίες αυτή η κατάσταση συνεχίστηκε μέχρι το 2011. Τη συνολική διαχείριση και ευθύνη αποκομιδής, μεταφοράς και απόθεσης στερεών αποβλήτων είχε ο παλαιός Δήμος Νέστορος. Η αποκομιδή, μεταφορά και απόρριψη γινόταν με τα απορριμματοφόρα οχήματα που διέθετε ο Δήμος. Η συλλογή των απορριμμάτων γινόταν καθημερινά, καθ’ όλη την διάρκεια του έτους. Ως τρόπος διάθεσης χρησιμοποιούταν η απλή απόρριψη.

Η παύση της λειτουργίας του αποφασίστηκε με την υπ’αριθμ. 563/8-2-2012 απόφαση του Περιφερειάρχη Πελοποννήσου.
Κι ενώ κατά την διαδικασία αποκατάστασης της ασχήμιας αφαιρέθηκαν τα σκουπίδια σε βάθος τριών μέτρων περίπου, στα μάτια του συνεργείου αποκαλύφθηκε το ιστορικό γεφύρι του Μανούσου. (2) Κατά σύμπτωση, ο εργολάβος ήταν κουμπάρος  του Γ. Μπίρη, ο οποίος του είπε να μην πειράξει τίποτα. Και το προστάτεψαν.

Πρέπει όμως για να ολοκληρωθεί η διάσωση και η ανάδειξή του, να επισκευαστεί, να αποκτήσει πρόσβαση και σε συνδυασμό με τον σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον να αποτελέσει σημείο αναφοράς της περιοχής και της τοπικής ιστορίας.

Ο ντόπιος, από τη Χώρα, Γιώργος Κόκκινος μας λέει για το γεφύρι και την περιοχή:

  «Λέγομαι Κόκκινος Γιώργος, είμαι από την δημοτική κοινότητα Χώρας, του δήμου Πύλου-Νέστορος και βρισκόμαστε σ’ ένα ιστορικό γεφύρι, σ’ ένα πέτρινο τρίτοξο γεφύρι στο ρέμα Σελά πολύ κοντά στη Χώρα, το οποίο συνέδεε τις παλιές Χώρες με τους τρεις οικισμούς, τη Λιγούδιστα, την Καβελαριά και το Τσιφλίκι με την ευρύτερη περιοχή και συγκεκριμένα με το Αμπελόφυτο. Πιθανότατα το γεφύρι αυτό φτιάχτηκε επί τουρκοκρατίας. Βρίσκεται σ’ ένα μέρος με εξαιρετική φυσική ομορφιά. Λίγο πιο κάτω είναι ένας καταρράκτης. Δυστυχώς είναι εγκαταλειμμένο και έχουμε ξεκινήσει κάποιες προσπάθειες για την επισκευή του και την εγγραφή του ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.  Αυτό (το ρέμα) τροφοδοτείται από τις πηγές του Κεφαλόβρυσου. Οι πηγές του Κεφαλόβρυσου είναι 1,5 χιλιόμετρο βόρεια της Χώρας και τροφοδοτούνται από το οροπέδιο της Μάτης, όπως γνωρίζουμε εδώ.

Το τρίτοξο γεφύρι του Μανούσου από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών   Πελοποννήσου.  

Οι πηγές είναι σε υψόμετρο περίπου 320 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας και εξαντλούνται και όχι πάντα κάπου τον Αύγουστο. Είναι μια πολύ μεγάλη προίκα για τη Χώρα, η οποία έχει πολλές φυσικές πηγές οι οποίες ακολουθούν αυτό το ρέμα και φτάνουν μέχρι κάτω στη θάλασσα. Όχι, δεν γνωρίζουμε (ποιος το έχτισε) παρ’ όλο ότι έχουμε  προσπαθήσει για κάποιες πληροφορίες, δεν έχουμε καταφέρει να μάθουμε τον ακριβή χρόνο κατασκευής, τουλάχιστον στο περίπου, ούτε και πως έγινε. Εδώ λίγο πιο κάτω και αριστερά υπάρχει και ένας μύλος, ο περίφημος μύλος του Λάλε, έτσι σώζεται σήμερα, που εξυπηρετούσε τότε τις ανάγκες της περιοχής. Έχει γίνει (η μάχη της Χώρας) λίγο πιο ανατολικά από δω που είμαστε. Εδώ η περιοχή έχει 4 γεφύρια. Είναι τα δύο πέτρινα, ένα τρίτοξο (αυτό), ένα μονότοξο θα το επισκεφτούμε σε λίγο και ενδιάμεσα είναι τα δύο γεφύρια μεταγενέστερα (τσιμεντένια). Το πρώτο είναι εκεί που έγινε η μάχη το 1944 στις 19 Ιουλίου,  κοντά σε έναν καταρράκτη γνωστού ως «του Σκουρή ο βράχος», και το τέταρτο γεφύρι είναι αρκετά μεταγενέστερο, που έγινε για τις ανάγκες πλέον της μετακίνησης βαριών οχημάτων.(3)  Η μάχη του 1944 έγινε σ’ ένα δρόμο ο οποίος συναντά το γεφύρι και περνούσαν τα αυτοκίνητα απέναντι, η περιοχή λεγόταν Κορδέλες και εκεί οι αντάρτες εγκλώβισαν τη γερμανική φάλαγγα και την αποδεκάτισαν».  (4)

 

 

  Με τον Γιώργο Κόκκινο. 

Φώτο: ΑΓΠ.

 

 

 

 

 

  Οι διαστάσεις του είναι: 

                  Άνοιγμα τόξου Μεγάλου 2,70 μ.   

                                Μικρού: 1,50 μ.                                        

 Ύψος: Μεγάλου: 2,70 μ.

        Μικρού αριστερού από   ανάντη: 1,40 μ.

       Μικρού δεξιά από ανάντη:  1 μ.

      Πλάτος: 2,90 μ.

        Μήκος:13,90 μ.

                       Μήκος καμαρολιθιού: 0,25 μ.

 

 Σημειώσεις-βιβλιογραφία

  1.      Γιάννης Α. Μπίρης. "Χώρα-Πύλος-Μεθώνη". 2000.

   2.  Δημοσίευση Γιάννη Μπίρη στο διαδύκτιο.

    3. Αφήγηση στον γράφοντα στις 30/04/2022.

    4. Κατά μαρτυρία του Νίκου Αναστασόπουλου, "Ο παππούς μου Νικόλας Αναστασόπουλος από το Απάνω Κοντογόνι (Παπαφλέσσα) είχε συμμετάσχει στη μάχη το 1944".

 

   Τα ονόματα των πεσόντων μαχητών του ΕΛΑΣ.

 

Το μνημείο της μάχης. Φώτο: Γ. Κόκκινος.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

Δείτε το γεφύρι του Μανούσου στο παρακάτω video: