Γεφύρι στο Κανέλι

Πρόκειται για ένα πανέμορφο δίτοξο γεφύρι, που από τον τρόπο κατασκευής του δείχνει να είναι πολύ παλιό. Γεφυρώνει το ρέμα “Συμπωτός”, που χύνεται στον Σμήνο, στην ευρύτερη περιοχή του χωριού Μέλισσα, στη θέση ¨Αυλός”.

Το γεφύρι από ανάντη. (Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

Αποτελείται από δύο τόξα, καταβιβασμένα, στηθαία, μια σειρά από θολίτες και είναι καμπυλωτό, με την καμπύλη προς ανάντη. Η δεξιά μικρότερη καμάρα από ανάντη έχει καλυφθεί εντελώς από δέντρα και φερτά υλικά σε τέτοιο σημείο, που είναι αδύνατη η φωτογράφηση και βιντεοσκόπησή του και που δημιουργούν κινδύνους για τη στατικότητά του. Πάνω του περνούσε το μυλαύλακο που οδηγούσε το νερό στο μύλο του γερο - Μανώλη.

Το μεσόβαθρό του πατάει στην κοίτη ροής του ρέματος και τα ακρόβαθρά του σε σαθρό έδαφος ενώ η μικρότερη, από ανάντη καλυμμένη με φερτά υλικά και δέντρα, καμάρα κυρίως χρησιμεύει σαν ανακουφιστικό άνοιγμα, κατά την περίοδο των κατεβασμάτων του ρέματος.

Ο ντόπιος, από τη Μέλισσα και μελετητής του πολιτισμού του Σμήνου, Αριστείδης Γραφάκος μας δίνει χρήσιμες πληροφορίες για το γεφύρι και την περιοχή:

“ Εδώ βρισκόμαστε στο ρέμα Συμπωτός, που κατεβάζει τα νερά από τη διασέλα της Μέλισσας και τα οδηγεί μετά από εκατό μέτρα περίπου στον ποταμό Σμήνο.

Το γεφυράκι αυτό είναι το Κανέλι. Έτσι το ξέραμε, έτσι το λέγαμε. Το Κανέλι. Βέβαια, είναι προφανές ότι το όνομα Κανέλι σημαίνει κανάλι, γιατί πράγματι το γεφυράκι αυτό είναι γεφύρι – κανάλι, πάνω από το οποίο περνάει το μυλαύλακο που οδηγούσε το νερό στο μύλο του γέρο – Μανώλη ή του μπάρμπα – Βρασίδα, ο μπάρμπα – Βρασίδας ήταν ο πατέρας μου.

Το γεφύρι-κανάλι. (Φωτο: ΑΓΠ)

 Ήταν ο τελευταίος εν λειτουργεία ιδιοκτήτης του μύλου, που είναι περίπου διακόσια μέτρα πιο κάτω.

Αυτό το γεφυράκι είναι, όπως βλέπετε δικάμαρο, πετρόχτιστο και οποιοσδήποτε ειδικός το δει θα καταλάβει ότι είναι πολύ παλιό. Μπορεί να είναι χιλίων χρόνων και περισσότερο, που σημαίνει ότι και ο μύλος ήταν και αυτός πολύ παλιός, όπως πράγματι είναι παλιός.

Αυτό, λοιπόν, είναι το Κανέλι, δηλαδή το κανάλι που οδηγούσε το νερό στο μύλο του γέρο – Μανώλη και μετέπειτα του μπάρμπα – Βρασίδα”.

Περισσότερα για το γεφύρι στο Κανέλι στο παρακάτω video:
 

Bursa Abdal koprusu. Γέφυρα Abdal στην Προύσα της Μυσίας.

Πρόκειται  για μια σπουδαία και ιστορική γέφυρα, με 12 τόξα, τα δύο εκ των οποίων είναι χωμένα (από ένα) στις δύο άκρες της γέφυρας.

Τα χαρακτηριστικά της είναι ισλαμίζοντα και  τα τόξα μικραίνουν όσο πλησιάζουμε στα άκρα της γέφυρας.

Bursa Abdal koprusu. Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ)

    Έχει προβόλους  μπρος και πίσω, για τη μείωση της έντασης της ροής του νερού και για τις δίνες, στηθαία και στη μέση στήλη όπου αναγράφεται το όνομα και το έτος κατασκευής και επισκευής της.

Bursa Abdal koprusu από ανάντη. Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ)

   O ποταμός που γεφυρώνει λέγεται Nilufer και έρχεται από το βουνό Uludag, τον Όλυμπο της Μυσίας.

Στα πιο παλιά χρόνια.

 

Όσο πλησιάζουμε το κέντρο της, το επίπεδο της γέφυρας γίνεται όλο και ψηλότερο.

Συνέδεε την Προύσα με τα Μουδανιά.

Με τον Levent Sen. Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ)

   Ο ντόπιος, καθηγητής  Levent Sen, μας λέει για το γεφύρι αυτό:

Η στήλη στο κέντρο. Φωτο ΑΓΠ

“Το όνομα της γέφυρας είναι abdal. Abdal είναι το άτομο που γνωρίζει τα πάντα. Κατασκευάστηκε το 1666 από τον Abdal Celebi. Επισκευάστηκε το 1978 και μετά απ’ αυτό το χρόνο είναι κλειστή για τα αυτοκίνητα. Μόνο επισκέπτες-πεζοί μπορούν να την διαβούν. Το μήκος της είναι 64 μέτρα και το πλάτος 4,75. Ο ποταμός λέγεται Nilufer και έρχεται από το βουνό Uludag”.

Τώρα και πιο παλιά. Φώτο: Berk Onur.
 

Δείτε το παρακάτω video για την Abdal koprusu: 

Γεφύρι στο Περδικάρι Λακωνίας

Είναι τρίτοξο και βρίσκεται μέσα στο χωριό Καραβάς του δήμου Σπάρτης, λίγο έξω από τη Σπάρτη, επί του παλιού επαρχιακού δρόμου Σπάρτης-Καστορίου.

Τα τρία τόξα είναι ισοϋψή και ισομεγέθη, ενώ τα βάθρα του πατάνε πάνω σε μεγάλες κυκλικές βάσεις, με καμπυλωτό σχήμα, που είναι και πρόβολοι συγχρόνως.

Τα δύο ακραία βάθρα πατάνε σε χωμάτινο έδαφος ενώ τα στηθαία, που είναι μεταγενέστερη κατασκευή, έχουν καλυφθεί με ένα λεπτό στρώμα τσιμέντου.

Από ανάντη. (Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

Το ρέμα που γεφυρώνει λέγεται Περδικάρι, από το οποίο πήρε και το όνομά του το γεφύρι και λίγο πιο κάτω χύνεται στον Ευρώτα.

Ένα κομμάτι του στηθαίου, αριστερά από ανάντη, κατέρρευσε το 2011 και με ενέργειες του Πολιτιστικού Συλλόγου Καραβά προς το δήμο Σπάρτης, επισκευάστηκε από τα ίδια υλικά.

Η κοίτη του χειμάρρου, κάτω από το γεφύρι έχει στρωθεί με τσιμέντο, προφανώς για να προστατευθούν τα βάθρα από τη δύναμη της ροής του ρέματος κατά τη διάρκεια των δυνατών κατεβασμάτων.

Ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Καραβά και ιστορικός, Νίκος Καρμοίρης, μας λέει για το γεφύρι στο Περδικάρι:

Με τον Νίκο Καρμοίρη. (Φωτο: ΑΓΠ)

“ Είμαι ο Νίκος ο Καρμοίρης, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Καραβά. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στη γέφυρα του Περδικάρι, είμαστε μέσα στον παραπόταμο του Περδικάρι, είναι παραπόταμος του Ευρώτα, ο οποίος περνάει από τον Καραβά. Βλέπετε τη γέφυρα του Περδικάρι, η οποία είναι τρίτοξη. Δεν γνωρίζουμε περισσότερα στοιχεία για την κατασκευή της, η αλήθεια είναι ότι δεν έχουμε ψάξει κιόλας και με αφορμή αυτό το video θα ασχοληθούμε περαιτέρω για να βρούμε περισσότερα στοιχεία. Συνδέει αυτή την στιγμή την παλιά επαρχιακή οδό Σπάρτης-Καστορίου, η οποία διέρχεται από τον Καραβά. Είναι σχεδόν στο κέντρο του χωριού. Το 2011 δημιουργήθηκε κάποιο πρόβλημα, έπεσε μέρος του στηθαίου, δεν ξέρω αν μπορείτε να το διακρίνετε επάνω. Το 2011 λοιπόν έπεσε ένα μέρος του στηθαίου και τότε με άμεσες ενέργειες ο Πολιτιστικόε Σύλλογος ενημέρωσε το δήμο και ζήτησε όχι μόνο να αντικατασταθεί και ο δήμος αμεσότατα ανταποκρίθηκε στην αντικατάσταση, γιατί ο δρόμος είναι σε χρήση οπότε θα μπορούσε να δημιουργηθεί κάποιο ατύχημα, αλλά ζητήσαμε όχι μόνο να αντικατασταθεί αλλά να αναντικατασταθεί και με το υπάρχον υλικό, υπήρχαν οι πέτρες κάτω στον παραπόταμο. Πήραν τις ίδιες τις πέτρες και έφτιαξαν το γεφύρι ακριβώς όπως ήταν. Ήλθαν οι πετρομάστορες και έφτιαξαν το γεφύρι ακριβώς όπως ήταν. Ήτανε από δω, τώρα αυτοί ήταν Βορειοηπειρώτες.

Από την κοίτη του ρέματος. (Φωτο: ΑΓΠ)

Παλιότερα είχαμε ψάξει, είχα ασχοληθεί να βρώ την ιστορία του χωριού, σαν φοιτητής, βέβαια αργότερα το άφησα και θα το συνεχίσω κάποια στιγμή στο μέλλον. Είχα ρωτήσει κάποιους κατοίκους του χωριού για το γεφύρι, η αλήθεια είναι δεν ξέρανε ούτε για την ονομασία του παραποτάμου, ούτε για το ίδιο το γεφύρι. Πρέπει να βρούμε τώρα κάποιο αρχειακό υλικό, οι παλιότεροι πλέον σπανίζουν, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία. Και θα σας πω και μια ιστορία. Πριν μερικές μέρες, μου διαφεύγει αυτή τη στιγμή η ημερομηνία, 25/10, πέρασε από δω ένας δρόμος, έγινε ένας δρομικός αγώνας Τρίπολη – Σπάρτη – Μυστράς – Καλαμάτα και πέρασε μέσα από το χωριό μας. εμείς είχαμε βάλλει, πέρασε βράδυ, είχαμε βάλλει εδώ φωτάκια, οπότε η αίσθηση των αθλητών περνώντας από το γεφύρι,που είχε φωτιστεί, τους έκανε μεγάλη εντύπωση. Ήλθαμε στο πιο ρομαντικό χωριό λέει, περάσαμε το πιο ρομαντικό χωριό.

Ίσως όλο το στηθαίο να είναι μεταγενέστερη κατασκευή, γιατί αναπτύσσανε μεγάλες ταχύτητες. Αυτό δεν το γνωρίζουμε καθόλου.”

  Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στο Περδικάρι:  

Γεφύρι Μπαρδούνιας

     Βρίσκεται στο χωριό Άγιος Νικόλαος, έδρα του τ. δήμου Σμήνους, επί του ομώνυμου ποταμού. Κοντά του συναντάμε τους νερόμυλους της Μπαρδούνιας (Μανίκα) και το κάστρο της Μπαρδούνιας.

Το γεφύρι από ανάντη. (Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

Είναι τρίτοξο, με μια μεγάλη οξυκόρυφη καμάρα και δυο μικρότερες εκατέρωθεν αυτής, που λειτουργούν και σαν ανακουφιστικά ανοίγματα και που είναι όμως μισοχωμένες από τα φερτά υλικά του ποταμούκαι με μια σειρά θολίτες. Η επιφάνειά του είναι καλντεριμωτή αλλά έχει υποστεί ακαλαίσθητες τσιμεντένιες παρεμβάσεις, όπως και στα υπάρχοντα στηθαία του.

Τα δυο του μεσόβαθρα ακουμπάνε στην κοίτη ροής του ποταμού ενώ τα ακρόβαθρά του σε σαθρό έδαφος.

Το καλντερίμι του. (Φωτο: ΑΓΠ)

Πρόκειται για ένα πανέμορφο γεφύρι, σε μια πανέμορφη τοποθεσία που όμως πάνω του είναι ορατά τα αποτελέσματα των ανθρώπινων παρεμβάσεων (τσιμέντα, σωλήνες νερού, καλώδια κλπ) και σχεδόν όλη η επιφάνειά του είναι καλυμμένη με θάμνους και φυτά.

Ο ντόπιος, με σπουδαία συμβολή στην πολιτιστική ανάπτυξη της περιοχής των χωριών του Σμήνου, Αριστείδης Γραφάκος μας λέει για το γεφύρι, το Σμήνο και την περιοχή:

“ Βρισκόμαστε στο χώρο που ονομάζεται μύλοι της Μπαρδούνιας, γεφύρι της Μπαρδούνιας. Είμαστε κοντά στο κάστρο της Μπαρδούνιας, είναι η περιοχή που ανήκει στην παλιά κοινότητα του Αγίου Νικολάου.

Το γεφύρι αυτό ήτανε βασικό γεφύρι, όπως και το γεφύρι της Μέλισσας που είδαμε νωρίτερα, βασικό γεφύρι επικοινωνίας των χωριών του άνω ρού του Σμήνου. Ήτανε γεφύρι που διευκόλυνε πολύ την προσπέλαση στον παρακείμενο μύλο, ο μύλος του Μανίκα όπως είναι γνωστός, ο οποίος ήτανε σημαντικός γιατί διατηρούσε, είχε τη δυνατότητα όλο το χρόνο να αλέθει αλέσματα.

Με τους Αριστ. Γραφάκο και Ηλία Καραγιάννη. (Φωτο: ΑΓΠ)

Το γεφύρι αυτό, δεν έχουμε και γι' αυτό βέβαια ακριβείς πηγές για να ξέρουμε πότε χτίστηκε, αλλά πρέπει να το υπολογίσουμε ότι είναι το 18ο αιώνα, από το 1700 και μετά χτισμένο. Όπως είπαμε, αυτό το γεφύρι έχει το πλεονέχτημα, λόγω του διαδρόμου που έχει, να εξυπηρετεί και σήμερα τη διέλευση μικρών οχημάτων-αυτοκινήτων και ως εκ τούτου είναι πολύ σημαντικό.

Εδώ το νερό συνεχίζει να διατηρείται όλο το καλοκαίρι, παρά το ότι μεγάλη ποσότητα του νερού έχει διοχετευθεί δια των σωληνώσεων στην υδροδότηση της Μάνης, του Γυθείου και των γύρω χωριών”.

Δείτε περισσότερα για το γεφύρι της Μπαρδούνιας στο video: 

Γεφύρι Κεφαλόβρυσου.

   Βρίσκεται στο χωριό Πελλάνα και είναι χαρακτηρισμένο σαν ιστορικό διατηρητέο μνημείο με την απόφαση ΥΑ ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/37736/772/16-7-1984-ΦΕΚ 704/Β/3-10-1984 που αναφέρει ότι: “ Χαρακτηρίζουμε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο το γεφύρι σε παραπόταμο του Ευρώτα, που βρίσκεται στη θέση Κεφαλόβρυσο του οικισμού Πελλάνα Ν. Λακωνίας, γιατί έχει επιμελημένη κατασκευή και διπλό τόξο από πελεκημένους λίθους ισόδομης τεχνικής, οδόστρωμα με μορφή καλντεριμιού και ανάγεται στους χρόνους της τουρκοκρατίας.”

Το γεφύρι από ανάντη. (Φωτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

Κάποιοι άλλοι, θεωρούν ότι είναι βυζαντινή κατασκευή.

Έχει διπλή σειρά από θολίτες, στηθαία που είναι σχεδόν κατεστραμμένα και απομένουν κάποια σημεία τους μόνο ανέπαφα και βέβαια τα δύο άκρα της ανηφορικής και καλντεριμωτής επιφάνειας διάβασης του έχουν υποστεί την επέλαση των  “βανδάλων”, προφανώς ψάχνοντας για ...θησαυρούς.

Οι ...βάνδαλοι και εδώ παρόντες. (Φωτο: ΑΓΠ)

Το ρέμα πάνω στο οποίο είναι χτισμένο λέγεται Ξεροπόταμος και έρχεται από τον Ταύγετο, την περιοχή Λoγκανίκο.

Ο ντόπιος Κωνσταντίνος Μίχος μας λέει για το γεφύρι:

“Λέγεται του Κεφαλόβρυσου το γεφύρι...του Κεφαλόβρυσου το γεφύρι. Το ποτάμι έρχεται από πάνω από τον Ταύγετο, από το Λογκανίκο. Αυτό που...τι να σου πω ...μιλάμε για...μπορεί νάναι και το 1700. Ο πατέρας μου, που γεννήθηκε το 1880, το περετούσε κι εγώ από δω ανεβλύζαμε από κει ψηλά. Μετά το...κατά το '35 με '40 κυκλοφορούσαμε απ' αυτό το δρόμο, γιατί έχουμε χτήματα εδώ απάνω. Πότε χτίστηκε; Δεν ξέρω, τι να σου πω, είναι πολύ παλιό. Αν τόχτισαν Λαγκαδιανοί; Όχι.. Οι λαγκαδιανοί ήτανε στα σπίτια. Εδώ μιλάμε για ιστορία. Λαγκαδιανοί χτίζανε τα σπίτια. Όλα τα χωριά εδώ...τα οποία πρόλαβα κι εγώ...” (1)

Υπάρχει και μια άλλη μαρτυρία ενός ντόπιου που μας λέει ότι "...κατάγομαι από Άγιο Κωνσταντίνο. Το ποτάμι εμείς το λέμε ¨Φούρλα¨, έρχεται μεν από τον Ταύγετο, αλλά από Γεωργίτσι και όχι Λογκανίκο. Στο Κεφαλόβρυσο πολλοί χωριανοί έχουν χωράφια, μέσω Φούρλα ήταν ο σύντομος δρόμος προς τα εκεί, κυρίως το καλοκαίρι αλλά και το χειμώνα όταν δεν είχε πολύ νερό. Δεν ξέρω αν πήρε το όνομά του από τις πολλές στροφές, που πραγματικά έχει. Έτσι το έλεγαν οι γονείς και οι παππούδες μας". (2)

Σημειώσεις-βιβλιογραφία: 

1. Μαρτυρία στον γράφοντα στις 07/02/2013

2. Έγγραφη μαρτυρία στον γράφοντα του Ανδρέα Ψυχράμη στις 05/06/2022

Δείτε το video για το γεφύρι στο Κεφαλόβρυσο: