Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα

Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση.
Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.

Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026

Γεφύρι στο Διπόταμο. Καλαμάτα.

  Βρισκόταν στην περιοχή της Αλαγωνίας, στο 13 χιλιόμετρο Καλαμάτας – Σπάρτης στη θέση “Διπόταμο”, όπου συναντιέται το Λαδοκαρβελιώτικο ποτάμι ή Δαφναίος ή Μύτικας με τον Νέδοντα και γεφύρωνε το Λαδοκαρβελιώτικο ποτάμι.

   Χτίστηκε το 1931 για να συνδέσει την Καλαμάτα με την Σπάρτη και αντιστρόφως και ήταν μονότοξο.

  Το 1943 κατά το σχεδιασμό της επίθεσης του ΕΛΑΣ στην Αρτεμισία για την κατάληψη του εργοστασίου ξυλείας και την εκδίωξη των Ιταλών από την περιοχή, είχε προγραμματιστεί η καταστροφή του γεφυριού. Επικεφαλής των ανταρτών ήταν ο λοχαγός Αναστάσιος Αναστασόπουλος και στα Διπόταμα θα πήγαινε για να ανατινάξει τη γέφυρα ο Ανθυπίλαρχος Καραμούζης, προσπαθώντας να σταματήσει συγχρόνως και τις ενισχύσεις των Ιταλών από την Καλαμάτα. Στις 4 Ιουλίου ξεκίνησαν όλες οι ομάδες για τους στόχους τους και αυτή του Καραμούζη για τα Διπόταμα. Απέτυχε όμως να ανατινάξει τη γέφυρα λόγω έλλειψης ικανού αριθμού ναρκών και έτσι αναγκάστηκε να υποχωρήσει.


 

 Ξυλότυπος του γεφυριού.

 

   Το 1947 ο Δημοκρατικός Στρατός Ταϋγέτου κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, υπό τον Σαράντο Κυβέλο, προκειμένου να αποκλείσουν την πρόσβαση του Τακτικού Στρατού στην περιοχή, ανατίναξαν τη γέφυρα.

   Το 1948 στη θέση του γκρεμισμένου γεφυριού τοποθετήθηκε μια γέφυρα Μπέλεϋ, η οποία  αφαιρέθηκε  το 1972 και στη θέση της χτίστηκε η καινούργια με μπετόν και κάθετες αντηρίδες . (1)

    Ίχνη των βάσεών του διακρίνονται στις δύο όχθες του Λαδοκαρβελιώτικου ποταμιού.

Μονοπάτι Καλαμάτα-Μυστράς.

 

Βιβλιογραφία – σημειώσεις

 1.  Τα στοιχεία χορηγήθηκαν από τον Σμήναρχο ε.α. Ηλία Αθανασίου Λάζαρο, από την Αρτεμισία (Τσερνίτσα).

Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026

Γεφύρι στο ρέμα Τσερλιάκος. Δίβρη Ηλείας.

  Μικρό γεφυράκι στην είσοδο της Δίβρης ερχόμενοι από Πύργο-Πάτρα, επί του ρέματος «Τσερλιάκος», που περνάει ακριβώς δίπλα από το Πνευματικό Κέντρο Δίβρης και 300 μέτρα περίπου μετά το χωμένο γεφύρι στον Γαβροβίκο. 


Το εσωτερικό.  

 

Το ρέμα Τσερλιάκος πιο κάτω χύνεται στο Διβριώτικο χείμαρρο ή ρέμα Κλομποκής, λίγο μετά το μεγάλο Πετραλαίϊκο γεφύρι. 

Χτίστηκε το 1905 την περίοδο που κατασκευάστηκε και ο δρόμος και από κατάντη είναι καλυμμένο σε μεγάλο βαθμό με μπάζα και σκουπίδια ενώ η πρόσβασή του είναι δυνατή μόνο από ανάντη.

  Σε περίοδο μεγάλων νεροποντών το ρέμα Τσερλιάκος (τσέρλα στην Διβριώτικη διάλεκτο=διάρροια) κατεβάζει πολύ νερό. Το γεφύρι αποτελεί κομμάτι του δημόσιου δρόμου που διασχίζει τη Δίβρη, καλυμμένο με τσιμέντο και άσφαλτο και το αρχικό του πλάτος, πριν γίνει επέκταση του δρόμου για να καλυφθούν οι αυξημένες συγκοινωνιακές ανάγκες, ήταν 4 μέτρα.

Οι τσιμεντένιες παραμβάσεις.

  Το ύψος του από την κοίτη του ρέματος είναι 3 μέτρα αλλά συνεχώς μειούμενο από τα μπάζα και τα άλλα φερτά υλικά και το άνοιγμα του τόξου του 1,20 μέτρα.



Η επέκταση.

 

  Πρόκειται για ένα μικρό μονότοξο γεφυράκι, ημικυκλικό, με μια σειρά θολίτες και αρκετά ταλαιπωρημένο από τις πάμπολλες ανθρώπινες και φυσικές παρεμβάσεις.

 

 

Παρασκευή 16 Οκτωβρίου 2026

Γεφύρι Βρυσούλας. Μοναστηράκι Γορτυνίας.

  Πρόκειται για ένα  μονότοξο, ημικυκλικό γεφύρι, με μια σειρά θολίτες και επίπεδη επιφάνεια διάβασης που βρίσκεται στην είσοδο του χωριού, επί του δημοσίου δρόμου που έρχεται από το χωριό Βούτση. 

  Είναι καλυμμένο με τσιμέντο και άσφαλτο και αποτελεί κομμάτι του δημοσίου δρόμου Βούτση – Μοναστηράκι. 


  Γεφυρώνει έναν  χείμαρρο που χύνεται στο ρέμα “Βολιμοίρη”, από εκεί στο ποτάμι Άρση ή Πατσουριά και κατόπιν στο Λάδωνα.

 Συνέδεε το κεφαλοχώρι Κοντοβάζαινα με τα χωριά Βούτση, Μοναστηράκι και Βιδιάκι.
Οι διαστάσεις του είναι:
Άνοιγμα τόξου:  3 μ.
Ύψος:  3 μ.
Πλάτος:   4,20 μ.
Μήκος:  7,20 μ.
Μήκος καμαρολιθιών: 0,30 μ.
 

 
 
 
 
 
 
 
             Το γεφύρι από ανάντη.
Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

  Ο ποταμός Άρσης ή Άρσενας ή Πατσουριά (έτσι έλεγαν οι ντόπιοι τη μπουγάδα των γυναικών στο ποτάμι) ή Βελιμαχήτικο ή Μοναστηριώτικο (Μοναστηρέικο) ποτάμι, που «το όνομά του πιθανώς εσήμαινε άρσενα ίππον, αφού η περιοχή ήταν ιπποτρόφος και ποιμενική» (1), πηγάζει από τις νότιες πλαγιές του Αφροδισίου όρους, κοντά στο χωριό Βελημάχι. 

Βιβλιογραφία:
(1). Κ.Ι.Κηπουρός. “Βυδιάκιον Γορτυνίας – η γενέτειρά μου” σελ. 36, Αθήνα 1988.
 
 Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι:

 
 

Τετάρτη 14 Οκτωβρίου 2026

Γεφύρι της Κυράς στον Ιάρδανο. Πύργος Ηλείας.

  Γεφύρωνε τον Ιάρδανο, στο δρόμο Πύργου – Πάτρας, λίγο έξω από τον Πύργο.

  Μας είναι άγνωστο πότε και από ποιους  χτίστηκε όπως επίσης και γιατί γκρεμίστηκε.

 Ο Ιάρδανος έρχεται από τα χωριά του παλιού δήμου Λετρίνων, νυν Πύργου, Μαλαπάσι, Βροχίτσα, Ρώμεσι, Τζόγια, Βούναργο και άλλους διπλανούς συνοικισμούς. Ακολουθεί δυτική διαδρομή και εκβάλλει στο Ιόνιο, κοντά στη μονή Σκαφιδιάς και στα όρια των χωριών Σκαφιδιάς, Μυρτιάς, Καλακαϊίκων  και  Αγίου Ηλία. 

  Λίγο πριν την μονή Σκαφιδιάς και κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό της Μυρτιάς υπήρχε μέχρι σχετικά πρόσφατα ξύλινη γέφυρα για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών της μονής από τα διπλανά χωριά, κυρίως κατά τον δεκαπενταύγουστο όταν υπήρχε και το ομώνυμο πανηγύρι. Το ξύλινο αυτό γεφύρι υπήρχε μέχρι και την δεκαετία του 1960, αρχές ’70. Πιθανώς κατά το παρελθόν να υπήρχε πέτρινο ή κάποιο άλλο είδος γεφυριού στην ίδια θέση.


  

Ποταμός Ιάρδανος στην εκβολή του στη θάλασσα.

  

Για την ονομασία του γεφυριού και του ποταμιού γενικότερα αναφέρονται τρεις εκδοχές. Η πρώτη, που οφείλεται στην ντόπια, παράδοση λέει ότι ονομάστηκε έτσι από μια νεράιδα που ζούσε εκεί κοντά και λουζόταν στα νερά του ποταμού, η δεύτερη και πιο ισχυρή από τους ντόπιους θεωρεί πως ονομάστηκε έτσι η γέφυρα και το ποτάμι από την κυρίαρχη εικόνα της Παναγίας που υπάρχει στη μονή της Σκαφιδιάς “της Κυρίας της Σκαφιδιώτισσας” και η τρίτη ότι προέρχεται από πλούσια κυρία της περιοχής, την Άννα Μαρία Παριανοπούλου Βενιέρα, που διεκδικούσε τμήμα της περιουσίας της μονής Σκαφιδιάς.

   Υπάρχει επιπλέον, στα αρχεία της μονής Σκαφιδιάς, με όποια σημασία μπορεί να έχει αυτό για την παραπάνω τρίτη εκδοχή, ένα τουρκικό  φιρμάνι με χρονολογία “Δεκέμβριος αωλζ'”, που αναφέρεται στην κτηματική περιουσία της μονής και γράφει: “...μέχρι της θέσεως της καλουμένης βαθύ λαγκάδι βρύσις”. (1)

  Ο Γυμνασιάρχης Γεώργιος Παπανδρέου, από το Σκούπι (Πάος) Καλαβρύτων που τελείωσε το σχολαρχείο Πύργου και μετά τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Αθηνών διορίστηκε και δίδαξε στον Πύργο, μας λέει την δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα: "Ο Ιάρδανος ή Ιαρδάνης (νυν Βουβό ποτάμι), όστις σχηματιζόμενος υπό των υδάτων των περί τα χωρία και κώμας (του δήμου Λετρίνων) Μαλαπάσιον, Βροχίτσαν, Ρώμεσι, Τζόγια, Βούναργον και τα πέριξ και διευθυνόμενος απ’ Α. προς Δ. εκβάλλει εις τον Χελωνίτην κόλπον εγγύς κι προς Δ.της μονής Σκαφιδιάς, ην παραρρέει από Β. Και επ’ αυτού υπάρχει γέφυρα εν τη αμαξιτή οδώ Πατρών-Πύργου εις μίαν ώραν απόστασιν προς Δ. του Πύργου, η καλουμένη γέφυρα της Κυράς, και άλλη χαμηλότερον μεταξύ Μυρτιάς και Σκουροχωρίου". (2) 

  Και πιο κάτω, " ...η κάτω ποταμία χώρα του Ιαρδάνου πιθανότατα εσχημάτιζε κολπίσκον μέχρι που της γεφύρας της Κυράς, κατόπιν δε λίμνην φρασσομένην δια του στενού μεταξύ Σκαφιδιάς και Μυρτιάς και είτα εκχυθείσαν εις την θάλασσαν διαρραγέντος του στενού αυτού. Αλλά κατόπιν δια των προσχώσεων και η ξηρά εκεί επηυξήθη και ο κόλπος της Σκαφιδιάς εγένετο αβαθέστερος και δη περαιτέρω προς Ν. της Σκαφιδιάς ο άλλοτε καλός πως λιμήν της Φειάς καταχωσθείς νυν είναι αβαθής ορμίσκος (ο του Αγ. Ανδρέου)".(3)


 

 

Ιερά μονή Σκαφιδιάς.

 

 

  Επειδή υπήρχαν κάποιες αμφιβολίες για την ύπαρξη του Ιάρδανου στη θέση αυτή ο Γ. Παπανδρέου διευκρινίζει ότι "...ουχί δ’ ορθώς, νομίζω, ο Bursiam αμφιβάλλει αν είναι αυτός ο παρ’ Ομήρω μνημονευόμενος ως παρά την Φειάν ρέων, διότι άλλος ποταμός εγγύτερος προς την Φειάν δεν υπάρχει. Παρά την δεξιάν δ’ αυτού όχθην κείνται ερείπια του επί Τουρκοκρατίας τελωνειακού σταθμού Πυργί..." (4). 

  Και επί πλέον παρακάτω για την διαμόρφωση της περιοχής, "...η προς Α. πεδιάς περί την γέφυραν της Κυράς, δηλ. η κυρία ποταμία χώρα αυτού, απετέλει ποτέ εν παναρχαίοις χρόνοις λίμνην κενωθείσαν είτα και εκχυθείσαν δια του ρήγματος τούτου". (5). Πρόκειται για τον λεγόμενο κάμπο της Μυρτιάς που αποξηράθηκε και τα νερά μέσω του ποταμού διοχετεύθηκαν στη θάλασσα.

 

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1). Κ.Π. Δάρμος. Οι αρχαίοι ποταμοί της Πελοποννήσου. Εκδόσεις Ανοιχτή Πόλη, σελ.211 Αθήνα 2007

(2).   Γεωργίου Παπανδρέου, Δ.Φ. Γυμνασιάρχου. Η Ηλεία δια έσου των αιώνων. Αμαλιάδα 2010.  Σελ.29.

(3). Ομοίως, σελ. 52.

(4). Ομοίως, σελ. 125

(5). Ομοίως, σελ. 125

Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026

Γεφύρι στο κτήμα Μπαλτόπουλου. Λάμπαινα Μεσσηνίας.


   Βρίσκεται στη Μέση Λάμπαινα και είναι χτισμένο επί τουρκοκρατίας. Στην ουσία ήταν πόρτα, που χώριζε το μπαξέ του Γεωργίου Μπαλτόπουλου από το υπόλοιπο χωριό.

  Πρόκειται για ένα στην πραγματικότητα ιδιόκτητο γεφύρι στο κτήμα Μπαλτόπουλου, χτισμένο επί τουρκοκρατίας, με μια σειρά θολίτες, οξυκόρυφο με κάθετα βάθρα.

Το γεφύρι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
 

  Πάνω του πέρναγε δρομάκι, που οδηγούσε στις σταφίδες των ντόπιων. Το ρέμα λέγεται ¨της Κάτω βρύσης¨, γιατί υπήρχε και υπάρχει ακόμη μια βρύση εκεί και χύνεται στον Βαλύρα.

  Τις πληροφορίες μας έδωσε ο Μπαλτόπουλος Γεώργιος του Ιωάννου, πρώτος εξάδελφος του Γεωργίου Μπαλτόπουλου του Γεωργίου.

Οι διαστάσεις του είναι:

                       Άνοιγμα καμάρας: 2 μ.

                       Ύψος: 3 μ.

                       Πλάτος: 0,80 μ.

                       Μήκος: 8 μ.

Η αμβλεία γωνία του τόξου. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.


Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι: 

 


 


 

 

Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026

Του Μπαμπαλή το γεφύρι. Πράσινο (Καρνέσι) Αρκαδίας.

   “ ανάθεμά σε Μπαμπαλή που πήρες τα παιδιά μας στην Αμερική”

  Ο Παναγιώτης Μπαμπαλής γεννήθηκε το 1852 στο Πράσινο και μετανάστευσε στην Αμερική, όπου απέκτησε περιουσία. Πήρε πολλά παιδιά από το χωριό κοντά του και γι' αυτό οι μανάδες τον “καταριόντουσαν” με τη φράση : “ ανάθεμά σε Μπαμπαλή που πήρες τα παιδιά μας στην Αμερική”. Γύρισε και πήρε μέρος στον Α' παγκόσμιο πόλεμο και με δικά του χρήματα έχτισε το υδραγωγείο και το ομώνυμο γεφύρι στο χωριό του. Έζησε κοντά στον Αλ. Παπαναστασίου από το Λεβίδι και πέθανε “στην ψάθα” στην Αθήνα, όπου κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη, το 1935.

   Το γεφύρι είναι χτισμένο επί του Καρνεσέϊκου ποταμιού, στον κάμπο προς τη μεριά του Πράσινου (Καρνέσι). Χτίστηκε περί το 1910 από λαγκαδινούς μαστόρους και είναι μονότοξο, με μια σειρά θολίτες, καταβιβασμένο, στηθαία όχι σε καλή κατάσταση και καμπυλωτή και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης.

Από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

   Το Καρνεσέϊκο ποτάμι είναι παρακλάδι του Τράγου και πηγάζει από την περιοχή “Μάτι” ή “Παλιόπυργος”, όπως το λένε οι ντόπιοι. Ονομάστηκε έτσι γιατί επί τουρκοκρατίας εκεί υπήρχε πύργος και κάτι λίγα σπίτια. Έχει νερό χειμώνα – καλοκαίρι αλλά τα τελευταία χρόνια στερεύει μερικές φορές. Πότιζαν απ' αυτό τα χωράφια τους τέσσερις  μέρες οι Καρνεσαίοι (γιατί είχαν και μύλο) και τρεις οι Δαραίοι. Χύνεται στον Τράγο και το σημείο αυτό λέγεται “ Σμίξη”, στην περιοχή “Κάτω Μηλιανός”.

Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 Ο ντόπιος Παναγιώτης Καλτσάς μας αφηγείται: “...βρισκόμαστε στην τοποθεσία που το λέμε στου Μπαμπαλή το γεφύρι. Δυο λόγια για τον Παναγιώτη Μπαμπαλή. Είναι Πρασινιώτης. Γεννήθηκε περί το 1850, πέθανε το 1935...πάμφτωχος...είναι ο ευεργέτης του χωριού μας διότι εκτός από το γεφύρι, που φέρει τ' όνομά του, πούτανε μεγάλο έργο για την εποχή του περί το 1910 που εξυπηρετούσε όλους τους κατοίκους όχι μόνο του χωριού μας αλλά και των διπλανών χωριών, διότι εκείνες τις εποχές τα νερά ήσανε πάρα πολλά και δεν μπορούσαν να περάσουν ούτε με τα ζώα ακόμα. Το γεφύρι αυτό πρέπει...να έγινε πρέπει...υπολογίζεται να έγινε περί το 1910 από μαστόρους λαγκαδινούς. Λίγα πράγματα για τον Παναγιώτη Μπαμπαλή. Έφυγε για την Αμερική περί το 1890 με 95 με άσχημες συνθήκες. Είναι ο πρώτος μετανάστης, όχι μόνο του χωριού μας, αλλά και της γύρω περιοχής στην Αμερική. Εκεί μέσα που έκαναν κάνα μήνα για να φτάσουν στην Αμερική....ξεκίνησε λέγεται από την Πάτρα με το πλοίο Πατρίς...έφτασε στην Αμερική και μέσα σε δυο μήνες στέλνει και εκατό δολάρια στους συγγενείς και λέγει ότι εδώ το μεροκάματο είναι πολύ καλλίτερο από το μεροκάματο που πηγαίναν τότε οι κάτοικοι στην Αμαλιάδα...από ήλιο σε ήλιο...δηλαδή δώδεκα ώρες και...κι έπαιρναν δύο δραχμές. Εκεί οχτάωρο και έπαιρναν εφτά δραχμές, δηλαδή τριπλάσιο περίπου και παραπάνου. Λέγεται ότι είχε και το γιό του το Βασίλη και πήγε να δει κάποιον πατριώτη μας σε νοσοκομείο και τούμπαρε ο σιδηροδρομικός...το μέσο που πήγαινε και σκοτώθηκαν αρκετοί μεταξύ των οποίων και ο γιος του, ο μονάκριβος Βασίλης και από τότε άρχισε να ευεργετεί περισσότερο το χωριό. Έφτιαξε μια βρύση που λέμε τα Αχούρια, τη μεταφορά του νερού από της βάνας το νερό στο χωριό μας, τον γυναικωνίτη στην εκκλησία και άλλα πολλά...Αυτό το ποτάμι το λέμε Καρνεσέϊκο ποτάμι και πηγαίνει και ανταμώνει με το άλλο που το λέμε Νταρέϊκο ποτάμι και λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω σμίγουν και όλα μαζί, το Νταρέϊκο και το Καρνεσέϊκο, το λέμε Τράγος ποταμός...χύνεται στο Λάδωνα μαζί με άλλα ποτάμια που έρχονται από το Χελμό...δημιουργούνε τη λίμνη του Λάδωνα με τα γνωστά έργα...Οι γυναίκες του χωριού μας και της γύρω περιοχής είχανε αγανακτήσει που οι άντρες και τα παιδιά τους έφυγαν για την Αμερική και έλεγαν ακόμη και σε νεώτερες εποχές ανάθεμα στον Μπαμπαλή που βρήκε αυτή την τρύπα...ομορφότερα ανάθεμα στον Μπαμπαλή που βρήκε στην Αμερική...διότι περιμένανε τους άντρες τους για να γυρίσουν...και τα παιδιά τους...Αρκετοί απ' αυτούς παρέμειναν μόνιμοι στην Αμερική και γι' αυτό δικαιολογημένα είχαν την αγανάκτηση αυτή για τον ευεργέτη Παναγιώτη Μπαμπαλή”.

Οι ζημιές στα στηθαία. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Οι διαστάσεις του είναι:

                       Άνοιγμα καμάρας: 4,90 μ

                       Ύψος: 1,80 μ.

                       Πλάτος: 3,10 μ.

                       Μήκος: 9,40 μ.

                       Πλάτος καμαρολιθιού: 0,30 μ.

                       Ύψος στηθαίου: 0,60 μ.

Το γεφύρι από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι:



 

Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2026

Γεφύρι του Στέφανου. Δρυμός-Καλαβρύτων.

  Βρισκόταν επί του δημόσιου δρόμου Πάτρας-Καλαβρύτων, μετά το Σοποτό όταν ο δρόμος διασχίζει την κορυφογραμμή, πάνω από το χωριό Δρυμός (Μοστίτσι), σε μια στενή στροφή του δρόμου, όπου το χώμα είναι κόκκινο.

 Για το γκρεμισμένο πια αυτό μονότοξο γεφύρι λέγεται το παρακάτω:

 " 'Όταν γινότανε ο δρόμος, δούλευε πολύς κόσμος με τα δικά του εργαλεία ο καθένας, άλλος με τον κασμά του, άλλος με τη βαριά του, άλλος με το λοστό του. 

  Εκεί που είναι το γιοφύρι του Στέφανου, πάνω από το Μοστίτσι, κόπηκε ένα μεγάλο κομμάτι χώμα και πλάκωσε έναν εργάτη, που τον λέγανε Στέφανο. Όταν τον ξεθάψανε, ο άνθρωπος είχε πεθάνει. Από τότε το γιοφύρι πήρε τ’ όνομά του και ο τόπος εκεί κρατεί".

  Λέγοντας ότι ο τόπος «κρατεί», κάποια παράδοση/θρύλος λέει για το συγκεκριμένο σημείο, ότι κάποτε έγινε φόνος ή κάποιος πέθανε με βίαιο τρόπο εκεί. Το αίμα του αδικοχαμένου «βογκάει», ιδίως τις νύχτες, σαν να θέλει να διαμαρτυρηθεί για τον τρόπο που έχασε τη ζωή του. Αν κάποιος περάσει από το σημείο εκείνο τη νύχτα, μη έχοντας άλλη επιλογή στη διαδρομή του, πρέπει να έχει μαζί του φυλαχτό για να μην ακούσει το βογκητό του, ή να μην τον «πειράξει». Το φυλαχτό μπορεί να είναι μικρό εικόνισμα, σταυρός, λιβάνι, ακόμα και μια μπουκιά ψωμί, ενώ απαγορεύεται αυστηρά ν’ ανάψει τσιγάρο, γιατί τότε προκαλεί την τύχη του! Άλλοι πάλι, λένε πως το τσιγάρο είναι κι αυτό φυλαχτό.

Το σημείο του γεφυριού. Φώτο: Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος
 

  Λέγεται ακόμα πως αν στο ίδιο σημείο μιας περιοχής συμβαίνουν ατυχήματα, ίσως κάτι έχει γίνει εκεί (π.χ. φόνος, δυστύχημα) και «ο τόπος κρατεί». Τέτοια σημεία μάς έχουν υποδείξει πολλά οι πρόγονοί μας στον τόπο μας. Σπίτια, π.χ., που καήκανε, με ανθρώπους ζωντανούς μέσα, για πολλά χρόνια μετά ακούγανε οι γείτονές τους τις φωνές τους τη νύχτα! Κάποιοι, μάλιστα, αναγκαστήκανε να φύγουνε από το σημείο εκείνο και να φτιάξουνε αλλού σπίτι!

 Επίσης, ένας τόπος «κρατεί», αν στο ίδιο σημείο παρατηρούνται κατά καιρούς μικροί "ανεμοστρόβιλοι". (1)


Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

 1. Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος.  Καλάβρυτα news

Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026

Περαταριά-πέρασμα στο Παλιοφάναρο του Αλφειού.

   Άλλο ένα πέρασμα με περαταριά στον Αλφειό υπήρχε κοντά στην περιοχή της σπουδαίας πόλης της αρχαίας Φρίξας, στην περιοχή Παλιοφάναρο της Ηλείας, κοντά στην αρχαία Ολυμπία συνδέοντας την Ηλεία με την Αρκαδία.

Το φόρτωμα στη βάρκα. Fr. Boissonnas 1903.

 
 Για το σημείο αυτό του Αλφειού ο Πουκεβίλ λέει ότι “...διαβήκαμε τον Αλφειό στο Μονόξυλον του Παλαιοφάναρου. Είναι το πιο πολυσύχναστο πέρασμα από την Ηλεία στην Αρκαδία. Τις περισσότερες φορές γίνεται με τη βοήθεια ενός κορμού δένδρου σκαμμένου σε μορφή σχεδίας, ενώ τα αλαφρωμένα από τα φορτία τους υποζύγια διασχίζουν το ποτάμι κολυμπώντας. Η απότομη πλαγιά που εγκλωβίζει την δεξιά όχθη του Αλφειού είναι τόσο απόκρημνη ώστε χρειάζεται κανείς μια ώρα για ν' ανεβεί μέχρι το Παλαιοφάναρον, το οποίο πήρε πιθανότατα το όνομά του από κάποιον φάρο που άναβε εκεί για να δίνει το σύνθημα όταν πλησίαζαν οι πειρατές, ειδοποιώντας τους κατοίκους της περιοχής είτε να αρματωθούν είτε να καταφύγουν στα βουνά”. (1)
 
Fr. Boissonnas 1903
 

   Πρόκειται για την τοποθεσία Παλαιοφάναρο της αρχαίας Ολυμπίας.

 

 Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1. Πουκεβίλ. Ταξίδι στην Ελλάδα. Πελοπόννησος. Εκδόσεις ΣΥΛΛΟΓΗ Αφοί Τολίδη. Σελ. 315 Αθήνα 1995

Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2026

Kesik kopru. Sivas-Turkiye. Κομμένη γέφυρα. Σεβάστεια-Τουρκία.

  Βρίσκεται 20 χιλιόμετρα νότια του Κιρσεχίρ, στον ποταμό Κιζιλιρμάκ (Ο Άλυς των αρχαίων Ελλήνων) και είναι μια από τις Σελτζουκικές γέφυρες στην Κεντρική Ανατολία που η επιγραφή της αναφέρει ότι χτίστηκε το 1248 κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κεϊκαβούς, γιου του Κεϊκουσρέβ, από τον Αταμπέκ Ιζουζούντ-ντίν Μουχάμαντ.

 

  Πήρε το όνομα "Kesik kopru" (που σημαίνει "Κομμένη γέφυρα") λόγω των ληστών που έστηναν ενέδρες σε διαδρομές καραβανιών σε αυτήν, κατά τον 17ο και 18ο αιώνα.

  Την συναντάμε πάνω στον ιστορικό Δρόμο του Μεταξιού, στον παλιό δρόμο Σεβάστειας (Sivas)-Καισάρειας (Kayseri) και είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τουρκικής αρχιτεκτονικής της λαϊκής γεφυροποιίας.

Το δεύτερο δίτοξο μέρος της γέφυρας.

 Χτίστηκε για να συνδέσει το Κιρσεχίρ και την περιοχή της Σεβάστειας με το Ικόνιο και έχει μήκος 400 μέτρα, πλάτος 6 μέτρα και 17 αμβλυγώνια τόξα, με μια σειρά θολίτες και προβόλους για την μείωση της έντασης του νερού σε περιόδους μεγάλων κατεβασμάτων.


 

Η επιφάνεια διάβασης του δεύτερου γεφυριού.

 

  Η γέφυρα Kesik αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει 17 αμβλυγώνια και ημικυκλικά τόξα και το δεύτερο, περίπου 10 μέτρα μακριά, αποτελείται από δύο ημικυκλικά τόξα. Αν και δεν ρέει νερό από κάτω, το δεύτερο μέρος εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, καθώς αποτελεί συνέχεια της πρώτης γέφυρας. Πιστεύεται ότι η γέφυρα χτίστηκε κατά την περίοδο των Σελτζούκων της Ανατολίας.


  Βρίσκεται στο χωριό Κεσικοπρού στο κέντρο της πόλης Κιρσεχίρ, της επαρχίας Σεβάστειας, πάνω στον ιστορικό δρόμο του Μεταξιού και  χτίστηκε, όπως αναφέρθηκε, για να συνδέσει το Κιρσεχίρ με το Ικόνιο.

Αποτελεί σημαντικό και χαρακτηριστικό παράδειγμα τουρκικής αρχιτεκτονικής.

 Έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες επισκευές και συντηρήσεις κατά τα έτη   1616,  1849,  1925 και  2004. (1)

 

Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

1. Τα βίντεο, οι πληροφορίες και οι φωτογραφίες στάλθηκαν από τον φίλο Erol Cesur.

  Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι: 


 

 D  

 

Παρασκευή 2 Οκτωβρίου 2026

Γκρεμισμένο γεφύρι στο Σολομό Κορίνθου.

   Βρισκόταν μέσα στο χωριό Σολομός του δήμου Κορινθίων και φαίνεται ότι λόγω της ομοιότητάς του χτίστηκε από τον ίδιο μάστορα με αυτό που βρίσκεται σε απόσταση δύο περίπου χιλιομέτρων από το χωριό, στον παλιό δρόμο προς Άργος-Τρίπολη, επί του χειμάρρου Ξεριά που λίγο πιο κάτω χύνεται στον Κορινθιακό κόλπο.

  Ο χείμαρρος Ξεριάς διασχίζει την πόλη της Κορίνθου και αρκετές φορές λόγω των μεγάλων κατεβασμάτων σε περιόδους κακοκαιρίας έχει προξενήσει μεγάλες καταστροφές με τις πλημμύρες του. 

  Από παλιές φωτογραφίες φαίνεται ότι ήταν ένα όμορφο γεφύρι, μονότοξο, ημικυκλικό με κάθετα τα πλαϊνά του από ένα σημείο και κάτω, στηθαία, μια σειρά θολίτες και επίπεδη επιφάνεια διάβασης, χτισμένο κατά μαρτυρίες των ντόπιων το 1907 με χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού,  άγνωστο όμως από ποιους και πρόκειται για μια σπουδαία και χρήσιμη κατασκευή για την εποχή του. 

 

  Γκρεμίστηκε από ανθρώπινα χέρια, παρά την αντίδραση των ντόπιων, στο βωμό του κακώς εννοούμενου εκσυγχρονισμού για να γίνει καινούργια τσιμεντένια γέφυρα.

  Οι ντόπιοι την έλεγαν «Γέφυρα Τραπεζίτη».

  Όπως μας λέει σε μια ωραία έκδοση του 2007 η Κωνσταντίνα Μοναχολάκου-Μπόκη:

 “Πώς από ένα ψάρι βαφτίστηκε ένα χωριό. Ο πρώτος οικιστής στον σημερινό Σολομό ήταν ο Γεώργιος Δασκαλόπουλος από τα Αθίκια Κορινθίας. Όλοι τον ήξεραν με το παρατσούκλι “Σολομός”, του άρεσε πολύ η κονσέρβα ψάρι Σολομός και την έτρωγε τακτικά όταν ακόμα κατοικούσε στα Αθίκια. Τον ρωτούσαν οι γείτονες “-τι έφαγες σήμερα, Γιώργη;” “έφαγα Σολομό!”, αφορμή ήθελαν οι χωριάτες να του βγάλουν το παρατσούκλι. Και έκτοτε τον φώναζαν όλοι οι Αθικιώτες και όλοι όσοι τον γνώριζαν, ο Γιώργης ο Σολομός, κανένας δεν τον ήξερε πια σαν Δασκαλόπουλο. Με το όνομα Σολομός ήταν γραμμένος και στα Δημοτολόγια και οι Δημόσιες Υπηρεσίες τον ήξεραν σαν “Γεώργιο Σολομό”, με αυτό το επώνυμο υπέγραφε. Και έτσι το χωριό μου σήμερα λέγεται Σολομός από εκείνον τον πρώτο κάτοικο και θα λέγεται εσαεί. Το 1864 έφυγε από τα Αθίκια και εγκαταστάθηκε σε αυτήν την ερημιά, στον σημερινό Σολομό, όπου έχτισε το σπίτι του. Δεν υπήρχε καμιά άλλη οικογένεια εκεί. Ήθελε να είναι κοντά στα κτήματά του γιατί είχε μεγάλη κτηματική περιουσία δεκάδες στρέμματα από τις παρυφές του Ακροκορίνθου, κατέβαιναν προς τα νότια και ανατολικά, περνούσαν το δημόσιο δρόμο και το σημερινό ποτάμι που τότε ήταν ένα αβαθές ρεματάκι, και ανηφόριζαν ψηλά ως ένα σημείο που λέγεται ακόμα και σήμερα “Κικιρίστρα”...Την εποχή εκείνη εν έτει 1865 και πιο πριν, οι ταξιδιώτες που ταξίδευαν με τα ζώα και τα κάρα έριχναν μέσα στο αβαθές ρεματάκι δεμάτια και κλαδιά δένδρων να μικρύνει το βάθος να μπορούν να περνούν εύκολα ζώα, κάρα και πεζοί ...Ο Σολομός δίπλα στο σπίτι έχτισε ένα οίκημα μακρόστενο και το προόριζε για χάνι. Χρειαζότανε για τους διάφορους ταξιδιώτες για να ξεκουράζονται εκείνοι και τα ζώα τους. Το δούλευε αρκετά χρόνια ο γέρο-Σολομός μέχρι το θάνατό του και μετά ανέλαβε να το δουλέψει ο γαμπρός του, ο Αναστάσης Σοφός ή Σολομός με τη δεύτερη γυναίκα του την Αικατερίνη η οποία είχε πάρει και εκείνη το παρατσούκλι του άνδρα της. Τη φωνάζανε “Σολομίνα”, το βαφτιστικό της είχε ξεχαστεί από όλους.”(1)

 Μια ακόμα μαρτυρία από το παραπάνω βιβλίο για την πρώτη απόπειρα εμπειρικής γεφύρωσης του ρέματος (2) που διέσχιζε το χωριό, με το αζημίωτο βέβαια, με τον υπότιτλο “μια έξυπνη εφεύρεση στις αρχές του 20ού αιώνα” μας λέει ότι:

 “ Το αβαθές ρεματάκι όσο περνούσαν τα χρόνια άρχισε να βαθαίνει και για να μπορούσαν να το περάσουν άνθρωποι, ζώα και κάρα, έπρεπε να βάζουν μαδέρια και φυσικά κανένας ταξιδιώτης δεν μπορούσε να κουβαλάει μαζί του. Το έξυπνο μυαλό της Σολομίνας δούλεψε και αφού το κράτος δεν μπορούσε να τους φτιάξει τη γέφυρα, έπρεπε να κάνει κάτι εκείνη, γιατί το ποτάμι είχε βαθύνει πολύ. Μετά από πολύ σκέψη αποφάσισε να βάλει μαδέρια για να μπορούν να περνούν οι ταξιδιώτες, με το αζημίωτο βέβαια αφού τους έπαιρνε διόδιο. Δεν ξέρω αν το έκανε μόνη της ή ήταν συνεννοημένη με τον διοικητή της χωροφυλακής στην Κόρινθο. Αυτή η εφεύρεση άρχισε στο τέλος του 1900 έως το 1907, οπότε και το Δημόσιο έφτιαξε τη σημερινή γέφυρα. Τα μαδέρια η Σολομίνα τα είχε τοποθετημένα στο ρεματάκι επί μονίμου βάσεως αλλά δεμένα με χοντρά σχοινιά για να μπορεί να τα σηκώνει ώστε να πέφτουν στο άνοιγμα της ρεματιάς, να περνούν οι ταξιδιώτες και μετά να τα ξανασηκώνει και να τα βάζει στην άκρη, ώστε να μην μπορούσε κανείς να τα τραβήξει εκτός από την ίδια. Ακριβώς δεν μπορώ να σας περιγράψω πως το έκανε. Όσους έχω ρωτήσει, μεγαλύτερους από εμένα, δεν ξέρει κανείς για την τόσο έξυπνη εφεύρεση της Σολομίνας. Από εκείνους που ήξεραν να μου απαντήσουν τι ακριβώς γινότανε, δεν υπάρχει κανένας πια. Και ότι έχω γράψει έως τώρα για τη ζωή του Γέρο-Σολομού το θυμάμαι από αφηγήσεις των μεγαλυτέρων από εμένα και από τις αφηγήσεις της γιαγιάς από την πλευρά της μητέρας μου, που ήταν πρώτη ξαδέλφη της Αναστασίας Σολομού-Σοφού και ήξερε πολλά για τη ζωή εκείνων των ανθρώπων.” (3)


Σημειώσεις-βιβλιογραφία

  1. Κωνσταντίνα Μοναχολάκου-Μπόκη. Ο Σολομός και ο Μύλος. Εκδότης Ευάγγ. Μιχαλόπουλος, Κόρινθος 2007.
  2. Στην συλλογή των πληροφοριών σημαντική ήταν η βοήθεια του φίλου Σωτήρη Ριζόγιαννη, από το Στεφάνι Κορινθίας.
  3. Κωνσταντίνα Μοναχολάκου-Μπόκη. Ο Σολομός και ο Μύλος. Εκδότης Ευάγγ. Μιχαλόπουλος, Κόρινθος 2007.

Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026

Γεφύρι στο Γαυροβίκο. Δίβρη Ηλείας.

  Βρίσκεται στην είσοδο της Δίβρης, στην τοποθεσία Γαβροβίκος, όπου και η ομώνυμη βρύση, ερχόμενοι από Πύργο και Πάτρα και επί του ομώνυμου ρέματος που το χειμώνα κατεβάζει πολύ νερό.

  Είναι σκεπασμένο και πάνω του διέρχεται ο  δημόσιος δρόμος από Πάτρα για Τρίπολη (111) και Καλάβρυτα όπως και από Πύργο για Τρίπολη και Καλάβρυτα και αντίστροφα.

  Πρόκειται για ένα μονότοξο γεφύρι, με μια σειρά θολίτες, όπως θυμούνται κάποιοι γεροντότεροι ντόπιοι.


Η βρύση στη θέση Γαβροβίκος.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών      Πελοποννήσου. 

 

  Ήταν από τα πρώτα γεφύρια του παλαιού αμαξιτού δρόμου Πύργου-Δίβρης και χτίστηκε πριν το 1905 με χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού, κατά πάσα πιθανότητα από λαγκαδινούς μαστόρους. Στη συνέχεια έγινε η διάνοιξη του νέου δρόμου "111" επί της ίδιας παλιάς χάραξης και το γεφύρι σκεπάστηκε, αφού πρώτα έγινα επέκτασή του για να καλυφθούν οι ανάγκες της αυξημένης κίνησης.

  Σήμερα δεν διακρίνεται καθόλου. 

  Ο ντόπιος γιατρός και φίλος Σωτήρης Σωτηρόπουλος, πρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου Δίβρης, μας λέει για το γεφύρι του Γαβροβίκου:


 

Σωτήρης Σωτηρόπουλος.

 

“Το γεφύρι του Γαβροβίκου, που και αυτό έχει πάρα πολύ νερό το χειμώνα, ήταν από τα πρώτα γεφύρια του αμαξιτού δρόμου Πύργου-Δίβρης, δηλαδή πριν το 1905. Στη συνέχεια όταν έγινε η κατασκευή, η διάνοιξη του δρόμου του 111, αυτό σκεπάστηκε, έγινε πιο φαρδύ και έτσι δεν φαίνεται καθόλου τώρα. Βρίσκεται επί του ομώνυμου ρέματος, του Γαβροβίκου. Εδώ δίπλα ακριβώς είναι η βρύση του Κάτω Γαβροβίκου γιατί υπάρχει και η του Πάνω Γαβροβίκου, που έχει το πιο κρύο νερό της Δίβρης, δροσερό, που σταματάνε χιλιάδες περαστικοί. Αυτή η βρύση χτίστηκε το 1910 και ήταν καλήπετρη, το πιθανότερο από λαγκαδινούς μαστόρους, με αέτωμα επάνω, όπως είναι και ο Πάνω Γαβροβίκος. Τώρα δυστυχώς επειδή πέρασε ο δρόμος, δεν σεβάστηκαν την παλιά βρύση, την κατέστρεψαν και έχει γίνει αυτό το οποίο βλέπετε.”

   Από τις "Παραδόσεις" του Νικ. Γ. Πολίτη διαβάζουμε: 

"Το στοιχειό του Παλληκαριού"

(Δίβρη του Δήμου Λαμπείας της Ηλείας).

"Όντας τα στοιχειά του τόπου επάλευαν αναμεταξύ τους, γενωμένα σαν άλογα ψαρά και σαν άλογα ντοριά, ενίκησε το τωρινό στοιχειό, και έδιωξε το άλλο με αυτή την τέχνη. Έσκαψε, πρώτα με το πόδι του τη γη και έφτειασε λάκκο και έκρυψε μέσα έναν άνθρωπο, και του έδωσε μια σιδεροματσούκα και τον εδιάταξε να χτυπάει το άλλο στοιχειό ΄ς το ζερβό ριζαύτι και έτσι το ενίκησε και το έδιωξε. Απάνου όμως 'ς τον πόλεμο, κάποτε ο κρυμμένος άνθρωπος εβάρειγε κατά λάθος τους φίλους του, και τότες εκείνοι εφωνάζανε το σύνθημα. ¨Κομμός 'ς τα χέρια σου¨. Και ο άνθρωπος εκαταλάβαινε το λάθος και δεν ξαναχτύπαγε τους φίλους του".

"Το στοιχειό του Παλληκαριού", αυτός ο θρύλος σύμφωνα με τους παλαιότερους ήταν το "στοιχειό" του γεφυριού του Γαβροβίκου...Μάλιστα τη νύχτα δεν περνούσε κανένας από αυτό το γεφύρι γιατί "κράταγε", όπως έλεγαν και τα ζώα ποσωγύριζαν. (1).

Σημειώσεις-βιβλιογραφία 

1. Μαρτυρία του γιατρού και Προέδρου του Πνευματικού Κέντρου Δίβρης, Σωτήρη Σωτηρόπουλου, στις 03/11/2026.

Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι: