Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα
Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση. Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.
Βρίσκεται μέσα στο ομώνυμο χωριό (Δ.Δ Στέρνας) του
δήμου Μεσσήνης και συνδέει τα χωριά της Μεσσήνης και Ιθώμης με την Τριφυλία.
Χτίστηκε το 1924 ή το 1926, επί του ρέματος Λογιώτη που έχει τις πηγές του στα Κοντοβούνια, διασχίζει το χωριό και χύνεται στο Βελίκα λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω και ο οποίος εκβάλλει στον Μεσσηνιακό κόλπο.
Από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Συνέδεε και συνδέει τα χωριά
Μεσσήνης και Ιθώμης με την Τριφυλία και είναι μονότοξο, σε καλή κατάσταση, καλυμμένο με την άσφαλτο του δημοσίου δρόμου, με στηθαία, ελαφρώς ανηφορική επιφάνεια διάβασης, μια σειρά θολίτες και ημικυκλικό.
Γκραβούρα του γεφυριού.
Χτίστηκε με χρήματα του τότε προέδρου της κοινότητας
Στέρνας Χούλιαρη, ο οποίος χρεοκοπώντας από το βάρος των εξόδων του γεφυριού,
αναγκάστηκε να πουλήσει την περιουσία του για να εξοφλήσει τους μαστόρους. Ήταν
ο πρώτος που έφερε την καλλιέργεια της σταφίδας στην περιοχή από την Ζάκυνθο.
Το τόξο.
Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Οι διαστάσεις του είναι:
Άνοιγμα καμάρας: 12,60 μ.
Ύψος: 7,80 μ.
Πλάτος: 5 μ.
Μήκος: 35 μ.
Ύψος στηθαίου: 0,80 μ.
Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
ΗΓέφυραΤέρζιήΓέφυραΤερζί (αλβανικά: Ura e Terzive, σερβικά: Терзијскимост / Terzijski
most, τουρκικά: Terzi Köprüsü), γνωστήκαιωςΓέφυραΡαφτών, βρίσκεταικοντάστοχωριόΜπιστάζιν (Bishtazhin), κοντάστηΤζάκοβα Gjakove), στοΚόσοβοκαιγεφυρώνειτονποταμόΕρένικ (Erenic).
Η γέφυρα από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Είναι ένα
χαρακτηριστικό παράδειγμα οθωμανικής αρχιτεκτονικής στο Κόσοβο καιχτίστηκε πάνω από τον ποταμό Ερένικ,
πιθανώς στα τέλη του 15ου αιώνα και τροποποιήθηκε ως προς την αρχική της μορφή
τον 18ο αιώνα.
Είναι ένα
αξιοσημείωτο παράδειγμα της συντεχνίας των Ραφτών από τη Τζάκοβα, από την
οποία πήρε το όνομά της.
Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Σημαντική
ανακατασκευή και αποκατάσταση ως προς την αρχική της εμφάνιση πραγματοποιήθηκε
από το 1982 έως το 1984.
Πρόκειται για
μια από τις σπουδαιότερες, σημαντικότερες και ιστορικότερες γέφυρες των
Βαλκανίων με στηθαία, υπερβολικά μεγάλους προβόλους για τη μείωση της ροής του
νερού του ποταμού σε περιόδους μεγάλων κατεβασμάτων, καλντεριμωτή και με
πολλαπλές κλήσεις επιφάνεια διάβασης και δύο σειρές θολίτες για τα τόξα και τα
ανακουφιστικά παράθυρα.
Οι κεντρικές καμάρες πάνω από τον ποταμό Ερένικ. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Σήμερα, η
γέφυρα βρίσκεται υπό την προστασία της Δημοκρατίας του Κοσόβου και αρχικά
ανακηρύχθηκε Μνημείο Πολιτισμού Εξαιρετικής Σημασίας το 1990 εντός της Σερβίας.
Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς χτίστηκε η
γέφυρα, αλλά πιστεύεται ότι ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα.Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η γέφυρα
είχε ανεγερθεί σε μια μεσαιωνική διαδρομή, η οποία συνέδεε τη Τζάκοβα (Gjakove)) με το Πρίζρεν (Prizren) και ότι αργότερα
επεκτάθηκε σαν αποτέλεσμα των αλλαγών στη ροή του ποταμού.
Λεπτομέρεια προβόλου.
Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Τον 18ο αιώνα
υπέστη σημαντικές τροποποιήσεις, οι οποίες της έδωσαν τη σημερινή της εμφάνιση.
Η κατασκευή
τηςχρηματοδοτήθηκε από τη συντεχνία Τερζίζσκι (ραφτών) από τη Τζάκοβα, όπως επιβεβαιώνεται
από μια επιγραφή σκαλισμένη στα τουρκικά.
Η γέφυρα
χτίστηκε με τις χαρακτηριστικές ντόπιες πέτρες, σε σκούρο γκρι και απόχρωση ώχρας.
Το μήκος της
υπερβαίνει τα 190 μέτρα (620 πόδια), με το πλάτος του οδοστρώματος αρχικά να
ξεπερνά τα 3,5 μέτρα (11 πόδια).Η γέφυρα αποτελείται από 11 ημικυκλικές καμάρες, μεταξύ των οποίων
υπάρχουν οχτώ ανακουφιστικά παράθυρα.
Με τον Nusret Latifi. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Ο φίλος NusretLatifi, από τη Βόρεια Μακεδονία, συνοδοιπόρος στην καταγραφή των
σπουδαιοτέρων γεφυριών σε Αλβανία, Κόσοβο και Βόρεια Μακεδονία και γνώστης της
περιοχής, μας λέει για το σπουδαίο αυτό γεφύρι:
Πάνω στο γεφύρι.
Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
«Γεια σας. Είμαστε εδώ επισκεπτόμενοι μια άλλη
όμορφη γέφυρα στο Κόσοβο, κοντά στην πόλη Τζακόβα. Η γέφυρα λέγεται επίσης Multiarcsbridge – γέφυρα με πολλές
καμάρες,γιατί έχει 11 τόξα και 8
παράθυρα. Το μήκος της είναι 190 μέτρα και το πλάτος της γύρω στα 4. Χτίστηκε
στο τέλος του 15ου αιώνα από τους Οθωμανούς και συνέδεε την πόλη της
Τζακόβα με την πόλη του Πρίζρεν. Αυτά είναι αυτά που γνωρίζουμε τώρα για τη
γέφυρα αυτή. Ας την δούμε τώρα.»
Βρίσκεται επί
του Δερβενορέματος ή ρέμα Ντουράκου που χύνεται στον Τζαμή, στο 57ο χιλιόμετρο
Τρίπολης-Καλαμάτας, στην περιοχή της Τσακώνας και έχει επεκταθεί, από κατάντη, με τσιμέντο για να καλύψει
τις ανάγκες της νέας χάραξης του δρόμου.
Πρόκειται για
ένα εντυπωσιακό δίτοξο γεφύρι, κοντά στο τοπικό διαμέρισμα Αλλαγής του δήμου Οιχαλίας, που έχει υποστεί εκτεταμένες ακαλαίσθητες τσιμεντένιες
παρεμβάσεις, κυρίως στις βάσεις των βάθρων του και τις καμάρες, και μεταλλικές προσθήκες στην επιφάνεια διάβασής του, σε βαθμό που
αλλοιώνουν κατά πολύ την αρχική του φυσιογνωμία.
Το γεφύρι από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Τα τόξα του είναι καταβιβασμένα, έχει έναν κεντρικό κυκλικό πρόβολο για τη μείωση της έντασης του νερού σε περιόδους μεγάλων κατεβασμάτων, επίπεδη επιφάνεια διάβασης και μια σειρά καλοπελεκημένους θολίτες στα στεφάνια των τόξων του.
Το τύμπανο.
Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Είναι
καλυμμένο από άσφαλτο και τσιμέντο και πάνω του περνάει ο παλιός δημόσιος
δρόμος Τρίπολης-Τσακώνας-Καλαμάτας.
Πρόκειται για ένα
μικρό γεφυράκι χτισμένο στην Άνω Λάμπαινα και στη θέση “Παλιά βρύση”, λόγω της
ύπαρξης εκεί της ομώνυμης βρύσης του χωριού.
Κατά μαρτυρίες των ντόπιων είναι χτισμένο επί τουρκοκρατίας και έχει μια σειρά κακοπελεκημένους θολίτες, επίπεδη επιφάνεια διάβασης και είναι καταβιβασμένο.
Έχει επεκταθεί
με τσιμεντένια προσθήκη και είναι καλυμμένο με τσιμέντο ενώ το ρέμα που είναι
χτισμένο χύνεται στον ποταμό Βαλύρα.
Το γεφυράκι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Ο ντόπιος
Παναγιώτης Καλογερόπουλος μας λέει σχετικά:
"Παναγιώτης Καλογερόπουλος, Άνω Λάμπαινα. Η βρύση
είναι επί τουρκοκρατίας, όπως μου 'χουν πει οι παλιότεροι που είχανε...πιο
μπροστά...και το γεφύρι αυτό τότε, το γεφυράκι, αυτό το μικρό είναι από τότε
που έγινε η βρύση, γιατί χωρίς τη βρύση γιοφύρι...έπρεπε να γίνει το γεφύρι για
να περάσουν από κει...λοιπόν...η περιοχή λέγεται βρύση της Άνω Λάμπαινας. Το
γεφύρι πρέπει να 'γινε τότε που έγινε και η βρύση, γιατί πως θα περνάγανε εδώ.
Έχω γεννηθεί ο 1925 κι εδώ ήταν δύοαράδες...οργιές ...και πηδάγαν τα πεζούλια, είχε πεζουλάκι το γεφύρι και
από δω κι από κει και οι γυναίκες τινάζαν τις στάχτες από κει...και πηδάγαμε πάνω
στις στάχτες εκεί...ήμουν πιτσιρικάς σου λέω...άρα είναι από πολλά, πάρα πολλά
χρόνια μπροστά...και ο πλάτανος αυτός πρέπει να είναι 150-200 χρόνια".
Η "Παλιά Βρύση".
Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Οι διαστάσεις του είναι:
Άνοιγμα καμάρας:2,10 μ
Ύψος: 1 μ
Πλάτος:3 μ
Μήκος:5,30 μ
Μήκος
καμαρολιθιού:0,30 μ
Το τόξο και οι θολίτες. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Η Γέφυρα των Στεναγμών (PontediSospiri) είναι μια γέφυρα
στη Βενετία που που άρχισε να χτίζεται το 1600 και τελείωσε το 1603.
Αρχιτέκτονας της κατασκευής είναι ο Antonio Contin, κατ’ εντολή του Δόγη (Doge) Marino Grimani, του οποίου το
οικόσημο είναι σκαλισμένο πάνω της.
ΟAntonio Contin ήτανγιοςτουBernardino Contin καιανιψιόςτουAntonio Da Ponte, πουέχτισετηγέφυραΡιάλτο(Ponte di Rialto) στη Βενετία επίσης.
Από την πλευρά της πλατείας Αγίου Μάρκου. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Η Γέφυρα των
Στεναγμών είναι χτισμένη από πέτρα της Ίστριας, σε μπαρόκ στιλ, στις αρχές του
17ου αιώνα και βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πλατεία Αγίου Μάρκου (Piazza San
Marco), διασχίζει το κανάλι του παλατιού (Rio di Palazzo) συνδέοντας, με ένα
διπλό πέρασμα, το παλάτι των Δόγηδων (Palazzo Ducale) με τις νέες φυλακές (Prigioni
Nuove).
Η γέφυρα των Στεναγμών επί του Rio di Palazzo. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Χρησίμευε σαν πέρασμα για τους κρατούμενους από τις φυλακές προς τα γραφεία των Ιεροεξεταστών του
Κράτους για να δικαστούν.
Είναι γνωστή σ’ όλο τον κόσμο και πολυφωτογραφημένη.
Πήρε αυτό το όνομα επειδή η
παράδοση λέει ότι, κατά την εποχή της Γαληνοτάτης, οι κρατούμενοι, διασχίζοντάς
την, αναστέναζαν στην προοπτική να δουν τον έξω κόσμο για τελευταία φορά.
Το όνομα «Γέφυρα των Στεναγμών» (Ponte diSospiri) μαρτυρείται ήδη από τα τέλη του
δέκατου όγδοου αιώνα.
Μπροστά από τη γέφυρα PontediSospiri. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Βρίσκεται κοντά στο Διακοφτό, επί του Βουραϊκού
ποταμού και στο 2ο χιλιόμετρο του οδοντωτού σιδηροδρόμου Διακοφτού –
Καλαβρύτων, στη θέση “Μπατοσπηλιά” ή “Δέση”.
Οι γεροντότεροι το
θυμούνται εδώ και 80 χρόνια στη θέση ακριβώς που είναι και τώρα, αν και με περισσότερες φθορές όσο ο χρόνος περνάει.
Είναι άγνωστο από πότε
και ποιους χτίστηκε. Λέγεται ότι έχει χτιστεί επί τουρκοκρατίας άγνωστο όμως από ποιους.
Το γεφύρι από κατάντη σε κακή κατάσταση. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Το μικρό και όμορφο αυτό γεφύρι, γνήσιο προϊόν αρχιτεκτονικής της λαϊκής μας γεφυροποιίας, είναι αφημένο
στην τύχη του, χωρίς την φροντίδα κανενός υπεύθυνου αν και χρειάζεται επειγόντως
επισκευές.
Η περιοχή που
είναι χτισμένο το γεφύρι λέγεται “Μύλος” από τον λίγο πιο κάτω υπάρχοντα μύλο, που
λειτουργούσε μέχρι την δεκαετία του 1950. (1)
Οι διαστάσεις του είναι:
Άνοιγμα καμάρας: 9 μ.
Ύψος:3.70 μ.
Πλάτος:2.30 μ.
Μήκος: 11.40 μ.
Ύψος στηθαίου:0.45 μ.
Οι φθορές στο στεφάνι και την επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Βρίσκεται λίγο έξω από την τωρινή κοίτη του ποταμού, που "γλύφει" το ανατολικό μέρος του και πιθανώς να είχε και άλλο ή άλλα τόξα, τα οποία παρασύρθηκαν από τα κατεβάσματα του Βουραϊκού. Είχε στηθαία, ίχνη των οποίων διακρίνονται ενώ η βάση του είναι καλντεριμωτή και κροκαλωτή και σχηματίζει αρκετά μεγάλη καμπύλη.
Είναι σε άσχημη κατάσταση, μισογκρεμισμένο και αφημένο στην τύχη των καιρικών φαινομένων και του... Βουραϊκού. Χωρίς την άμεση επέμβαση από τους ειδικούς, είναι σίγουρο ότι σύντομα θα καταρρεύσει.
Ιδού λοιπόν "πεδίον δόξης λαμπρόν" για τους τοπικούς πολιτιστικούς και πνευματικούς φορείς, όπως επίσης και -κυρίως- την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους αιρετούς.
Το γεφύρι έξω από την κοίτη του Βουραϊκού. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Ο Βουραϊκός ποταμός πηγάζει από τις ΒΔ παραφυάδες των
Αροανίων ορέων, κοντά στην πεδιάδα Βυσωκά των Καλαβρύτων και από τις
ανατολικότερες παραφυάδες του Ερύμανθου και εκβάλλει στον Κορινθιακό κόλπο,
κοντά στο Διακοφτό. Σχηματίζεται κατ΄αρχάς από δύο χείμαρρους, ο ένας
κατεβαίνοντας από το χωριό Συρμπάνι και ο άλλος από το χωριό Κέρτεζη, οι οποίοι
ενώνονται στην πεδιάδα του Λαγοβουνίου και σχηματίζοντας έναν μικρό ποταμό
περνά από την Βυσωκά, διασχίζει την κοιλάδα των Καλαβρύτων και κατόπιν μέσω
μιας στενής και μικρής χαράδρας μεταξύ των χωριών Βραχνί, Σούβαρδο, Κερπινής,
Ρωγών διέρχεται κάτω από το Μέγα Σπήλαιο και τη Ζαχλωρού και με ορμή και
δύναμη χύνεται στον Κορινθιακό. Ο άνω ρους του, από τις πηγές του μέχρι λίγο
πιο κάτω από τη Ζαχλωρού στη θέση και την πηγή Τρεκλιά, ονομαζόταν από τους
αρχαίους Ερασίνος (τώρα Καλαβρυτινό ποτάμι ή Βουραϊκός) και από εκεί και κάτω, μπαίνοντας
στην επαρχία Αιγιαλείας, μέχρι της εκβολές του, Βουραϊκός (όπως λέγεται και
τώρα), από την αρχαία αχαϊκή πόλη Βούρα. Οι ντόπιοι το λένε και
Διακοφτίτικο ποτάμι. Από τις όχθες του περνά ο οδοντωτός σιδηρόδρομος
Διακοφτού-Καλαβρύτων.
Η Επιφάνεια διάβασης και τα ίχνη από τα στηθαία. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.
Από κατάντη σε παλιότερη φώτο του ντόπιου Χάρη Φερεούτη.
Παλιά φώτο του γεφυριού από τον Χάρη Φερεούτη με το γεφύρι σε σχετικά καλή κατάσταση. Από κατάντη.
Σημειώσεις-βιβλιογραφία
(1).Την ύπαρξη
του γεφυριού, πολλά στοιχεία γι' αυτό όπως και τις πρώτες φωτογραφίεςμας κοινοποίησε ο Χάρης Φερεούτης από το κοντινό χωριό Βρώσθενα, κοντά στο Διακοφτό Αχαΐας. Η βοήθειά του στην καταγραφή των πέτρινων γεφυριών της περιοχής ήταν και είναι σημαντική. Τον ευχαριστώ.