Γεφύρι Ρακιά στα Καστριά Καλαβρύτων.

 Το συναντάμε στο ρέμα της Μαύρης Λίμνας, κάτω από το χωριό Καστριά του δήμου Καλαβρύτων.

   Κοντά στο γεφύρι υπάρχει το χάνι του Μαμμουνά. Υπήρχαν άλλα δύο χάνια, τα Γκλαβέϊκα χάνια.

Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό γεφύρι σε άριστη κατάσταση, καλοδιατηρημένο σε μια περιοχή γεμάτη πλατάνια, χωρίς στηθαία, καταβιβασμένο με κάθετα τα πλαϊνά του από ένα σημείο και κάτω.

  Η επιφάνεια διάβασής του είναι επίπεδη με επίστρωση τσιμέντου, που κατά μαρτυρίες των ντόπιων έγινε πριν 30-35 χρόνια.

Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Επίσης επίστρωση τσιμέντου έχει και στα δύο άκρα του, που σχηματίζουν καμπύλες ανάλογες της κλήσης του δρόμου.

 Το γεφύρι αποτελούσε κομμάτι του παλιού δρόμου Καλάβρυτα-Κλειτορίας-Τρίπολης, του δεύτερου δρόμου, της «Παλιάς Δημοσιάς» όπως τον έλεγαν οι ντόπιοι.

 

 Η επιφάνεια διάβασης και το τόξο από κατάντη.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Κατά μαρτυρίες των ντόπιων χτίστηκε πριν το 1821 και η συντήρησή του έγινε πολύ αργότερα από ντόπιους και λαγκαδινούς μαστόρους της πέτρας.

  Ο ντόπιος Δουκλιάς Σωτήρης, Αντιδήμαρχος Κλειτορίας, βαθύς γνώστης της γεωγραφίας και της ιστορίας της περιοχής, μας λέει για το γεφύρι αυτό:

 «Βρισκόμαστε στην τοποθεσία Καστριά, είμαστε στη θέση “Ρακιά-Άγιος Γεώργιος”. Δίπλα μας κυλάει ο χείμαρρος της Μαύρης Λίμνας και πίσω μας είναι το μονότοξο γεφύρι που σύνδεε τα Καλάβρυτα με την Κλειτορία και την Τριπολιτσά. Ήτανε ο δρόμος “της Παλιάς Δημοσιάς” όπως λέγανε. Γνωρίζουμε ότι το γεφύρι είναι πολύ παλιό, πριν το 1821 και μεταγενέστερα συντηρήθηκε από ντόπιους μαστόρους και λαγκαδινούς. Το ρυάκι αυτό συνδέεται με τον Αροάνιο πιο κάτω και ο Αροάνιος με το Λάδωνα και καταλήγουν όλοι στη λίμνη του Λάδωνα. Έρχεται από τον Απανόκαμπο, τα Σουδενά που λέμε στις παρυφές του όρους Χελμός, συναντιέται με την πηγή της Μαύρης Λίμνας και συνεχίζει προς τον Αροάνιο.»

 

 

Με τον Σωτήρη Δουκλιά.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

                                        

  

 

Οι   διαστάσεις του είναι:

         Άνοιγμα καμάρας:  6,80 μ.

       Ύψος: 4.30 μ. καθαρό.

      Πλάτος: 3,20 μ.

    Μήκος: 35,5 μ.

                 Μήκος καμαρολιθιού: 0,60 μ.

Το γεφύρι στο χείμαρο της Μαύρης Λίμνας. Φώτο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Το στυλ αυτό του γεφυριού είναι από τα γνωστότερα στην περιοχή, που τα πιο πολλά έχουν χτιστεί στο τέλος του 19^ου-αρχές του 20ού αιώνα.

 

 

 Χάνι Μαμμουνά, τώρα ανήκει στην οικογένεια Παντούλια, κοντά στο γεφύρι.

Φώτο: Georgios Marossis 

 

Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι:

 

Ottoman bridge. Kruje - Albania.

  Πρόκειται για ένα μονότοξο πέτρινο γεφύρι, ημικυκλικό, με μια σειρά θολίτες, καλντεριμωτή και καμπυλωτή επιφάνεια διάβασης, χωρίς στηθαία, σχετικά πρόσφατα ανακαινισμένο που γεφυρώνει το ρέμα που συναντάμε πηγαίνοντας προς το κέντρο της ιστορικής κωμόπολης Kruje, στην κεντρική Αλβανία.

Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Είναι ένα από τα πολλά γεφύρια στην Αλβανία με το όνομα Ottoman bridge που δείχνει και την περίοδο κατασκευής του.

  Δυστυχώς, όπως συχνά συμβαίνει, η περιοχή του γεφυριού έχει γίνει σημείο απόθεσης σκουπιδιών και άλλων υλικών και που σε σχέση με τα φερτά υλικά μετά από μεγάλα κατεβάσματα του ρέματος είναι πολύ πιθανόν να δημιουργήσουν προβλήματα στατικότητας του γεφυριού.

Η επίπεδη και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Ο φίλος, γνώστης των γεφυριών της περιοχής, Nusret Latifi και συνοδοιπόρος στην καταγραφή των πέτρινων γεφυριών στην Αλβανία και την Βόρεια Μακεδονία, μας λέει για το γεφύρι αυτό:

 «Επισκεφτήκαμε με τον φίλο Κύριο Χαμάκο μια άλλη μικρή γέφυρα στην περιοχή Kruje. Χτίστηκε κατά την Οθωμανική περίοδο, έχει ένα τόξο και συνέδεε την Kruje με την Fushe Kruje. Αυτά είναι τα μόνα που γνωρίζω για το γεφύρι αυτό».

Χαρακτηριστικός τύπος παλιού σπιτιού της περιοχής. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 

Με τον Nusret Latifi στο γεφύρι. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

Γεφύρι Τσάκαλη στα Τσακαλέϊκα. Κέρτεζη-Καλαβρύτων.

 Είναι χτισμένο στη θέση Τσακαλέϊκα επί του χειμάρρου Ελλάδα ή Ελά, του οποίου οι μικρές πηγές που δημιουργούνται από τα χιόνια και τις βροχές βρίσκονται στο βουνό Καρβελού και που ενώνεται 200 μέτρα πιο κάτω με τον Κερτεζίτικο Βουραϊκό, στον μύλο του Λιάρου-Λαφογιάννη.

Χτίστηκε, από την τότε κοινότητα όπως και τα άλλα τρία, την περίοδο 1933-36 για να ενώσει τη νοτιοδυτική Κέρτεζη (περιοχή Κεφαλοβρύσου ή Αγιάννη) με την περιοχή Τσακαλέϊκα (νότια Κέρτεζη-πρόποδες καστανόδασους-Κουτσουβέρι), χωρίς να γνωρίζουμε τον πρωτομάστορά του, όπως επίσης και των άλλων γεφυριών.

                                          Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Είναι ένα μονότοξο γεφύρι, καταβιβασμένο, με κάθετα βάθρα, χωρίς στηθαία, μια σειρά καλοπελεκημένους θολίτες, του οποίου έχει γίνει τσιμεντένια επέκταση και στις δύο πλευρές του όπως επίσης και στην επιφάνεια διάβασής του. Από ανάντη επιπλέον έχει προστεθεί προσθήκη από τσιμεντένιο αυλάκι που μετέφερε νερό για το πότισμα των κήπων της περιοχής.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 4  μ.

Ύψος: 2,50 μ.

Πλάτος: 3,05 μ.

Μήκος: 12 μ.

Μήκος καμαρολιθιού: 0,38 μ.

Διάστημα από κεντρικό θολίτη (Κλειδί) με επιφάνεια διάβασης: 0,22 μ.

 Η μαρτυρία ενός ντόπιου είναι σημαντική για το γεφύρι και για την περιοχή, που λέει:

«Βρισκόμαστε πάνω στην κοίτη του παραπόταμου με το όνομα Ελλάδα που έρχεται κυρίως από τις μικρές πηγές του βουνού Καρβελού, που βρίσκεται στα νοτιοδυτικά της Κέρτεζης από το οποίο πέρναγε ο αρχαίος δρόμος προς Καμενιάνους, Δροβολοβό,κλπ. Δεν φέρνει πάρα πολύ νερό όταν δεν βρέχει διότι με τις πάρα πολλές και βαθειές ρίζες του καστανοδάσους και κάποιων άλλων δέντρων τα περισσότερα νερά συγκρατούνται. 

 

                               Το γεφύρι και οι τσιμεντένιες παρεμβάσεις. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Το γεφύρι αυτό φτιάχτηκε με τα υπόλοιπα το 1933-36 όπως είπαμε μάλλον από λαγκαδινούς μαστόρους διότι έχουν όλα την ίδια μορφή και το ίδιο σχέδιο. Ενώνει το κεντρικό χωριό δια μέσου της γέφυρας που είδαμε στου Πλιάκα-Γιαγουδή, μόνο που ο δρόμος αυτός σ’ ένα σημείο έχει κοπεί και τώρα έρχονται από άλλο σημείο, με την περιοχή Λυκακέϊκα, Τσακαλέϊκα και Ατιπέϊκα. Είναι μια γειτονιά με λίγα σχετικά σπίτια που είναι στους πρόποδες του βουνού Ελλάδα, στο λοφίσκο Κουτσουβέρι. Στα 100 μέτρα από δω συναντάει τον παραπόταμο Λίθο ή Μοναστηριά και την κοίτη των πολλών νερών που έρχεται από το Κεφαλόβρυσο και ουσιαστικά εκεί είναι οι απαρχές του Κερτεζίτικου Βουραϊκού που ενώνεται με το Συρμπανέϊκο και άλλα μικρά ποτάμια και κάνουν τον γνωστό Βουραϊκό  με το φαράγγι του Βουραϊκού.

Την ίδια περίοδο, την περίοδο δηλαδή της εφτάχρονης δικτατορίας-χούντας, βεβαίως υπήρχε ανάγκη λόγω των νέων τροχοφόρων και των μεγαλύτερων φορτηγών, κλπ. να αντέξουν τα γεφύρια τα πέτρινα και να διαπλατυνθούν αλλά έγιναν με έναν τρόπο μη σύννομο κατά τη γνώμη μου και όπως βλέπετε στη μία μόνο μεριά, στη βορειοανατολική, έγινε επέκταση περίπου 80 πόντων, απ’ ότι βλέπω, ένα στηθαίο εδώ για να μπορέσει να πέσει και τσιμέντο από πάνω και να περνάνε τα αυτοκίνητα. Στο άλλο μέρος, πίσω μου, δεν έχει στηθαία αλλά έχει γίνει ένα αυλάκι τσιμεντένιο γιατί οι κήποι αυτής της γειτονιάς από εδώ έπαιρναν νερό από το Κεφαλόβρυσο και ποτίζονταν. Και αντί να έχουν ένα ξύλινο, μια ξύλινη κορίτα που είχαν τα παλιά χρόνια, έφτιαξαν την ίδια περίοδο και ένα τσιμεντένιο αυλάκι.» (1)

 

Με τον Πάνο Μπούρδαλα.

1. Μαρτυρία στις 11/02/2025 του ντόπιου Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα.

Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι: 

 

 

Aqua Anio Novus. Roman aquaduct. Tivoli - Italy. Ρωμαϊκό υδραγωγείο στο Τίβολι.

     Στον δρόμο Empolitana, πριν μπούμε στο Tivoli και πολύ κοντά στη Ρώμη,  περνούσαν τέσσερα υδραγωγεία: το Anio vetus, το L'aqua Marcia, το Aqua Claudia και το Anio novus.

Οι εργασίες σε αυτά τα υδραγωγεία ολοκληρώθηκαν από τον αυτοκράτορα Κλαύδιο.

 Τα τέσσερα μεγάλα αυτά υδραγωγεία,  στην περιοχή Tiburtina  χτίστηκαν στο διάστημα του 3ου π.χ. και του 1ου μ.Χ. αιώνα και τροφοδοτούσαν τη Ρώμη με νερό.

Συγκεκριμένα η Anio vetus 272-270 π.Χ., Aqua Marcia 144-140 π.Χ., Aqua Claudia και Anio novus 30-52 μ.Χ.

Τα αρχαιολογικά κατάλοιπα στις φωτογραφίες και τα βίντεο είναι από το υδραγωγείο Anio Novus.

 Το Tivoli, στην περιοχή που βρίσκονται και φωτογραφήθηκαν αυτά τα υδραγωγεία, (και επίσης βρίσκεται και η Ponte Lucano) είναι μια πόλη που καυχιέται ότι είναι παλαιότερη από τη Ρώμη.

Ο οικισμός, που χρονολογείται από το 1215 π.Χ., οχυρώθηκε από τους Siculi στην αριστερή όχθη της Ανιήνης και σύμφωνα με τον Cato στο έργο του Origines, οι Σικέλες εκδιώχθηκαν από τους Έλληνες, με επικεφαλής τον Catillo της Αρκαδίας και τους τρεις γιους του, Tibur, Corace και Catillo και στο τέλος της μάχης η πόλη πήρε το όνομα του μεγαλύτερου αδελφού.

Το όνομα της πόλης από εδώ έγινε Tibori, Tiboli και τέλος Tivoli. Σήμερα όλοι οι κάτοικοι ονομάζονται Tiburtini.

 Μαζί με όλα τα παραπάνω, Aqua Anio Vetus,  Aqua Marcia και  Aqua Claudia, θεωρείται ένα από τα τέσσερα μεγάλα υδραγωγεία της Ρώμης.

Το Aqua Anio Novus, χτισμένο με τα χαρακτηριστικά ρωμαϊκά τούβλα,  είχε την υψηλότερη στάθμη νερού από όλα τα υδραγωγεία που τροφοδοτούσαν με νερό τη Ρώμη, γεγονός που του επέτρεπε να φτάσει στις υψηλότερες συνοικίες, αλλά επίσης απαιτούσε μια διαδρομή που ήταν υψηλότερη από τις άλλες με ψηλότερες γέφυρες.

Οι γέφυρες του Aqua Anio Novus που είναι ορατές σήμερα είναι οι Ponte degli Arci, Ponte Arcinelli, Ponte Sant Antonio και Ponte Barucelli. 

Οι φωτογραφίες και τα βίντεο στάλθηκαν από την Angela Giuffrida. Την ευχαριστώ.

 Δείτε το παρακάτω βίντεο για το υδραγωγείο:

 

Συνέντευξη για το γεφύρι του Κόπανου στον Ευρώτα.

 Στις 22/05/2025 παραχωρήθηκε συνέντευξη στο φιλόξενο κανάλι της laconiatv.gr και στην εκπομπή ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ της Φωτεινής Μακεδονοπούλου για το εμβληματικό γεφύρι του Κόπανου στον Ευρώτα.

Παρακολουθείστε την όλη παρουσίαση στον σύνδεσμο:  https://youtu.be/qHKivX-Lxrw?si=aBD_E8kUJcGuqS3n

Οι ολόθερμες ευχαριστίες μου προς το φιλόξενο κανάλι και την δημοσιογράφο Φωτεινή Μακεδονοπούλου είναι δεδομένες. 

Υπάρχουν κάποια εμβληματικά και σημαδιακά γεφύρια, που χαρακτηρίζουν και εκφράζουν την τοπική αλλά και γενική πολιτιστική κληρονομιά μας, χιλιοτραγουδισμένα και χιλιοειπωμένα που πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε διαφορετικά.

Είναι σημεία αναφοράς για τους ντόπιους και δείχνουν το πολιτιστικό μας παρελθόν της λαϊκής αρχιτεκτονικής της γεφυροποιίας μας.

Ένα από αυτά είναι και το γεφύρι του Κόπανου, που γεφύρωνε τον Ευρώτα, λίγο βόρεια από τη Σπάρτη.

Η μοναδική φωτογραφία του γεφυριού.

 Μαζί με αυτά της Καρύταινας στον Αλφειό, της Μαυροζούμαινας στη Μεσσηνία και το Ελληνιστικό γεφύρι στο Ξηροκάμπι Λακωνίας σηματοδοτούν την λαϊκή αρχιτεκτονική της κατασκευής γεφυριών στην Πελοπόννησο.

Αποτελούν τα τέσσερα γεφύρια για τα οποία έχουν ασχοληθεί περισσότερο από κάθε άλλο γεφύρι ξένοι περιηγητές, ιστορικοί και διάφοροι άλλοι και έχουν μεταφέρει τις περιγραφές τους σε ξένα περιοδικά, εφημερίδες και βιβλία, ενώ και φωτογράφοι, σκιτσογράφοι, κλπ. τα έχουν καταγράψει. 

Είναι τα πλέον αναγνωρίσιμα γεφύρια του είδους τους στην Πελοπόννησο.

Ειδικότερα για το γεφύρι του Κόπανου ή γεφύρι του Ίρη ή γεφύρι Κοπανίτσα, ένα πλήθος σκίτσων, χαρακτικών και χαρτών με τη θέση του πάνω στον Ευρώτα έχουν δημοσιευθεί σε ξένα περιοδικά και εφημερίδες και έχουν καταγραφεί σε βιβλία.

Δυστυχώς μόνο μία φωτογραφία του γεφυριού υπάρχει υπάρχει, λίγο πριν πέσει το 1902, του Ernst Reisinger, στη Λειψία που δημοσιεύθηκε το 1923.

Υπάρχει βέβαια και η φωτογραφία του Γαλλοελβετού Fr. Boissonnas ένα χρόνο μετά το γκρέμισμά του.

 Χτίστηκε το 1749 (κατ' άλλους το 1730, Loring, Pritchett ή και ακόμη πιο πριν αν λάβουμε υπόψη τη μαρτυρία του   Marin Michiel, που τελείωσε την περιήγησή του το 1691 και αναφέρεται στο γεφύρι), επί τουρκοκρατίας. 

Είχε ένα κεντρικό μεγάλο τόξο και δύο πλευρικά ημικυκλικά ανακουφιστικά ανοίγματα, με το μικρότερο στο δυτικό βάθρο, αριστερά από κατάντη και το μεγαλύτερο στο ανατολικό (το μόνο μέρος του γεφυριού που σώζεται, δεξιά από κατάντη) που δεν άνοιγαν ως την κοίτη, καθώς επίσης και δύο μικρά ανοίγματα ψηλότερα εκατέρωθεν της κεντρικής καμάρας για να μειώνουν την ένταση του νερού κατά τις περιόδους μεγάλων κατεβασμάτων του ποταμού.  

Σκίτσο του γεφυριού από τον Χριστόφορο Μελλίδη

 Δεν μπόρεσαν όμως να το σώσουν το 1902 γιατί όπως γίνεται σ' αυτές τις περιπτώσεις η συσσώρευση φερτών υλικών φράζει τα τόξα και έρχεται η καταστροφή. 

Τα δύο πλευρικά  ανακουφιστικά ανοίγματα του δίνουν την εντύπωση, χωρίς να είναι, τρίτοξου γεφυριού. Είχε στηθαία για την προφύλαξη ανθρώπων και ζώων κατά τη διάβασή τους και πλάτος πάνω από τρία μέτρα.

Ονομάστηκε έτσι από τον πρωτομάστορα που το έχτισε, όπως αναφέρεται από τον Π. Δούκα (1): “ ...εκτίσθη το 1749 και έχει λάβει το όνομα εκ του αρχιεργάτου, ως εφαίνετο εκ της επιγραφής (1749 Ιωάννης Κόπανος Αρχιμάστορας)...”

 

Ο πρωτομάστορας Ιωάννης Κόπανος, που ο τόπος καταγωγής του είναι άγνωστος, για κάποιους δεν είναι ιστορικό πρόσωπο αλλά τοπωνυμία ή συμβολίζει κάτι άλλο. 

Κατά μια άλλη ντόπια παραλλαγή πήρε το όνομά του από τους ξύλινους κόπανους που χρησιμοποιούσαν οι ντόπιες γυναίκες για να πλύνουν τα ρούχα και τα κλινοσκεπάσματά τους.

Βρίσκεται στο στενότερο σημείο του Ευρώτα, που ονομαζόταν παλιά Ηράκλειες Στήλες και που ήταν μία από τις κύριες εισόδους στην κοιλάδα της αρχαίας Σπάρτης. 

Γραφικό του H. Belle.

 Κάποια αρχαία συγγράμματα αναφέρουν ότι στην περιοχή έχει ταφεί, σε μια από τις σπηλιές της περιοχής που υπήρχαν εκεί, ο ολυμπιονίκης Λάδας (στον Δόλιχο δρόμο, μάλλον απόσταση 4.800 μ.) επιστρέφοντας άρρωστος από την Ολυμπία το 460 π.χ. μετά τη νίκη του στην 80ή Ολυμπιάδα. Αυτό σημαίνει ότι ο δρόμος που περνούσε από τη σημείο αυτό, συνέδεε και την αρχαία Σπάρτη και με την Ολυμπία.

Η αρχιτεκτονική, πολιτιστική και οικονομική αξία του γεφυριού είναι δεδομένη. Εκείνο όμως που έχει μεγαλύτερη ίσως αξία είναι ότι βρισκόταν πάνω στο βασικό δρόμο των περιηγητών από την Ευρώπη, που επισκέπτονταν τη Σπάρτη και το Μυστρά, από τη μεριά της Τεγέας, συμβάλλοντας έτσι στην ανακάλυψη της νεότερης Ελλάδας.

 

Περισσότερα για το σπουδαίο αυτό γεφύρι στον σύνδεσμο https://agpelop.blogspot.com/2018/01/blog-post_71.html?spref=bl