Γεφύρι Κλαδά. Σπάρτη.

  Μέχρι τη δεκαετία του '60 και τη νέα χάραξη, το γεφύρι αποτελούσε τμήμα του δρόμου Σπάρτης-Τρίπολης...  Την δεκαετία 1880-1890 κατασκευάζεται ο αμαξιτός δρόμος Σπάρτης-Τρίπολης. Χειροποίητος δρόμος!! Πέρα από τις δυο μεγάλες σιδερένιες γέφυρες στον Ευρώτα και την Κελεφίνα, υπήρχαν οι μικρότερες τοξωτές, σαν αυτή της Βάγιας, αλλά και άλλες κυρίως από του Μπακούρου το χάνι (περίπου εκεί που είναι ο Αρδάμης), ως το Καπαρέλι (Μανθυρέας)... Φανταστείτε το πλήθος των ανθρώπων που δούλεψαν για την κατασκευή αυτού του δρόμου. Οι γυναίκες των χωριών μας έσπαζαν τις πέτρες για να γίνει χαλίκι. Κάθε πρωί τις τοποθετούσαν κατά μήκος του δρόμου, με ένα σκαμνάκι και μια βαριοπούλα. Οι άνδρες με καροτσάκια έφερναν τις πέτρες και αυτές τις μετέτρεπαν σε χαλίκι. Το μεροκάματο δεν ήταν καλό, αλλά..."

Γιάννης Τζανέτος, Βουτιάνοι Σπάρτης

.

Kαταβιβασμένο, μονότοξο γεφύρι, με κάθετα βάθρα, χτισμένο επί του χειμάρρου "Βάγια", που φέρνει τα νερά από τα Διρέματα (ρέμματα των Βουτιάνων) και που διασχίζει το ομώνυμο χωριό του δήμου Σπάρτης και 300 μέτρα πιο κάτω χύνεται στον Οινούντα (Κελεφίνα), ακριβώς δίπλα στην παλιά (σιδερένια) γέφυρα της Κελεφίνας που και αυτός με τη σειρά του ενώνεται με τον Ευρώτα.

Ενώνει το χωριό με τον παλιό εθνικό δρόμο Σπάρτης-Τρίπολης και βρίσκεται ακριβώς στον πρώτο δρόμο-είσοδο, αριστερά όπως ερχόμαστε από Σπάρτη για Τρίπολη και που ήταν η παλιά κύρια είσοδος του Κλαδά.

Τα στηθαία έχουν καλυφθεί με στρώμα τσιμέντου ενώ οι θολίτες είναι μεγάλου μήκους. 

Το γεφύρι από κατάντη. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

 Πρόκειται για ένα αρκετά μεγάλο γεφύρι για τα δεδομένα της περιοχής, με μεγάλο άνοιγμα καμάρας, μεγάλο επίσης μήκος, μια σειρά θολίτες, επίπεδη επιφάνεια διάβασης, που το καλύπτουν καλάμια και άλλοι θάμνοι και φυτά και που τώρα είναι δύσκολη η πρόσβαση και η φωτογράφησή του.

Κατά μαρτυρίες των ντόπιων χτίστηκε από τους φημισμένους Λαγκαδινούς μαστόρους της πέτρας, πιθανώς στο τέλος του 19ου αιώνα, επί Δεληγιάννη. 

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 12,10 μ.

Ύψος: 3,90 μ.

Πλάτος: 5,40 μ.

Μήκος: 22,50 μ.

Ύψος στηθαίου: 0,50 μ.

Η επιφάνεια διάβασης. (Φώτο: ΑΓΠ)

"Οι ντόπιοι και οι Βουτιανίτες (Βουτιάνοι, χωριό του δήμου Σπάρτης βόρεια του Κλαδά επί της παλιάς εθνικής οδού Σπάρτης-Τρίπολης) το λένε γεφύρι ¨της Βάγιας¨. Άγνωστο γιατί. Κάποιοι θεωρούν ότι η ονομασία αυτή προέρχεται από το ομώνυμο ρέμα, της Βάγιας που περνά από το χωριό, ενώ κάποιοι άλλοι ότι προέρχεται από τις πολλές βαγιές που φυτρώνουν στην περιοχή. Στο βιβλίο του Παπαγιάννη Τζανέτου ¨Οι Βουτιάνοι της Σπάρτης¨ το ρέμα ονομάζεται ρέμα της Βάγιας. Το ρέμα αυτό ξεκινάει ανατολικά των Βουτιάνων με μεγάλη κλήση και στη συνέχεια ενώνεται με ένα άλλο που έρχεται από το Θεολόγο (χωριό και αυτό του δήμου Σπάρτης), στη θέση Δίρεμα. Το ρέμα της Βάγιας έχει νερό μόνο τους χειμερινούς μήνες ή σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων. Κατά τις περιόδους έντονων βροχοπτώσεων και κυρίως τους χειμερινούς μήνες τα ¨κατεβάσματα¨ συνοδεύονται από έντονο βουητό.

 Μέχρι τη δεκαετία του '60 και τη νέα χάραξη, το γεφύρι αποτελούσε τμήμα του δρόμου Σπάρτης-Τρίπολης. Μετά το γεφύρι της Κελεφίνας, ο δρόμος περνούσε από το γεφύρι της Βάγιας και συνέχιζε την ανηφορική του διαδρομή παράλληλα με το ρέμα, αφήνοντας δυτικά το χωριό Κλαδά. Την δεκαετία 1880-1890 κατασκευάζεται ο αμαξιτός δρόμος Σπάρτης-Τρίπολης. Χειροποίητος δρόμος!! Πέρα από τις δυο μεγάλες σιδερένιες γέφυρες στον Ευρώτα και την Κελεφίνα, υπήρχαν οι μικρότερες τοξωτές, σαν αυτή της Βάγιας, αλλά και άλλες κυρίως από του Μπακούρου το χάνι (περίπου εκεί που είναι ο Αρδάμης), ως το Καπαρέλι (Μανθυρέας). Δεν ξέρω αν έχει γίνει η καταγραφή αυτής της διαδρομής και τα τεχνικά έργα που περιλαμβάνει. Θα έχει ενδιαφέρον να μας ενημερώσει κάποιος ειδικός. Φανταστείτε το πλήθος των ανθρώπων που δούλεψαν για την κατασκευή αυτού του δρόμου. Οι γυναίκες των χωριών μας έσπαζαν τις πέτρες για να γίνει χαλίκι. Κάθε πρωί τις τοποθετούσαν κατά μήκος του δρόμου, με ένα σκαμνάκι και μια βαριοπούλα. Οι άνδρες με καροτσάκια έφερναν τις πέτρες και αυτές τις μετέτρεπαν σε χαλίκι. Το μεροκάματο δεν ήταν καλό, αλλά..." (1)

  Ο Οινούντας ποταμός ή Κελεφίνας είναι ο κυριότερος παραπόταμος του Ευρώτα, πηγάζει από τις δυτικές πλαγιές του Πάρνωνα και χύνεται στον Ευρώτα μεταξύ Κλαδά και Κοκκινοράχης. Ήταν γνωστός από την αρχαία εποχή και λέγεται ότι σ' αυτόν πολέμησαν οι Διόσκουροι και τα παιδιά του Αφαρέως, γιου του Περιήρη και της Γοργοφόνης, κόρης του Περσέα.

                                                   Η παλιά σιδερένια γέφυρα της Κελεφίνας. Από "Οινούντιος" 1927. (2) 

 Από τους αρχαίους λεγόταν Κνακίων (Ξάνθος), λόγω που τα νερά του το χειμώνα είναι ξανθά (θολά), παίρνοντας το χώμα της γης, την οποία σιγά-σιγά κατατρώγουν κατά την ορμητική ροή τους παρασύροντας κάποτε δένδρα, ζώα και ανθρώπους γι' αυτό  και το γνωστό λαϊκό τραγούδι:

“Ο Ίρης φέρνει κούτσουρα

δέντρα, κλαριά, λιθάρια

και η Κελεφίνα η φόνισσα

φέρνει και παλληκάρια”

ή

“Η Κελεφίνα η φόνισσα

και ο Ίρης ο λεβέντης

Ο Ίρης φέρνει κούτσουρα

και η Κελεφίνα ανθρώπους”

Ο ποταμός λέγεται ότι πήρε το όνομά του από το ομώνυμο χωριό Οινούς, το οποίο βρισκόταν κοντά στο Μαλεβό και είχε ονομαστεί έτσι λόγω του ότι ολόκληρη η περιφέρεια του Μαλεβού παρήγε πολύ κρασί (οίνον). Πιθανώς όμως και το χωριό να ονομάστηκε Οινούς από τον ποταμό, που από Κνακίων είχε μετονομαστεί σε Οινούντα προς το Ελληνικότερο, οπότε πλέον πρέπει να παραδεχτούμε ότι τα ξανθά νερά έμοιαζαν με το κρασί, προϊόν εκείνου του τόπου. Κατ΄ άλλους δεν υπήρχε ποτέ τέτοιο χωριό με το όνομα Οινούς.

Ο Μαλεβός, είναι το βουνό Πάρνωνας που βρίσκεται προς Βορράν των Βρεσθένων και χωρίζει την Λακωνική από την Κυνουρία. Ο Μαλεβός είναι κυρίως η υψηλότερη κορυφή του Πάρνωνα (Κρόνιον), όπου βρίσκεται και η γνωστή από την Ελληνική Επανάσταση Μονή της Μαλεβής, από την οποία πήρε το προσωνύμιο ολόκληρο το βουνό και έτσι είναι γνωστό σε όλους. (3)

Πανοραμική άποψη από κατάντη. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Σημειώσεις-Βιβλιογραφία

1. Έγγραφη μαρτυρία στον γράφοντα του Γιάννη Τζανέτου, από το χωριό Βουτιάνοι, στις 07/07/2022. Τον ευχαριστώ.

2.  Η φωτογραφία στάλθηκε από τη Μαρία Μάνου. Η γέφυρα βρίσκεται επί του Οινούντα, είναι σιδερένια με πέτρινα βάθρα  και τη συναντάμε πηγαίνοντας από τον παλιό δρόμο Σπάρτης-Αθήνας μετά τους Βουτιάνους και τη Σελλασία στη θέση "Κακονέρι" και το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής δεξιά στη διασταύρωση προς Βρέσθενα και Βαμβακού, 4-5 χιλιόμετρα πιο κάτω.

3. Πληροφορίες από τη ντόπια Μαρία Μάνου. Την ευχαριστώ. 

 Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στου Κλαδά:

 

Γεφύρι στα Δύο βουνά. Αθίκια Κορινθίας.

Πρόκειται για ένα μονότοξο , πέτρινο γεφύρι επισκευασμένο εντελώς ανορθόδοξα το τελευταίο διάστημα, χωρίς την σωστή διαδικασία αναπαλαίωσης ως προς το αρμολόγημα και γενικά τον παραδοσιακό τρόπο επισκευής και συντήρησης. 

Το γεφύρι στη θέση Δύο Βουνά. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

 Στην ουσία πρόκειται για μια εκβιομηχανοποιημένη επισκευή, κατασκευή στην ουσία σε σημείο που να μην έχει καμιά σχέση με το παλιό γεφύρι.

   Οι παλιοί δεν θυμούνται να είχε στηθαία, το θυμούνται επιπλέον πιο στενό  ενώ η επιφάνεια διάβασής του είναι επίπεδη και καλντεριμωτή, με πέτρες στρογγυλές και σχετικά μεγάλες, με τη βάση του στο ρέμα να έχει καλυφθεί με τσιμέντο. 

Μετρώντας. (Φώτο: ΑΓΠ)

Με πέτρα επίσης έχουν χτιστεί και τα πλαϊνά του που είναι κάθετα, προφανώς για την αποφυγή καταστροφής από τα κατεβάσματα του χείμαρρου.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 6 μ.

Ύψος: 3 μ.

Πλάτος: 3,20 μ.

Μήκος: 8,10 μ.

Πλάτος θολίτη: 0,50 μ.

Ύψος στηθαίου: 0,70 μ. 

Πρόκειται για ένα καταβιβασμένο γεφύρι, με μια σειρά θολίτες, που γεφυρώνει τον χείμαρρο Ξεριά λίγο έξω από την είσοδο του χωριού Αθίκια του δήμου Κορινθίων στη θέση Δύο Βουνά, δεξιά πριν μπούμε στο χωριό και η χρήση του έχει να κάνει με τις αγροτικές και ποιμενικές εργασίες των ντόπιων.

Η παλιά μορφή του γεφυριού. (1)

Είναι προφανές ότι δεν έχει σχέση με το παλιό γεφύρι αφού επί πλέον και πέτρινα παγκάκια, φωτισμός μοντέρνος κλπ. έχουν τοποθετηθεί, αποτελώντας στην ουσία μια παραφωνία σε σχέση με το πως ήταν και τι εξέφραζαν οι γνήσιες αυτές λαϊκές κατασκευές.

Δενδροφύτευση στα Αθίκια. (2)

 Πρόκειται για μια κλασσική περίπτωση κακοτεχνίας σε σχέση με την απλότητα και την γνησιότητα των παλιών πέτρινων γεφυριών. 

Η επιφάνεια διάβασης. (Φώτο: ΑΓΠ)

   Βλέποντας τις παλιές φωτογραφίες του γεφυριού, που χτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, αδυνατούμε να αντιληφθούμε τη σκοπιμότητα της μεταλλαγής αυτής. Τελικά  άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου. Μετέτρεψαν ένα πανέμορφο γεφύρι σε κάτι σαν την πλατεία του χωριού. (3)

Σημειώσεις-βιβλιογραφία. 

1.  Η παλιά μορφή του γεφυριού με το ημικυκλικό σχήμα και την απλότητά του. Την φώτο προμήθευσε ο ντόπιος Θωμάς Κόλλιας.

2.  Δενδροφύτευση σε άγνωστο χρόνο από κατοίκους των Αθικίων. Διακρίνεται η άκρη του γεφυριού από ανάντη. Η φωτογραφία είναι από το φωτογραφικό αρχείο του Θωμά Κόλλια.

3.  Πολλές ευχαριστίες στον ντόπιο από τα Αθίκια, Θωμά Κόλλια, συνοδοιπόρο στην καταγραφή των πέτρινων γεφυριών της περιοχής.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στη θέση Δύο Βουνά:

 

Skopje aqueduct. Υδραγωγείο στα Σκόπια

Είναι ένα από τα τρία υδραγωγεία που βρισκόταν στο έδαφος της  πρώην Γιουγκοσλαβίας και απέχει 3 χιλιόμετρα από την πόλη των Σκοπίων.

Η ακριβής περίοδος της κατασκευής του μας είναι άγνωστη, αν και από πολλούς θεωρείται ότι είναι Ρωμαϊκή ή Βυζαντινή κατασκευή. Σαν πιθανότερη περίοδος κατασκευής του όμως πιστεύεται ότι είναι ο 16^ος αιώνας, άρα είναι κτίσμα πιθανώς Οθωμανικής περιόδου.

Στο υδραγωγείο των Σκοπίων. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

 Μετέφερε νερό από την πηγή Τσρνα Γκόρα, που βρίσκεται 10 χιλιόμετρα βορειοδυτικά, στο φρούριο της πόλης διασχίζοντας μια υψομετρική διαφορά 300 μέτρων, μέσω της κοιλάδας Σέραβα.

Επί Οθωμανικής περιόδου τροφοδοτούσε ε νερό τα χαμάμ του παλιού παζαριού των Σκοπίων.

Σε καρτ ποστάλ της Οθωμανικής περιόδου. (Από το διαδίκτυο)

Σήμερα από τη φθορά, τη διάβρωση και τη μη ικανοποιητική συντήρηση έχουν απομείνει 50 ενιαίες καμάρες, με ανοιχτή στροφή, χτισμένες με πλατείς πλίνθους και κονίαμα.

Κάποιοι πιστεύουν ότι στην αρχική του μορφή είχε 200 καμάρες.

Ο ντόπιος, από τα Σκόπια Nusret Latifi μας λέει για το υδραγωγείο των Σκοπίων:

"Βρισκόμαστε στο υδραγωγείο των Σκοπίων, δύο χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης. Έχει μήκος 386 μέτρα και το πιθανότερο είναι να χτίστηκε κατά το τέλος της περιόδου του Ιουστινιανού 547-565. Δεν είναι όμως καθαρό ακριβώς πότε χτίστηκε. Υπάρχουν τρεις θεψρίες γι' αυτό. Κατά την πρώτη χτίστηκε την Ρωμαϊκή περίοδο, τον 1ο αιώνα. Η άλλη ότι χτίστηκε κατά την Βυζαντινή περίοδο και η τρίτη κατά την Οθωμανική περίοδο. Χρησιμοποιήθηκε μέχρι τον 18ο αιώνα και έχει 55 τόξα". (1)

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1). Πολύτιμος συνεργάτης στην καταγραφή των γεφυριών στη Βαλκανική αυτή χώρα ήταν και είναι ο φίλος, ντόπιος από τα Σκόπια, Nusret Latifi. Τον ευχαριστώ.

Δείτε το παρακάτω video για το υδραγωγείο στα Σκόπια: