Γεφύρι στο Κατούνι. Βουραϊκός ποταμός.

  Βρίσκεται λίγο έξω από το Διακοφτό του δήμου Αιγιαλείας, στο 5,6 χιλιόμετρο του οδοντωτού Διακοφτού – Καλαβρύτων, στην αρχή της οδόντωσης, που γίνεται 300 μέτρα πιο πάνω, στο Κατούνι.

  Γεφυρώνει την περιοχή του Βουραϊκού ποταμού με τα δυο του τόξα, εκ των οποίων το ένα είναι μικρό, που περνάει το τρενάκι και το άλλο πιο μεγάλο, που γεφυρώνει το ποτάμι. Έχει στηθαία, τα οποία έχουν καταστραφεί. Φαίνονται όμως τα ίχνη τους καθαρά και στα δύο τμήματα  του γεφυριού.  

     Ενώνει την περιοχή Νιάματα, που είναι ένας παμπάλαιος οικισμός  (μετόχι της περιοχής)

                            

   Το γεφύρι στο Κατούνι από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 με το μονοπάτι που οδηγεί στο χωριό Μαμουσιά και τη Βρώσθενα με το μύλο Ξυλογιαννόπουλου.

   Το μεγάλο γεφύρι που ενώνει τις δύο όχθες του Βουραϊκού πρέπει να υπήρχε από πολύ παλιά αφού οι γεροντότεροι το χρησιμοποιούσαν ευρέως τόσο προπολεμικά όσο και μεταπολεμικά.

   Στο 1,5 χιλιόμετρο πιο κάτω, προς το Διακοφτό, υπάρχει νερόμυλος και λιοτρίβι, που ανήκε σε κάποιον Ξυλογιαννόπουλο από τη Μαμουσιά, και κατέβαιναν οι ντόπιοι για να αλέσουν τα γεννήματά τους ή να βγάλουν το λάδι τους από τους γειτονικούς οικισμούς – χειμαδιά (Μακροχελιδού, Φακημήσι, Νιάματα, Μάντηλες) χρησιμοποιώντας το γεφύρι αυτό.

  Όταν κατασκευαζόταν ο οδοντωτός σιδηρόδρομος ο μύλος υπήρχε. Σταμάτησε να λειτουργεί την δεκαετία του 1960-70.

  Κατά μαρτυρίες κάποιων γεροντότερων ντόπιων από το Διακοφτό, τον οδοντωτό μαζί με τα γεφύρια τον σχεδίασαν Γάλλοι μηχανικοί με επικεφαλής κάποιον Χάττον. Χρησιμοποίησαν γι' αυτό Ιταλούς μαστόρους που είχαν εμπειρία από τις Άλπεις. Μάλιστα, οι ντόπιοι θυμούνται ότι οι Ιταλοί έτρωγαν χελώνες. Το σπίτι που έμεναν οι Γάλλοι λέγεται ακόμα Γαλή. 

  Ο παραδοσιακός μάστορας της πέτρας Αθανάσιος Πόραβος, που η συμμετοχή του στο ξαναχτίσιμο του γεφυριού της Πλάκας στον Άραχθο ήταν αποφασιστική, αναφέρει σε μια εισήγηση-άποψή του ότι: "Στα 1890 εξελίσσονται δύο παράλληλα έργα κατασκευής πέτρινων γεφυριών για τις ανάγκες του τραίνου. 

 

Η γραπτή εισήγηση-άποψη του Αθ. Πόραβου.

Έχουν κοινό πρωταγωνιστή τον Γάλλο μεταλλειολόγο και μαθηματικό Ζουλιέν-Ναπολέων Άττον (Jullien Napoleon Hatton) , διευθυντής της σχολής μεταλλείων στο Παρίσι. Ο τότε πρωθυπουργός Χαρ. Τρικούπης υλοποιώντας ένα φιλόδοξο σχέδιο να ενώσει σιδηροδρομικά το Διακοφτό με την Τρίπολη, το 1889 ανέθεσε τη μελέτη και την κατασκευή στους Γάλλους και σαν εργολάβο τον κ. Άττον. Οι Γάλλοι που ανέλαβαν τη μελέτη, την χάραξη και την εκτέλεση του έργου χρησιμοποίησαν και Ιταλούς εργαζόμενους λόγω της πείρας που διέθεταν από την κατασκευή οδοντωτών γραμμών στις Άλπεις. Σ' αυτή τη διαδρομή έφτιαξαν πολλές γέφυρες μικρές ή μεγάλες κυρίως μεταλλικές αλλά και πέτρινες. Χρησιμοποίησαν την πέτρα για την κατασκευή σταθερών πρανών δίπλα στο ποτάμι για να δημιουργήσουν σταθερό έδαφος για το πέρασμα του τραίνου. Όπου είχε κλήσεις χτίσανε τοίχους με πέτρα αντιστήριξης. Όπου διέγνωσαν σαθρά πρανή στη διαδρομή τα συγκράτησαν με τοίχους αντιστήριξης. Όταν χρειάστηκε να τρυπήσουν βράχια για να δημιουργήσουν στοές για τη διέλευση χτίσαν γεφύρια πέτρινα με τη μορφή της στοάς και το τραίνο πέρναγε από κάτω. Τα γεφύρια αυτά είναι χτισμένα με αρκετά επιμελημένα αγκωνάρια και οι τοίχοι  πλήρωσης χτισμένοι μωσαϊκά γιατί τέτοια επέτρεπε η πέτρα που βρίσκανε. Στις μεταλλικές γέφυρες αξιοποίησαν αισθητικά τα παραδοσιακά πέτρινα γεφύρια με τα ημικυκλικά σχήματα. Όμως τα χρήματα που προϋπολογίστηκαν δεν φτάσανε για την ολοκλήρωση του έργου. Συνάντησαν πολλές δυσκολίες και ο Άττον εγκατέλειψε το έργο. Συνεχίστηκε από άλλους και τα εγκαίνια γίνανε το 1896 και φυσικά ο προϋπολογισμός ξεπεράστηκε.

Το άλλο παράλληλο έργο με ίδιο περιεχόμενο εξελίχθηκε στο Γραμματικό Αττικής. Τον Χειμώνα του 1890...Χάραξαν τη γραμμή τραίνου μήκους 16,5 χιλιομ. για τη μεταφορά μεταλλευμάτων..." (1)

 Θεωρείται η πύλη του φαραγγιού του Βουραϊκού και στο τόξο που περνάει το τρένο υπάρχει βασιλικός θηραιός και χρονολογία 1890. Πιθανότατα εκεί υπήρχε παλιότερο γεφύρι, και όταν το 1890 – 1896 κατασκευάστηκε από τους Ιταλούς ο οδοντωτός, ανακατασκευάστηκε και το γεφύρι με έξοδα του κρατικού προϋπολογισμού. Έχουν γίνει και νεότερες (1994) επισκευές και παρεμβάσεις στο γεφύρι.

 

Ο βασιλικός θυρεός στη μικρή γέφυρα από κατάντι. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

Το γεφύρι παλιότερα. (Πηγή: Χάρης Φερεούτης) (2)

 Το μεγάλο τόξο που γεφυρώνει τον Βουραϊκό και το μικρό που περνάει το τρενάκι είναι ημικυκλικά, με μια σειρά θολίτες, στηθαία και επίπεδη επιφάνεια διάβασης.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας:  Α' (μικρής) 3.10 μ   Μεγάλης  9.20 μ.

                       Ύψος:  Μικρής  3.90 μ      Μεγάλης  12.10 μ.

                       Πλάτος:  1.45 μ.

                       Μήκος:  25.70 μ.

                       Πλάτος καμαρολιθιού: 0.60 μ.

Η επιφάνεια διάβασης. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Σημειώσεις-βιβλιογραφία 

1.  Εισήγηση-άποψη Αθανάσιου Πόραβου. "Πέτρινα γεφύρια στον οδοντωτό σιδηρόδρομο Διακοφτού-Καλαβρύτων".

2. φωτογραφία είναι του 1933 και τραβήχτηκε από την θέση "Νησί".

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στο Κατούνι: 

 

Iznik tas kopru – Πετρογέφυρο στη Νίκαια Βιθυνίας

Γνήσια βαριά ρωμαϊκή κατασκευή για στρατιωτικούς κυρίως λόγους, που απέχει 3 χιλιόμετρα από την πόλη της Νίκαιας (Iznik), στην Βιθυνία της βορειοδυτικής Τουρκίας.
Το συναντάμε στο κέντρο της πλέον ελαιοπαραγωγικής και γεωργικής περιοχής της σημερινής χώρας.

 

Iznik koprusu από κατάντη. (Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου)

 

 

 

 

 

Έχει μήκος 20 και πλάτος 2,5 μέτρα, τρία τόξα, με το μεσαίο τόξο να είναι μεγαλύτερο από τα άλλα δύο, ανηφορικό και καλντεριμωτό επίπεδο διάβασης και μια σειρά θολίτες μεγάλου μεγέθους, χωρίς στηθαία.

Η μεγάλη καμάρα. (Φώτο: ΑΓΠ)

Λόγω του αναδασμού και των αποστραγγιστικών έργων, η κοίτη του ποταμού έχει λοξοδρομήσει και το γεφύρι στέκει μόνο του στη μέση του κάμπου με τις ελιές.
Διακρίνονται έντονα τα σημεία της εγκατάλειψης και απαιτούνται σύντομα εργασίες από τους τοπικούς φορείς για τη συντήρηση και την επισκευή του, κυρίως στην επιφάνεια διάβασής του, σε μέρη των στηθαίων αλλά και στα βάθρα του.
Αποτελεί σημείο αναφοράς για την πόλη της Νίκαιας, με την τόσο μεγάλη και σημαντική ιστορία για το Βυζάντιο και τον Ελληνισμό. 
Κατά τον ιστορικό Μέμνονα, η Νίκαια χτίστηκε από μετανάστες από την Νίκαια της Λοκρίδας, κοντά στις Θερμοπύλες, όταν αυτή καταστράφηκε από τους Φωκείς κατά τον Ιερό πόλεμο αν και κάποιοι ιστορικοί θεωρούν ότι χτίστηκε από Μακεδόνες του Μ. Αλέξανδρου.
Έγινε γνωστή για την Πρώτη και Έβδομη οικουμενικές συνόδους που έγιναν εκεί, σαν πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας της Νικαίας (1204-1259), την έδρα του Οικουμενικού πατριαρχείου κατά το ίδιο χρονικό διάστημα και τα Ρωμαϊκά και Βυζαντινά της τείχη, εκτεταμένα ίχνη των  οποίων συναντάμε σήμερα.

Δείτε το παρακάτω video για το γεφύρι στη Νίκαια:

 

Γεφύρι στον Αγιάννη (ή "Τροχού"). Λευκοχώρι (Ρεκούνι) Γορτυνίας

Πρόκειται για ένα πανέμορφο και εντυπωσιακό γεφύρι, κάτω από το Λευκοχώρι (Ρεκούνι) επί του Τουθόα (ή Τροχός ή Λαγκαδινό ποτάμι), αφημένο όμως στην τύχη του με αποτέλεσμα λόγω της εγκατάλειψης από τον άνθρωπο και την αδυσώπητη παρέμβαση του χρόνου και της φύσης να κινδυνεύει με κατάρρευση. Τα στηθαία του είναι προβληματικά και οι ρωγμές στο αριστερά  από κατάντη τόξο του έντονες.

Από κατάντη. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ).

Είναι μονότοξο, με μια σειρά θολίτες,  βάθρα να πατάνε σε στέρεο πετρώδες έδαφος και καμπυλωτή και καλντεριμωτή επιφάνεια διάβασης όσο ακριβώς και το άνοιγμά του.

Αποτελεί μέρος του μονοπατιού που ένωνε το Ρεκούνι με το χωριό Τουθόα (Τσίπολη), όπως επίσης και το χωριό Σέρβου. Το βουνό αυτό οι ντόπιοι το λένε «Βλαχοπούλα».

Η καμπυλωτή επιφάνεια διάβασης  Φώτο: ΑΓΠ.

 Δίπλα βρίσκεται το ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη, εξ ου και το όνομά του.

Οι διαστάσεις του είναι:

Άνοιγμα καμάρας: 4,70 μ.

Ύψος: 4,90 μ.

Πλάτος: 2 μ.

Μήκος: 9,30 μ.

Πλάτος καμαρολιθιού: 0,80 μ.

Ύψος στηθαίου: 0,58 μ.

Στην περιοχή αυτή οι Ρεκουνιώτες είχανε τα αμπέλια τους, κόβανε ξύλα και πηγαίνανε τις ελιές τους στα ελαιοτριβεία στην Τσίπολη (Τουθόα).

Οι ρωγμές στο τόξο από ανάντη. Φώτο: ΑΓΠ

Μας είναι άγνωστο πότε χτίστηκε αλλά κατά μαρτυρίες των ντόπιων πρέπει να είναι πολύ παλιό και πιθανότατα χτισμένο από Λαγκαδινούς μαστόρους κατά την πρώιμη  περίοδο της τουρκοκρατίας. Αυτό το δείχνει το οξυκόρυφο τόξο του, χωρίς αυτό να είναι δεσμευτικό.

Ένα περίπου χιλιόμετρο πιο κάτω βρίσκεται το γεφύρι του Σπηλιαρά, επί του Τουθόα και αυτό, το τρίτο κατά σειρά και από κατάντη από τα τρία γεφύρια του Φούσκαρη.

Λίγο πιο κάτω από το γεφύρι ήταν ο μύλος του Ηλία Μπούρα από τα Λαγκάδια ενώ εκατέρωθεν του γεφυριού και κάτω από τον Αγιάννη είναι οι πηγές του Τουθόα ή "Τροχός" ή Λαγκαδινό ποτάμι, που ως το γεφύρι είναι χείμαρρος.

Και μια μαρτυρία από έναν ντόπιο: "...εκεί μεγάλωσα. Στα 100 μ. λειτουργούσε το μύλο ο θείος μου ο Νικόλας. Στα 150 μ. είχαμε το περιβόλι μας και ακριβώς στο γεφύρι δέναμε τη δέση του μύλου και των περιβολιών. Στον ίσκιο του βράχου δουλεύαμε το σπάρτο, το λινάρι του φτωχού..." (1)

Γεφύρι στον Αγιάννη ή Τροχού. Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (ΑΓΠ).

  Καταθέτουμε ακόμα μια μαρτυρία μιας ντόπιας, που μας δίνει επιπλέον πληροφορίες για το γεφύρι, το μύλο και την τοπογραφία της περιοχής γενικότερα. "...Ο μύλος ανήκε στον Ηλία Μπούρα ο οποίος τον άφησε στο γιο του Σπύρο, που ήταν συμβολαιογράφος και ο οποίος δεν τον δούλεψε. Τον δούλεψε ο πατέρας μου μέχρι το 1970 για περίπου 15-16 χρόνια όταν φύγαμε λόγω εσωτερικής μετανάστευσης και των γνωστών προβλημάτων επιβίωσης στην επαρχία για τον Πύργο της Ηλείας, όπου τελείωσα και το γυμνάσιο θηλέων στην Πατρών. Τώρα ανήκει στους κληρονόμους του Σπύρου Μπούρα. Δεν υπάρχει τώρα, μόνο λίγα χαλάσματα μπορείς να δεις, δύο-τρεις τοίχους. Το αυλάκι, το μυλαύλακο ξεκινούσε από το κεφαλόβρυσο, στο γεφύρι. Το γεφύρι πρέπει να χτίστηκε επί τουρκοκρατίας από Λαγκαδινούς μαστόρους και είναι σε κακή κατάσταση, με ορατό τον κίνδυνο της κατάρρευσής του. Ο μύλος ήταν τόπος συνάντησης και επικοινωνίας μεταξύ των κατοίκων των χωριών Σέρβου, Σταυροδρόμι, Γαλατά, Λαγκάδια, Κατσουλιά, Φτεριά, Κεράσοβο, κλπ. Δεν είχαν άλλο τρόπο επικοινωνίας οι ντόπιοι και το να πας στο μύλο ήταν ένας τρόπος κοινωνικής επαφής και ανταλλαγής πληροφοριών.  Ερχόντουσαν στο μύλο με τα γαϊδούρια και τα μουλάρια. Παλιά υπήρχε μονοπάτι αλλά τώρα έχει βυθίσει. Ήταν ο κύριος δρόμος από Λαγκάδια-Ρεκούνι-Τσίπολη-Σέρβου και αντίστροφα. Ο δρόμος αυτός ήταν λειτουργικός αλλά τώρα δεν υπάρχει στο μεγαλύτερο μέρος του. Οι ντόπιοι στα πήγαινε-έλα τους αυτά κάνανε διάλειμμα στο γεφύρι, δένανε τα ζωντανά τους για να ξεκουραστούν, γιατί ήταν φορτωμένα και ο δρόμος ήταν μακρύς, ανοίγανε τα ψωμοτύρια τους για να φάνε και συνέχιζαν το δρόμο τους με τα προϊόντα τους κυρίως τυροκομικά αλλά και άλλα για το παζάρι στα Λαγκάδια, κλπ". (2) 

 Η περιοχή λέγεται και «καταφύγια» ή «καταφύδια», όπως τα λένε οι ντόπιοι γιατί υπήρχαν και υπάρχουν ακόμα ίχνη στα βράχια στηρίγματα από ξύλα (σκάλες?), που οδηγούσαν σε σπηλιές κατά την τουρκοκρατία όπου κρυβόντουσαν οι Έλληνες. (3)

Σημειώσεις-βιβλιογραφία

(1). Έγγραφη μαρτυρία στον γράφοντα από τον ντόπιο Παναγή Παπακωνσταντίνου. Τον ευχαριστώ.

(2). Μαρτυρία στον γράφοντα από την Θεοδώρα Παπαθεοδώρου-Σπηλιοπούλου, φιλόλογο. Την ευχαριστώ.

(3).  Σε όλη την πορεία μου στην περιοχή των Λαγκαδίων και όχι μόνο πιστός συνοδοιπόρος ήταν και είναι ο Γιάννης Χουντής, γιος παλιού μάστορα της πέτρας από το Φούσκαρη Γορτυνίας. Οι άπειρες ευχαριστίες μου είναι δεδομένες.

Δείτε περισσότερα για το γεφύρι στο παρακάτω video: