Γεφύρι Αγγίστας στον ποταμό Αγγίτη. Σέρρες.

 Η ιστορία ενός ... παμπάλαιου γεφυριού.

  Γεφύρωνε και γεφυρώνει τον ποταμό Αγγίτη, παραπόταμο του Στρυμόνα, μήκους 75 χιλιομέτρων που έχει τις κυριότερες πηγές του  στην Αγία Βαρβάρα Δράμας, στα Τεμένη Φιλίππων και το χωριό Αγγίτης Δράμας.

  Μετά από μια πορεία μέσω του χωριού Συμβολή Σερρών και μια αντίστοιχη πανέμορφη μέσω του ομώνυμου φαραγγιού κοντά στην Αλιστράτη, περνά κοντά από το φημισμένο σπήλαιο και μετά μέσω μαιάνδρων φτάνει στον σιδηροδρομικό σταθμό Αγγίστας, όπου συναντάμε και το πέτρινο γεφύρι. Από εκεί μέσω της πεδιάδας της Φυλλίδας ενώνεται με τον Στρυμόνα κοντά στο χωριό Μύρκινος.

Το γεφύρι από ανάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Πρόκειται για ένα πεντάτοξο πέτρινο εντυπωσιακό γεφύρι, μια σειρά θολίτες, οξυκόρυφα τόξα με μεγάλα ανοίγματα κυρίως του μεγάλου, ελαφρώς ανηφορική, μεγάλου πλάτους και καλντεριμωτή αν και σε πολλά σημεία κατεστραμμένη επιφάνεια διάβασης και ίχνη υπερμεγεθών στηθαίων, σε πολλά σημεία εξαφανισμένων.

 Σήμερα φαίνονται τα 4 τόξα με το μεσαίο να  είναι το μεγαλύτερο και τα υπόλοιπα εκατέρωθεν αυτού να μικραίνουν σταδιακά, λόγω των φερτών υλικών.

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Πολλοί θεωρούν ότι η αρχική τουλάχιστον κατασκευή ανάγεται στα αρχαία χρόνια με την χάραξή του να γίνεται στα χρόνια του Μ. Αλεξάνδρου και η χρήση της συνεχίστηκε επί ρωμαιοκρατίας. Λέγεται επιπλέον από κάποιους ότι παλιά ήταν ξύλινη. Η τελευταία φάση κατασκευής ή ανακατασκευής  του αναφέρεται στην περίοδο της τουρκοκρατίας. Και αυτό γιατί το υλικό δόμησής του μοιάζει με αυτό του Μακεδονικού τάφου Β΄, που βρίσκεται σε απόσταση 500 μ.

Το φαράγγι του Αγγίτη. Φώτο: Aqkistro action

  Το ύψος του μεγάλου (του τρίτου από βορρά προς νότο) τόξου ανεβαίνει στα 5,90 μέτρα, το μήκος φτάνει τα 60 και το καθαρό πλάτος απλώνεται στα 4,6 μέτρα, αρκετά φαρδύ για την περίοδο κατασκευής του. Αυτό βεβαίως δικαιολογείται από την χρήση του, που λόγω της σπουδαίας θέσης του εξυπηρετούσε κυρίως στρατιωτικούς λόγους των τότε κρατούντων (Μακεδόνων, Ρωμαίων, Οθωμανών, κλπ).

  Το γεφύρι βρίσκεται σε μια σπουδαία γεωγραφική θέση, που αυτό μαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής και συνέδεε την εύφορη κοιλάδα από Νότο προς το Παγγαίο στα βορειοδυτικά και την σπουδαία πόλη των Φιλίππων.

 

  Πολλές φορές κινδύνεψε από τα «κατεβάσματα» του Αγγίτη, αφού τα φερτά υλικά μπλοκάρουν την διέξοδο του νερού από τα τόξα και ο κίνδυνος καταστροφής του θησαυρού αυτού της λαϊκής μας αρχιτεκτονικής της γεφυροποιίας υπαρκτός.

  Απαιτείται άμεση επισκευή και συντήρησή του, κυρίως στην επιφάνεια διάβασής του αλλά και στα βάθρα, γιατί η κατάστασή του δεν είναι η καλλίτερη δυνατή λόγω ακριβώς της ταλαιπωρίας του από τις υπερχειλίσεις του Αγγίτη.

Ο παλιός σταθμός Αγγίστας. Φώτο: Aqkistro action

              Η επιφάνεια διάβασης. 

 Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Όπως αναφέρει ο Αθανάσιος Τιλκίδης  «...Το γεφύρι αποτελείται από τέσσερα τόξα και έχει κατεύθυνση από βορρά προς νότο, ενώ το ποτάμι του Αγγίτη, ο ρους του, έχει κατεύθυνση από την ανατολή προς δύση. Τα τόξα είναι οξυκόρυφα και οι διαστάσεις τους από βορρά προς νότο είναι οι εξής: Το πρώτο  έχει άνοιγμα 5 μ. και η επιφάνεια του νερού από το κατάστρωμα του γεφυριού απέχει 2,05 μ. Το δεύτερο έχει άνοιγμα 7,90 μ. και το νερό απέχει από το κατάστρωμα 2,80 μ. Του τρίτου το άνοιγμα φτάνει τα 10 μ. –είναι το μεγαλύτερο τόξο του γεφυριού- με απόσταση εδώ επιφάνειας νερού και καταστρώματος 4,10 μ. Τέλος το τέταρτο τόξο έχει άνοιγμα 0,80 μ. και το νερό από το κατάστρωμα απέχει 3 μέτρα. Η όλη κατασκευή είναι χτισμένη με πελεκητούς πορόλιθους. Ειδικά τα κλειδιά από τους θολίτες έχουν διαστάσεις 0,50 μ. ύψος και 0,15 μ. πλάτος. Πάνω στον διάδρομο διάβασης υπάρχει λιθόστρωτο και  στα άκρα του γεφυριού αντί για αρκάδες βλέπουμε μεγάλες λιθόπλακες  διαστάσεων 1,20 μ. μήκους και 0,50 μ. πλάτους, οι οποίες στα άκρα προεξέχουν της υπόλοιπης τοιχοποιίας κατά 5 ή 10 πόντους.  Αυτή η εξοχή προστατεύει τους αρμούς  των θολιτών από τα νερά της βροχής. Ειδικά σε περίπτωση διείσδυσης του νερού στους αρμούς των θολιτών,σε συνδυασμό με την παγωνιά, μπορούν να δημιουργηθούν ρωγμές, με συνέπεια ακόμα και την κατάρρευση του γεφυριού. Το πλάτος  του διαδρόμου διάβασης φτάνει τα 5,65 μ. Ένα ιδιαίτερο  χαρακτηριστικό του γεφυριού είναι ο πρωτότυπος  τρόπος κατασκευής του. Δεν  τον έχουμε συναντήσει αλλού μέχρι σήμερα. Συνήθως, ξέρουμε, ότι το σώμα ανάμεσα στις καμάρες καλύπτεται με τοιχοποιία που φτάνει μέχρι τα τόξα, καθιστώντας τον διάδρομο διάβασης ομαλό για το πέρασμα ανθρώπων, αμαξών και κάρων. Στο συγκεκριμένο γεφύρι ανάμεσα στις καμάρες υπάρχουν τρεις παράλληλοι τοίχοι που ενώνονται με δύο αρμούς πάχους 50 εκατοστών ο καθένας που στο κατάστρωμα καλύπτονται με λιθόπλακες. Με αυτόν τον τρόπο κατασκευής έχουν αποσυμφορήσει τους θολίτες και το γεφύρι μπορούσε να αντέξει μεγαλύτερα φορτία βάρους, όπως τις φορτωμένες εκείνης της εποχής άμαξες». (1)

Β΄Επιστημονική Συνάντηση ΚΕ.ΜΕ.ΠΕ.Γ.

  Φαίνεται ότι επί τουρκοκρατίας το γεφύρι επεκτάθηκε και οι Τούρκοι το απέκλειαν  με αλυσίδα για να ελέγχουν το πέρασμα, όπως μας λέει ο Αθ. Τιλκίδης. «...και πάμε στο στοιχείο έκπληξη του γεφυριού. Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας του έγινε επέκταση με προσθήκη στη νότια πλευρά μιας διόδου η οποία διευκόλυνε τη ροή του ποταμού. Κυριολεκτικά αποσυμφόρησε την πίεση που ασκούσε στα τέσσερα τόξα ενώ παράλληλα βοήθησε τους Τούρκους στο να ελέγχουν καλύτερα το πέρασμα. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Αγγίτης κατεβάζει πολύ νερό και είναι αδιάβατος ακόμη και τους καλοκαιρινούς μήνες. Η νέα δίοδος που κατασκεύασαν είχε συνολικό μήκος 4 μ., με αποτέλεσμα το πέρασμα του ποταμού να είναι πια αδύνατο. Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα, πως πάνω στη δίοδο πρέπει να κατασκεύασαν ξύλινο κατάστρωμα που θα στηριζόταν με αλυσίδες. Την ημέρα θα κατέβαινε για όσους ήθελαν να περάσουν στην απέναντι όχθη, ενώ τη νύχτα, αλλά και στις πολεμικές επιχειρήσεις, θα το σήκωναν καθιστώντας αδύνατη τη διέλευση. Σήμερα επάνω στη δίοδο έχουν τοποθετήσει μερικές ράγες από την παρακείμενη σιδηροδρομική γραμμή που παροπλίστηκε, ώστε η διάβαση της γέφυρας να είναι δυνατή». (2) 

Ο παλιός επιβλητικός νερόμυλος στο σπήλαιο του Αγγίτη.

  Το γεφύρι της Άγγιστας είχε γίνει σπουδαίο πέρασμα των κλεφτοαρματολών της Μακεδονίας και του Ολύμπου την προεπαναστατική περίοδο όπως αυτή του κλεφταρματολού της Ελασσώνας  Νικοτσάρα, γιου του καπετάν Πάνου Τσάρα,  που όταν καταδιωκόμενος από τον Αλή της Ηπείρου αναγκάστηκε να υποχωρήσει προς τη Μακεδονία και από εκεί για Σκιάθο και Σκόπελο, που εκείνη την εποχή αυτοδιοικούνταν.

Η δίοδος με την ξύλινη μετακινουμενη κατασκευή με την αλυσίδα. Φώτο: ΑΓΠ.

 

 Διαβάζουμε μια  περιγραφή για την πορεία του Νικοτσάρα και το πέρασμα της γέφυρας της Άγγιστας: «...στις 23 Ιούλη (1807) οι 550 άντρες του Νικοτσάρα μπήκανε σε καΐκια κ’ έβαλαν πανιά για την Κατερίνα του Ολύμπου. Βγήκαν την άλλη μέρα χωρίς να βρουν εμπόδιο. ...πέρασαν τα γεφύρια του Αλιάκμονα, Καραμσάκ και Αξιού και βάδιζαν προς βορά. Απέξω όμως από τη Θεσσαλονίκη ο Τούρκος πασάς έστειλε αποσπάσματα και τον σταμάτησε...έστειλε τον σερδάρη (3) του...και πολιόρκησε τα Χάνια του Κουϊμετσέ όπου έμειναν ο Νικοτσάρας με τους άντρες του. Έγινε μάχη, οι Τούρκοι νικήθηκαν και αφού διαλύθηκαν, ο Νικοτσάρας προχώρησε και κατέλαβε το Κονιαροχώρι (4). Την άλλη μέρα προχώρησαν, πέρασαν το Στρυμόνα και έφτασαν στο Ντεμίρ Χισάρ (5). Εκεί όμως βρήκαν αντίσταση γιατί τους περίμεναν πολλοί Τούρκοι. Μα και αυτή τη φορά κατόρθωσε να τους νικήσει και να τραβήξει για το Νευροκόπι. Απεκεί και πέρα όμως δεν μπόρεσε να προχωρήσει γιατί υπήρχε πολύς τουρκικός στρατός. Αναγκάστηκε να υποχωρήσει στη Τσέρνοβα...γύρω του ήταν 4.000 Τούρκοι που τον είχαν ζώσει. Τρία ημερόνυχτα αγωνίστηκε ν’ ανοίξει δρόμο. Με τα πολλά τα κατάφερε να σπάσει τον μπλόκο και να βαδίσει προς τη Ζίχνα. Μα και εκεί έφτασαν 5.000 Τούρκοι, ωστόσο μπόρεσε και μπήκε στη Ζίχνα...πολέμησε πολλές μέρες και έχασε πολλούς άνδρες. Αναγκάστηκε τότε με όσους του έμειναν να πάει στο Πράβι(6), με σκοπό να βγει στις Ελευθερές για να βρει το ρωσικό στόλο. Πριν όμως φτάσει στο Πράβι οι Τούρκοι φύλαγαν το γεφύρι του Αγγίστα, το αλυσόδεσαν και έστειλαν ισχυρή φρουρά. Μα και πάλι κατόρθωσε να περάσει με τους συντρόφους του και να φτάσει στο Πράβι....η εκστρατεία αυτή είχε σαν αποτέλεσμα να χαθούν 350 άντρες και ο ίδιος να πεθάνει από τις πληγές του στις 20 Σ/βρη». (7)

Οι παλαιότερες καταστροφές στην επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αθ. Τιλκίδης.

 Για όλα τα παραπάνω, κάποιο το ονομάζουν και γεφύρι του Νικοτσάρα.

Και η λαϊκή μούσα δεν έμεινε ανεπηρέαστη από τα κατορθώματα του Νικοτσάρα και το πέρασμα του γεφυριού της Άγγιστας και για το λόγο αυτό διαβάζουμε ότι «Άλλο πάλι τραγούδι υμνούσε το κατόρθωμα του Νικοτσάρα να περάσει τον ποταμό Αγγίστα που τον φύλαγαν πολλοί Τούρκοι και είχαν κλείσει το γεφύρι με αλυσίδες:

Ένα πουλάκι ξέβγαινε ‘πο μέσα απ’ τη Βέρροια

ράχη σε ράχη περπατεί λημέρι σε λημέρι

κι’ κλέφτες το ερώταγαν κι’ οι κλέφτες το ρωτάνε

-Πουλάκι μ’ πόθεν έρχεσαι και πόθεν κατεβαίνεις?

-Από τη Βέρροια έρχομαι στ’ Άγραφα κατεβαίνω,

πάω να βρω το Νικολό να σμίξω το Σταμάτη,

να πω τα χαιρετίσματα από το Νικοτσάρα,

τρεις μέρες κάνει πόλεμο, τρις μέρες και τρεις νύχτες

πέρα στο Ξερολείβαδο (8) στους πάγους και στα χιόνια.

Ακούστε παλικάρια μου φωνάζει ο Νικοτσάρας,

βάλτε τσελίκι  (9) στην καρδιά και σίδερα στα πόδια

γιουρούσι για να κάνουμε να φτάσουμε στο Πράβι,

τον άλυσσον να κόψουμε και πέρα να ριχτούμε,

ζερβά (10) μεριά τον ποταμό να πάρουμε παιδιά μου

να βρούμε τα Λαζόπουλα (11), τον καπετάν Λαμπράκη.

Το δρόμο επήραν σύνταχα κι’ εφτάσαν στο γεφύρι

και με το δαμασκί σπαθί ο Νικοτσάρας κόφτει

τον άλυσσον του γιοφυριού και ρίχνεται στους Τούρκους

φεύγουν οι άπιστ’ σαν τραγιά πίσω το Πράβι αφίνουν». (12)

Το μεγάλο τόξο. Φώτο: Αθ. Τιλκίδης.

 Καταγράφουμε και μια άλλη παραλλαγή του γεφυριού:

«Ο Νικοτσάρας πολεμά με τρία βιλαέτια, τη Ζίχνα και το Χάντακα, το έρημο το Πράβι

Τρεις μέρες κάμει πόλεμο, τρεις μέρες και τρεις νύχτες.

Χιόν' έτρωγαν, χιόν' έπιναν, και τη φωτιά βαστούσαν.

Τα παλικάρια φώναξε στις τέσσερις ο Νίκος

-Ακούστε, παλικάρια μου, ολίγα και αντρειωμένα,

σίδερο βάλτε στην καρδία και χάλκωμα στα στήθη.

Αύριο πόλεμο κακόν έχομεν με τους Τούρκους.

Αύριο να πατήσουμε, να πάρουμε το Πράβι.

Το δρόμο πήραν σύνταχα κι έφθασαν στο γιοφύρι.

Ο Νίκος με το δαμασκί τον άλυσο του κόφτει.

Φεύγουν οι Τούρκοι σαν τραγιά, πίσω το Πράβι αφήνουν».

 

 Οι φθορές στην επιφάνεια διάβασης. 

                Φώτο: ΑΓΠ.

 

 Όπως μας λέει επιπλέον ο Αθ. Τιλκίδης «...για το σπάσιμο των αλυσίδων όμως κάνει μνεία και ο Κασομούλης, γράφοντας πως η θραύσις της αλύσεως του Αγγίτου εγένετο για πελέκεως, ενώ ο Πέτρος Πέννας πληροφορεί ότι η γέφυρα αυτή ήτο πλάτους χιλίων βημάτων, είχε δε εις τας δύο άκρας αυτής πυλώνας αλυσοδέτους, φυλασσομένας υπό πολυαρίθμου στρατού. Το ανασυρόμενο αυτό γεφύρι μας θυμίζει τις πύλες των μεσαιωνικών κάστρων που ήταν συγχρόνως και γέφυρες κάτω από τις οποίες –και γύρω από τα κάστρα- υπήρχε τάφρος με νερό που ενίσχυε την άμυνα σε διάφορες επιθέσεις. Ίσως την ιδές να την εμπνεύστηκαν από τια πύλες των μεσαιωνικών κάστρων. Μία τέτοια πύλη-γέφυρα συναντάμε στο κάστρο της μεσαιωνικής πόλης του τάγματος των Ιωαννιτών στην Ρόδο με την ονομασία πύλη του Αμπουάζ». (13)

Το σκεπασμένο γεφύρι στον Αγγίτη. Φώτο του 1930. (14)

   Επί του ποταμού Αγγίτη, κοντά στο χωριό Αγγίστα επίσης, υπήρχε άλλο μικρότερο πέτρινο γεφύρι, μονότοξο που τώρα είναι σκεπασμένο. 

 

 (15)

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1.       1. Αθανάσιος Τιλκίδης. Το πέτρινο γεφύρι του σιδηροδρομικού σταθμού της  Αγγίστας στο ποτάμι του Αγγίτη. Β΄Επιστημονική Συνάντηση ΚΕ.ΜΕ.ΠΕ.Γ. (Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών). Περί Πετρογέφυρων-Γεφυριών Ιστορίες. Σελ. 372-374.

  2. Ομοίως, σελ. 374-375.

33.  Χριστιανός οπλοφόρος  επί τουρκοκρατίας  που φρουρούσε τα περάσματα.

44. Η περιοχή των Σερβίων Κοζάνης.

5Σιδηρόκαστρο.

6Ελευθερούπολη Καβάλας.

7Γ. Κορδάτου, Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, Νεώτερη Α’. Εκδόσεις 20^ος αιώνας. Σελ. 477-478

8 Ορεινό χωριό της Ημαθίας.

9Καθετί σκληρό σαν ατσάλι.

.10.Αριστερή μεριά.

11. Γόνοι ξακουστών κλεφταρματολών του Ολύμπου και των Πιερίων. Τόπος καταγωγής τους η Πάνω Μηλιά Πιερίας, συνεργάτες του Νικοτσάρα.

12.Γ. Κορδάτου, Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, Νεώτερη Α’. Εκδόσεις 20^ος αιώνας . Σελ. 479.

13.Αθανάσιος Τιλκίδης. Το πέτρινο γεφύρι του σιδηροδρομικού σταθμού της  Αγγίστας στο ποτάμι του Αγγίτη. Β΄Επιστημονική Συνάντηση ΚΕ.ΜΕ.ΠΕ.Γ. (Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών). Περί Πετρογέφυρων-Γεφυριών Ιστορίες. Σελ. 376.

   14.Η φωτογραφία του μικρού πέτρινου γεφυριού είναι του 1930 και μου στάλθηκε από τον Χριστόφορο Μελίδη. Τον ευχαριστώ.

15.Η φώτο είναι από ανάρτηση στο φ/β της Klio Papa. Στάλθηκε από τον Χριστόφορο Μελλίδη. 

 ΔΔείτε το παρακάτω video για το γεφύρι της Αγγίστας:

 

 

 

 

 

Το Διβριώτικο ποτάμι, τα γεφύρια και οι παροιμίες.

 “Μη πας στην Άρλα δάσκαλος και στο Σκιαδά αστυνόμος, στου Κούμανι δασοφύλακας στη Δίβρη ταχυδρόμος!!!”

   Το Διβριώτικο ποτάμι ή Διβριώτικο ρέμα ή ρέμα Κλομποκής  δημιουργείται από τα ρέματα των συνοικιών της Δίβρης, που μετά από λίγα χιλιόμετρα χύνεται στον Ερύμανθο.

   Μέχρι και πριν λίγα χρόνια λειτουργούσαν δύο νερόμυλοι (του Μίμη Κουτσόπουλου και του Ηλία Βέρροιου), στους οποίους οι ντόπιοι “άλεθαν τα γεννήματά τους”. Παλιότερα υπήρχαν 8 μύλοι. Σήμερα παραμένει όρθιος αλλά ανενεργός ο ένας από τους ιστορικούς νερόμυλους, του Κουτσόπουλου και ένας μεταγενέστερος.

Δίβρη.

  Ο “Καλογερικός”, τον οποίο λειτουργούσαν οι μοναχοί του Κάτω Μοναστηριού και ως ταμπακόμυλο όπως και εκείνοι του “Πετραλιά”, του “Καζάζη” και του “Κοσμόπουλου” είναι πλέον ερείπια. 

Κατά τη διάρκεια του '21, οι νερόμυλοι μετατράπηκαν από τους ιδιοκτήτες τους σε μπαρουτόμυλους για τις ανάγκες του αγώνα.

   Την πρώτη ύλη από νίτρο έφερνε κρυμμένη μέσα σε άλλα εμπορεύματα στο Κατάκωλο και από εκεί στην Δίβρη ο Άγγελος Πετραλιάς, μεγαλέμπορος της εποχής, στου οποίου την ιδιοκτησία ήσαν πέντε μύλοι.

   Η Δίβρη ήταν το δεύτερο κέντρο προμήθειας μπαρούτης τα χρόνια εκείνα, μετά τη Δημητσάνα.

   Δίπλα στο μύλο “Κουτσόπουλου” βρίσκεται ένα από τα γεφύρια που είχαν φτιάξει οι Διβριώτες για να εξυπηρετούνται σ' όλο το μήκος του Διβριώτικου ποταμού.

   Από το 1800 και μετά τα γεφύρια της “Κλομποκής” (κάποιοι θεωρούν ότι χτίστηκε πολύ πιο πριν, τον 17ο αιώνα), του “Μουρτούκη”  και ο “Βορδολιός” χτίστηκαν με ντόπια πέτρα και ξεχωριστή μαστοριά, λέγεται από Λαγκαδινούς μαστόρους,για τις ανάγκες των ντόπιων και των οδοιπόρων και εξακολουθούν να παραμένουν μέχρι και σήμερα υπέροχα δείγματα παραδοσιακής λαϊκής αρχιτεκτονικής.

   Επιπλέον, μέσα από τις “Παραδόσεις” του μεγάλου μας λαογράφου Νικολάου Πολίτη, είναι γνωστό το “Διαβολογιόφυρο”. Πρόκειται για φυσικό πέρασμα του νερού στο Διβριώτικο ποτάμι, που έχει διαβρώσει το βράχο και έχει δημιουργήσει έτσι ένα φυσικό γεφύρι.

   Όμως ο θρύλος, όπως τον διηγήθηκαν οι Διβριώτες στον Πολίτη πριν το 1900, θέλει το γεφύρι να είναι έργο διαβόλου, που τον κορόϊδεψε ο Διβριώτης μυλωνάς Γιάνναρος.

Το Διβριώτικο ρέμα και τα γεφύρια του. Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Η Δίβρη είχε το προνόμιο να έχει ηλεκτρικό ρεύμα πολύ πιο πριν από κάθε άλλο χωριό ή και πόλη της Πελοποννήσου. Αυτό το κατόρθωσε λόγω της εξυπνάδας και της εφευρετικότητας του Διβριώτη Γιώργη Κοσμόπουλου ή Μουσιάρη, που από το 1930 μέχρι το 1950 (οπότε ήλθε το δίκτυο της ΔΕΗ) χρησιμοποίησε το νερόμυλό του σαν υδροηλεκτρικό σταθμό. Η πατέντα με το συρματόσχοινο της “Σταματούρας”, προκειμένου να σταματάει και να ξεκινάει η γεννήτρια, ήταν δικής του έμπνευσης για να μην ανεβοκατεβαίνει το ποτάμι.

  Κατά το διάβα των αιώνων η λαϊκή μούσα ανακάλυψε διάφορες εκφράσεις και παροιμίες αναφερόμενες στην περιοχή. (1)

   Σπουδαιότερες από αυτές είναι:

•                     Μη πας στην Άρλα δάσκαλος και στο Σκιαδά αστυνόμος, στου Κούμανι δασοφύλακας στη Δίβρη ταχυδρόμος.

•                     Οι Δημητσανίτες είναι Εβραίοι και οι Διβραίοι δυο φορές Εβραίοι.

•                     Ο θεός να σε φυλάει από τα τρία δέλτα: Δίβρη, Δούκα, Δημητσάνα.

•                     Μακριά από Ανδρωναίϊκο βρακί, Κουμαναίϊκο ραβδί κι από Διβριώτικο μουλάρι.

•                     Η ενάτη στη Πηνεία  και οι αντάρτες στη Λαμπεία.

•                     Κούμανι κι Ανδρώνι ο θεός να σε γλυτώνει. Κι αν περάσεις απ' τη Δίβρη θα σε φάει το μαύρο φίδι.

•                     Χιονίζει στον Ωλωνό, καρτέρα λύκους στο χωριό.

•                     Του Ωλωνού το χιόνι τον αντάρτη δεν γλυτώνει. (2)

Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

1. Κάποια στοιχεία παροιμιών πάρθηκαν από το διαδίκτυο και κάποια άλλα προέρχονται από μαρτυρίες φίλων.

2. Περισσότερα για το ρέμα Κλομποκής, τα γεφύρια, τους νερόμυλους, κλπ. στον σύνδεσμο http://agpelop.blogspot.com/

Ρωμαϊκό υδραγωγείο Κιζίλτσουλου στον Μπουτζά της Σμύρνης.

 Χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Τραϊανό  (53-117 μχ) επί του ποταμού Μέλητα (Meles) στο προάστιο Μπουτζάς της Σμύρνης για να τροφοδοτεί με νερό την φημισμένη πόλη.

Ακολουθεί την κατασκευαστική γραμμή των ρωμαϊκών υδραγωγείων, πολλά εκ των οποίων υπάρχουν και στον τόπο μας με την δημιουργία δύο ή και τριών κάποιες φορές επιπέδων για τις ανισόπεδες περιοχές. 

Στη συγκεκριμένη περιοχή το νεοσυντηρημένο κομμάτι του αποτελείται από δύο επίπεδα με το πάνω να είναι πιο στενό, με άνισα τόξα, κάποια εκ των οποίων είναι οξυκόρυφα και κάποια ημικυκλικά με κάθετα τα πλαϊνά τους και με μια σειρά θολίτες.

 Ο Μπουτζάς, προάστιο από τα πιο σπουδαία της Σμύρνης στην οποία ανήκει διοικητικά,  βρίσκεται 10 περίπου χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της και δυτικά του Ιωνικού Ολύμπου (Νιφ Νταγ τουρκ. Νύμφαιο για τους Έλληνες). Βρίσκεται στην κοιλάδα του ποταμού Μέλητα, αριστερά από τις ονομαστές Καμάρες, του σπουδαίου και επιβλητικού ρωμαϊκού υδραγωγείου, όπως το ονόμαζαν οι Σμυρνιοί.  Ήταν μία κωμόπολη των 12.000 κατοίκων, σχεδόν όλοι Έλληνες.

 Ως προς την ονομασία του της πόλης, λέγεται ότι οι αυτοκράτορες της Νικαίας Ιωάννης Βατάτζης και Θεόδωρος Λάσκαρης που είχαν την έδρα τους στο Νύμφαιο ή τη Σμύρνη, την αναφέρουν σαν Κόγχη. Από τους Τούρκους η Κόγχη ονομάστηκε Μπουτζάκ (Bucak=γωνιά, κόγχη). Έτσι το Μπουτζάκ ονομάστηκε Μπουτζάς. Καταστράφηκε το 1922.

 Ο Μέλητας εκβάλει στον κόλπο της ιστορικής πόλης της Σμύρνης, περίπου 15 χιλιόμετρα πιο έξω και ανατολικά προς τη Μαγνησία (Manisa). Το ποτάμι κατά τους καλοκαιρινούς μήνες σχεδόν στερεύει ενώ το χειμώνα έχει πολύ νερό και συχνά «κατεβάσματα».

 

 Ο ποταμός  Meles είναι συνδεδεμένος με τον Όμηρο και τα έπη του, αφού η Σμύρνη είναι μια από τις πόλεις που ερίζουν για την πατρότητα της καταγωγής του μεγάλου Έλληνα ποιητή.  Υπήρχε, λέγεται, και ναός στις όχθες του συγκεκριμένου ποταμού αφιερωμένος στον ποιητή, το «Ομήρειο».

 Κατά μία εκδοχή ο ποταμός Μέλητας και η νύμφη Κριθηίδα ήταν οι γονείς του Ομήρου, του οποίου το πρώτο όνομα ήταν Μελησιγένης ή Μελισiάνακτας και το όνομα Όμηρος του δόθηκε αφού τυφλώθηκε.

 Επί του ποταμού Μέλητα συνατάμε και την περίφημη γέφυρα των Καραβανιών (Kervan koprusu). Είναι μονότοξη, με μήκος 12, 20 μέτρα και στηθαία, χτισμένο επί Οθωμανικής περιόδου, πάνω στα ερείπια πολύ παλιότερης γέφυρας, στον παλιό δρόμο που χρησιμοποιούσαν τα καραβάνια της εποχής για της Ανατολία, απ’ όπου και το όνομά του, «Γεφύρι των καραβανιών». (1)

Γέφυρα Καραβανιών (Kervan koprusu)

 

 

Σημειώσεις-βιβλιογραφία.

1. Πηγές: Ηλίας Καραγιάννης, Γύθειο.

     Elia.

     Kard postals από φίλους Τούρκους.

 Δείτε το παρακάτω video για το Ρωμαϊκό υδραγωγείο στον Μπουτζά της Σμύρνης:

 

 

Γεφύρι Πλατανιώτισσας.

 Είναι μονότοξο, σε πολύ καλή κατάσταση, επί του ποταμού Κερυνίτη, στο χωριό Πλατανιώτισσα (πρώην Κλαπατσούνα), του δήμου Καλαβρύτων στο νομό Αχαΐας, δίπλα στην εκκλησία της Παναγίας της Πλατανιώτισσας, στην κεντρική πλατεία του χωριού και κοντά στον πολύ καλά διατηρημένο νερόμυλο της εκκλησίας.

Το γεφύρι της Πλατανιώτισσας. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 Παλιά εξυπηρετούσε τους ντόπιους στις επαφές τους με τα χωριά της Αιγιαλείας και των Καλαβρύτων και τους περιηγητές στις εξορμήσεις τους.

Η καμπυλωτή και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

Είναι χτισμένο από τους ονομαστούς “Κλουκινοχωρίτες” ή Αγιοβαρβαρίτες  μαστόρους, που χρησιμοποιούσαν σαν βάση την πέτρα και το ξύλο και είναι χαρακτηριστικό δείγμα της τεχνικής τους ενώ τώρα αποτελεί αντικείμενο θαυμασμού της τέχνης των παλιών αυτών μαστόρων της πέτρας, που με μόνα όπλα το μεράκι και τον σεβασμό προς το περιβάλλον μας άφησαν θαυμαστά έργα.

 

 Η επιφάνεια διάβασης. 

       Φώτο: ΑΓΠ.

   

 Το τόξο του είναι καταβιβασμένο, έχει δυο σειρές από θολίτες, καμπυλωτή επιφάνεια διάβασης, χαμηλό στηθαίο και καλντερίμι στην επιφάνειά του από στρογγυλές πέτρες, ενώ κάθετες στερεωμένες πέτρες υπάρχουν σε τακτά διαστήματα για το καλλίτερο στερέωμα της επιφάνειας διάβασής του.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 7,40 μ.

Ύψος: 3,40 μ.

Πλάτος: 3,20 μ.

Μήκος: 13,50 μ.

Ύψος στηθαίου: 0,20 μ.

 

Το γεφύρι της Πλατανιώτισσας από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

   Όσον αφορά την ονομασία του χωριού υπάρχει η μαρτυρία ότι «...η μεν Πλατανιώτισσα εσχάτως και προσφυώς μετονομασθείσα ούτως εκ της παρ’ αυτή μικράς μονής της Πλατανιωτίσσης Θεοτόκου, εν η η επί της πλατάνου αποτύπωσης της εικόνος της Θεοτόκου του Μ.Σπηλαίου, εν ω πρότερον εκαλείτο Κλαπατσούνα.» (1)

 

              Το γεφύρι.  

                  Φώτο: ΑΓΠ.

   

 Ο ποταμός Κερυνίτης (ή Μπαλφούσιας, από το Αλβανικό mbufas που σημαίνει φουσκώνω, εξ αιτίας των πλημμυρών του ποταμού) έχει τις πηγές του στο Χελμό, κυλάει παράλληλα στον δρόμο Κερπινής – Πλατανιώτισσας και εκβάλλει στη παραλία του Ριζόμυλου, στον Κορινθιακό κόλπο, ανατολικά της καταποντισμένης αρχαίας πόλης Ελίκης.

 

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1).  Γεωργίου Παπανδρέου. Δ.Φ. Γυμνασιάρχου. 1928. Ιστορία των Καλαβρύτων, Β' έκδοση από την Κοινωφελή Δημοτική Επιχείρηση Πολιτιστικής Και Κοινωνικής Ανάπτυξης Και Ποιότητας Ζωής Δήμου Καλαβρύτων (ΔΕΠΑΠΟΖ). Καλάβρυτα 2011, σελ. 288 και 289.

Δείτε το παρακάτω video  για το γεφύρι της Πλατανιώτισσας:

 

 

Χρόνια πολλά με υγεία και χαρά.

 Το Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ)

  και η
   βιοτεχνία αργυροχρυσοχοίας
  Ευστράτιος Χατζηγεωργιάδης
    Παρνασού 2 - Αθήνα 

e-mail: ef.hatzigeo@gmail.com 

τηλ: 211.4143.428
   σας εύχονται  

  Καλές γιορτές

Καλή χρονιά 

  με Υγεία και Χαρά.

                                                                

                         Φέτος με το γεφύρι "Της Κυράς" στον Λάδωνα.

Γεφύρι Ξεπαπαδιάνικων. Διρός Μάνης.

 Το συναντάμε και αυτό στο ρέμα “μεγάλο λαγκάδι” ή λαγκάδι “της Χαριάς”, το οποίο γεφυρώνει και το οποίο έρχεται από τα βουνά Προφήτης Ηλίας και Κυριακούλης και χύνεται στη θέση Μαυροβυθός. Είναι μονότοξο και βρίσκεται κοντά στον οικισμό Ξεπαπαδιάνικα, από τον οποίο πήρε και το όνομά του.

Το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  

Ένωνε μέσω  πλακόστρωτου μονοπατιού (Λεωφόρος Μάνης) μέρος του οποίου αποτελεί, την Χαριά και τον Πύργο Διρού με την Αρεόπολη. Είναι κομμάτι του μεγάλου δρόμου, του λεγόμενου "Λεωφόρος Μάνης", που ξεκινάει από Μεσσηνιακή Μάνη και φτάνει μέχρι Γερολιμένα και παραπέρα.

   Το γεφύρι αυτό είναι πιο νέο από αυτά της Αγίας Παρασκευής και του Κούκου και φαίνεται ότι έχει χτιστεί πάνω σε παλιότερο και χαμηλότερο, όπως λένε οι παλιότεροι ντόπιοι.

Το "Λαγκάδι" . Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 Λέγεται και γεφύρι “Κυριακούλη” ή γεφύρι “Ξεπαπαδάκου” και είναι μεγαλύτερο από τα δύο προαναφερθέντα. Λόγω της ανθρώπινης εγκατάλειψης και της μανίας του καιρού χρειάζεται άμεση συντήρηση και σε κάποια σημεία του επισκευή, για τον επιπλέον λόγο ότι η ¨μόδα¨ του πλιάτσικου έχει εξαπλωθεί και εδώ. Χρειάζεται άμεση επισκευή στην επιφάνεια διάβασης, τα στηθαία στα οποία υπάρχουν εκτεταμένες καταστροφές και καθαρισμό από τα φερτά υλικά στην κοίτη του ρέματος καθώς επίσης και από τα δέντρα και τα φυτά, τα οποία αποτελούν εν δυνάμει κίνδυνο για τη στατικότητά του.

Πρόκειται για ένα ημικυκλικό γεφύρι, με ίχνη στηθαίων, τρεις σειρές θολίτες και επίπεδη επιφάνεια διάβασης.

  Τα γεφύρια Αγίας Παρασκευής, Κούκου και Ξεπαπαδιάνικων βρίσκονται κοντά στην παραλία Διρού και ένωναν τους παράλληλους δρόμους, που οδηγούσαν από τον Πύργο Δυρού προς Αρεόπολη.

Το γεφύρι από κατάντη και οι ζημιές πάνω του. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

  Παλιότερα υπήρχε άλλο ένα γεφύρι, που τώρα δεν υπάρχει.

  Στη Μάνη, Λακωνική και Μεσσηνιακή, ενώ δεν υπάρχουν ενεργά ποτάμια, από τις ξαφνικές νεροποντές και την έλλειψη πράσινου, έχουν δημιουργηθεί χαράδρες και φαράγγια που ήταν απαραίτητο να γεφυρωθούν με πέτρινα γεφύρια για την ασφαλή μετακίνηση ανθρώπων, ζώων και προϊόντων.

       Το γεφύρι και ο δρόμος από Χαριά. Φώτο: ΑΓΠ.  

 Μια μαρτυρία ενός ντόπιου αναφέρει για το γεφύρι, την περιοχή και το πλακόστρωτο μονοπάτι: «...το γεφύρι, χρόνια και αυτό παλεύει και αντέχει στα νερά...τρία ρέματα συνδέονται πιο πάνω σ’ ένα σημείο...υπάρχουν άλλα τρία γεφύρια, τρία ρέματα μεγάλα, τα οποία περνάνε όλα από δω. Το χειμώνα που κατεβάζει νερό δεν ακούς απ’ τον θόρυβο αν μιλάει ο διπλανός σου. Πιο κάτω στο ίδιο ρέμα συνεχίζει το γεφύρι του Κούκου, που καταλήγει στη θάλασσα. Εδώ η περιοχή λέγεται Λαγκάδι, έτσι λεγότανε από παλιά. Μένει...οι οικογένειες που ήτανε, ήτανε με το όνομα Ξεπαπαδάκος και όλα αυτά...κάθε χωριό, κάθε γειτονιά είχε και μια οικογένεια. 

Το γεφύρι από το μονοπάτι προς Αρεόπολη.

  Τα Ξεπαπαδιάνικα...του Ξεπαπαδάκου, μπορεί ο πρωτομάστορας να ήτανε Ξεπαπαδάκος, μπορεί να βοήθησε στην κατασκευή του, μπορεί να καλλιεργούσε κάποια δέντρα...κάποιες...Όλες οι γωνιές εδώ σκαβόντουσαν και σπέρνανε στάρι και ό,τι μπορούσε να βγάλει η περιοχή για να ζήσει ο κόσμος. Δεν το βλέπω να ενδιαφέρεται κανένας...θέλει πολύ χρήμα, θέλει βοήθεια από το κράτος...τι να πω...θέλει κίνηση, θέλει χρήματα, θέλει να κινητοποιηθεί ο κρατικός μηχανισμός πάνω απ’ όλα για να γίνει. Το μέρος αυτό είναι τέλειο, θα δείτε από δω, από την άλλη, φαγωμένα τα βράχια, σκαμμένα σαν να τάχει σκάψει άνθρωπος, το νερό έχει κάνει την τέλεια εργασία». (1)

 

Το γεφύρι και το μονοπάτι δεξιά από Χαριά και αριστερά για Αρεόπολη.

 Φώτο: ΑΓΠ.

 

Οι διαστάσεις του είναι:

                       Άνοιγμα καμάρας: 4.30 μ.

                       Ύψος: 3,10 μ.

                       Πλάτος: 3,60 μ.

                       Μήκος:10,10 μ.

                       Μήκος  καμαρολιθιού: 1 μ.

 

 

Με το Νίκο Διακουμάκο. 

Φώτο: ΑΓΠ.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

1.     Μαρτυρία του Νίκου Διακουμάκου στον γράφοντα, στις 01/05/2022.

 Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στα Ξεπαπαδιάνικα: