Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου

Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου
Πετρογέφυρα: διαδρομές...της φύσης τα καμώματα...δημιουργήματα...μνήμες...αναφορές...βιώματα

Τιμή στους μάστορες, που άφησαν με τα εμπνευσμένα έργα των χεριών τους το ίχνος τους στην ιστορία της νεοελληνικής αισθητικής, σμιλεύοντας την πέτρα και δαμάζοντας το νερό της Πελοποννησιακής γης, με την απαράμιλλη τεχνική τους, τη φλόγα της ψυχής τους και το σεβασμό στη φύση.
Ας γνωρίσουμε αυτούς και τα έργα τους.

Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Καλωσόρισμα ΑΓΠ



....της Πέτρας και του Νερού

Πέτρα και νερό!
Δύο υλικά, που συναντά κανείς σε αφθονία στην Ελληνική γη.
Πέτρα και νερό!
Δύο στοιχεία, που καθημερινά συναντάμε στη ζωή μας.
Πέτρα και νερό!
Με τη δική του μεταφορική σημασία το καθένα.
Πέτρα και νερό!
Σταυραδέρφια της Μάνας φύσης.

διαδρομές.... 
Η  πέτρα που φανερώνει τις δυσκολίες που περνάμε, μαρτυρά το χρόνο και τις αναμνήσεις, την ανάγκη, την ιστορία.
Το νερό που οδηγεί στη λύτρωση, που δείχνει δρόμους και χαράζει πορεία.
Το ένα συμπληρώνει το άλλο.
Το ένα αποζητά τη βοήθεια του άλλου.
Το ένα σφιχταγκαλιάζει το άλλο.

της φύσης τα καμώματα....
Πολλές φορές "κονταροχτυπιούνται" μεταξύ τους. Μα πάντα νικητής βγαίνει το νερό!
Έτσι, το νερό τρέχει και σμιλεύει την πέτρα φτιάχνοντας κάποτε-κάποτε απαράμιλλα έργα τέχνης.
Στο πέρασμά του από την πέτρα, "γεννά" σπήλαια, φαράγγια, καταβόθρες, βάραθρα, γεφύρια, περίτεχνα σχέδια.

δημιουργήματα....
Κάποιες φορές, είναι ο άνθρωπος, που χρησιμοποίησε την πέτρα για να δαμάσει το νερό.
Και το κατόρθωσε.
Έστησε πέτρινα γεφύρια, ακονίζοντας με τη σειρά του την πέτρα, για να διαβεί το ορμητικό ρέμα.
Γεφύρια, που ακουμπάνε πάνω σε πολλά πόδια.
Δύο, τρία, τέσσερα ή και περισσότερα, για να δρασκελίσει το νερό ενώνοντας τους τόπους.
Και τους ανθρώπους. Και τον κόσμο.
Έτσι, ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε όλες τις δυνατότητες, που η φύση παρέχει απλόχερα.
Απλόχερα και εμείς εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας σ' αυτούς τους δουλευτάδες, που φτιάξανε γεφύρια με αντοχή και ομορφιά. Σμίξανε χωριά και τάφεραν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.

μνήμες....αναφορές....βιώματα.... 
 Στη διαδρομή του χρόνου, μέσα από απάνθρωπες και βέβηλες συμπεριφορές αλλά και φυσικές καταστροφές, έφτασαν στις μέρες μας όπως έφτασαν!
 Τα θαυμαστά αυτά έργα της λαϊκής μας γεφυροποιίας πρέπει να παραδοθούν αλώβητα και με σεβασμό, στη μνήμη και τον θαυμασμό των επόμενων γενιών.

Καλώς ήλθατε στους δρόμους του νερού και της πέτρας
Καλώς ήλθατε στον θαυμαστό κόσμο των πετρογέφυρων
Καλώς ήλθατε στο Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

Θοδωρής Χαμάκος / Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου (Α.Γ.Π.)
Αγίου Δημητρίου 29
18547 Νέο Φάληρο                                         
Πειραιάς
Τηλ.        210 4829520                                    
Κιν.        693 7433866                                      
Email: theodoros.hamakos@uww.org
           thodorischamakos@gmail.com          
Youtube: www.youtube.com/agpelop       
Blog:  www.agpelop.blogspot.gr                                   
Facebook: www.facebook.com/thodorischamakos                                  


Τρία γεφύρια της Σκάλας στο δρόμο Σκάλας-Βαλύρας. Μεσσηνία.

  Το δημόσιο δρόμο Σκάλας-Βαλύρας γεφυρώνουν τρία πέτρινα γεφύρια, που βρίσκονται στα γεωγραφικά όρια της Σκάλας, του δήμου Οιχαλίας.

  Και τα τρία χτίστηκαν την δεκαετία του 1890 με χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού, για να καλύψουν τις αυξημένες συγκοινωνιακές ανάγκες της περιοχής. 

Πρώτο γεφύρι Σκάλας. 

 Είναι αμέσως μετά τη Σκάλα προς Βαλύρα, επί της εθνικής οδού Σκάλας-Βαλύρας-Λάμπαινα και είναι χτισμένο την ίδια εποχή και με την ίδια ταχτική με τα άλλα επί αυτού του δημοσίου δρόμου.

 Είναι μονότοξο, καλυμμένο με άσφαλτο και έχει επεκταθεί με τσιμέντο λόγω των και αυξημένων συγκοινωνιακών αναγκών. 

Το ρέμα επί του οποίου είναι χτισμένο χύνεται στον Πάμισο.


 

Στο βάθος η πρώτη του μορφή και η τσιμεντένια επέκταση, από ανάντη.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 

Οι διαστάσεις του είναι:

  Άνοιγμα καμάρας: 1,40 μ.

                       Ύψος: 1.30 μ.

                       Πλάτος: 1,50 μ.

                       Μήκος: 6 μ.

 

Δεύτερο γεφύρι Σκάλας. 

  Είναι το δεύτερο γεφύρι στο δημόσιο δρόμο Σκάλας-Βαλύρας-Λάμπαινας, χτισμένο με την ίδια τεχνική είναι καλυμμένο με άσφαλτο και έχει υποστεί και αυτό τσιμεντένια επέκταση. 

  Ομοίως το ρέμα χύνεται στον Πάμισο.  


 

Η επέκταση από ανάντη.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου.

 

 

 Οι διαστάσεις του είναι:

 Άνοιγμα καμάρας: 1,40 μ.

                       Ύψος: 1,30 μ.

                       Πλάτος: 1,40 μ.

                       Μήκος: 5 μ.

 

Τρίτο γεφύρι Σκάλας. 

  Βρίσκεται επί του δημόσιου δρόμου Σκάλας-Βαλύρας και στα όρια των παραπάνω χωριών. Είναι ίδιας τεχνικής με αυτά των Λινάρδου, στις βενζίνες και του Μπαλάνη αλλά μεγαλύτερων διαστάσεων απ' αυτά.

 

Από ανάντη.

Φώτο: Αρχείο Γεφυριών Πελοποννήσου. 

 

Έχει και αυτό επεκταθεί με τσιμέντο, είναι μονότοξο, με κάθετα τα πλαϊνά του  και τα καμαρολίθια του, που είναι μεγάλου μήκους, καταλήγουν σε τριγωνικές απολήξεις. 

 Το ρέμα πάνω στο οποίοι είναι χτισμένο χύνεται στον ποταμό Πάμισο.

 Οι διαστάσεις του είναι:

                       Άνοιγμα καμάρας:  2 μ.

                       Ύψος:  1,85 μ.

                       Πλάτος:  7,50 μ.

                       Μήκος:  7 μ.

                     Μήκος καμαρολιθιού:  0,60 μ.

Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Ponte Lucano. Tivoli-Τίβολι. Ιταλία-Italy.

  Η γέφυρα Ponte Lucano βρίσκεται πάνω από τον ποταμό Aniene, έναν σημαντικό υδάτινο δρόμο που πηγάζει από τα όρη Simbruini και διασχίζει γραφικά τοπία με κατεύθυνση προς τη Ρώμη, κατά μήκος της Via Tiburtina, 24 χλμ. από τη Ρώμη. 

  Κατά μία άποψη πήρε το όνομά της από έναν πλούσιο κάτοικο του Τίβολι που είχε χτίσει τον τάφο της οικογένειάς του στα αριστερά της γέφυρας. Το Μαυσωλείο Plauzi. Το όνομά του ήταν Silvano (ή Lucano). 

  Αρχικά η γέφυρα είχε πέντε τόξα, καλυμμένα με τραβερτίνη, εκ των οποίων η κεντρική ήταν πιο μεγάλη από τις άλλες, για να φιλοξενεί τη μεγαλύτερη ροή του νερού. Σήμερα φαίνονται καθαρά τρία, καθώς τα άλλα είναι μερικώς θαμμένα. Η γέφυρα καταστράφηκε το 547 μ.Χ. κατά τους Γοτθικούς Πολέμους, και αναστηλώθηκε γύρω στο 560 μ.χ. 

  Χρονολογείται στον 1ο αιώνα π.Χ. (10-14 μ.χ.) και γεφυρώνει τον ποταμό Ανιένε (Aniene) με επτά ρωμαϊκά πέτρινα τόξα.  Το γεφύρι, που βρίσκεται κοντά στο Τίβολι, αποτέλεσε αντικείμενο εργασιών αποκατάστασης το 2010, έπειτα από σφοδρές πλημμύρες που έθεσαν σε κίνδυνο το ιστορικό μνημείο. 


 


Το Μαυσωλείο των Πλαύκιων και το γεφύρι όπως ήταν παλιά.




Κατά μία άλλη άποψη κατασκευάστηκε από τον Μάρκο Πλαύκιο Λουκανό (Marco Plaucio Lucano) και τον Τιβέριο Κλαύδιο Νέρωνα (Tiberio Claudio Nerón) και παρέμεινε σε χρήση για την κυκλοφορία οχημάτων έως τα μέσα του 20ού αιώνα, οπότε και κατασκευάστηκε μια νέα γέφυρα, λίγο πιο βόρεια, για να εξυπηρετήσει τις σύγχρονες μεταφορικές ανάγκες. 

  Το ιστορικό αυτό μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελείται από επτά πέτρινα τόξα, κατασκευασμένα με τις χαρακτηριστικές τεχνικές της ρωμαϊκής μηχανικής.  

  Δίπλα στη γέφυρα, στην ανατολική όχθη, υψώνεται το Μαυσωλείο των Πλαύκιων, ένας μεγάλος κυκλικός πύργος του 1ου αιώνα μ.χ., ο οποίος υποβλήθηκε πρόσφατα και αυτός σε εργασίες αποκατάστασης, φέρει λατινικές επιγραφές, ενώ στην ίδια όχθη σώζονται τα ερείπια ενός πανδοχείου του 16ου αιώνα, τα οποία συμπληρώνουν τη σύνθεση ενός αρχαιολογικού συνόλου.

   Η γέφυρα βρίσκεται στην επαρχία της Ρώμης, ακριβώς μετά τα αρχαία τείχη και πριν από τη Βίλα του Αδριανού, στους πρόποδες των υψωμάτων του Τίβουρ (Tibur), κοντά στο Τίβολι.  

  Το 2010, το World Monuments Fund (Παγκόσμιο Ταμείο Μνημείων) συμπεριέλαβε την περιοχή σε πρόγραμμα αποκατάστασης, καθώς το μνημείο κινδύνευε σοβαρά μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του 2004.

Σημειώσεις-βιβλιογαφία. 

 Οι φωτογραφίες και τα βίντεο είναι της Angela Giuffrida. Την ευχαριστώ.

 Δείτε το παρακάτω βίντεο για το γεφύρι:


 



Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Γέφυρα ποταμού Βαλύρα, στο μύλο του Φίλιου. Ιθώμη Μεσσηνίας.

  Λέγεται, ότι κατά τη διαδικασία χτισίματος της καινούργιας γέφυρας το 1953, στη θέση μύλος του Φίλιου και σε αντικατάσταση της παλιάς σιδερένιας, (1) βρέθηκαν ίχνη παλιάς που ανάγεται στην εποχή του Επαμεινώνδα του Θηβαίου και ότι χτίστηκε περίπου το ίδιο χρονικό διάστημα μ' αυτήν της Μαυροζούμενας. Είναι άγνωστο πότε γκρεμίστηκε.


 

Η σιδερένια γέφυρα. 

 

  Αναφέρεται ότι κατά το κυνηγητό του Κολοκοτρώνη από τους Τούρκους και τους συνεργάτες τους  “ο  Κολοκοτρώνης πήρε τα μέτρα του όταν ειδοποιήθηκε ότι έρχονται Τούρκοι και προσκυνημένοι. Στη θέση που είναι τώρα η γέφυρα του ποταμού Μαυροζούμενα, που τότε δεν υπήρχε, και στην περιοχή που είναι τα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Βλάσση, ο Κολοκοτρώνης έστησε την ενέδρα του με αποτέλεσμα να εξοντώσει τους περισσότερους Τούρκους, μερικοί από τους οποίους πνίγηκαν στο ποτάμι, ενώ οι υπόλοιποι, ελάχιστοι άλλωστε τόβαλαν στα πόδια μαζί με τους επικουρικούς τους. Ο Κολοκοτρώνης τους κυνήγησε μέχρι το χωριό Λέζι, σημερινή Λάμπαινα, και προχώρησε”.(2)


 

 Περαταριά Βαλύρας.

 

  Πριν κατασκευαστεί η σημερινή τσιμεντένια γέφυρα (1953) στην ίδια θέση υπήρχε σιδερένια τέτοια φτιαγμένη το 1893 (3). 

  Τον Φλεβάρη του 1944 η σιδερένια γέφυρα ανατινάχτηκε από τον ΕΛΑΣ (μαζί με τις γέφυρες Θουρίας, Διαβολιτσίου και Δεσύλλα) με επικεφαλής το  Νέζη, κατόπιν εντολής του στρατηγείου Μέσης Ανατολής και παρά την αντίδραση των χωρικών που επικοινωνούσαν με την “Πέρα Μεριά”, όπου είχαν ελαιώνες, χτήματα και βοσκοτόπια.      Οι τελευταίοι που πέρασαν τη γέφυρα ήταν η γριά Φεφοπούλου με τα παιδιά της Φόντα και Αρετή πηγαίνοντας στη μυλόλακα που είχαν τα πρόβατά τους.

Παλιά μεταλλική γέφυρα Βαλύρας 1910.
 

Δίπλα στη σιδερένια υπήρχε ξύλινη γέφυρα που είχαν φτιάξει οι Θανάσης Βίγκος, Θανάσης Μυλωνάς και Παναγιώτης Χριστάκος. Η ξύλινη αυτή γέφυρα του μύλου, όπως και η ξύλινη του Κανκούλα, παρασύρθηκαν από ένα μεγάλο κατέβασμα του Βαλύρα στις 27/10/1947. “Το έτος 1947, την νύχτα της 26ης προς 27η έγινε πλημμύρα πρωτοφανούς εντάσεως. Γέροι 80 χρόνων και πλέον ουδέποτε ενθυμούνται τοιαύτης. Το ποτάμι Βαλύρας έφθασε έως τα βαγένια, από εκεί που πέφτει το νερό στο βαγένι. Από το άλλο μέρος έως το επάνω μέρος της σταφίδας, τα κούρβουλα είχαν σκεπαστεί. Παρέσυρε την σιδηροδρομική γραμμή, τους 2 μύλους, την ξύλινη γέφυρα και έπνιξε τους μυλωνάδες”. (4)


 

  

 Γέφυρα Βαλύρας(Τζεφερεμίνι) του Μαρτίου 1902 από τον Jean Binot στο Mussee du quai Barny

 

Με την ανατίναξη της σιδερένιας γέφυρας η επικοινωνία γινόταν είτε με την ξύλινη μέχρι το 1947 που παρασύρθηκε από το Βαλύρα, είτε με βάρκα. Πλοηγοί της βάρκας ήταν κατά σειρά οι Κοιλάκος, Θεοδωράκης, Καπότης, Χρίστος Ντουραμάκος και τελευταίος ο Γιώργος Γκομέσης (Μανταδάκης). (5)

 

 Σημειώσεις-Βιβλιογραφία

1.           Φωτογραφίες Ι. Λύρας

2.           Ι Λύρας. “Ένα οδοιπορικό στο χρόνο και το χώρο”. Δήμος Ιθώμης Μεσσηνίας, σελ. 33. Βαλύρα Νοέμβριος 2005

3.           Φωτογραφίες Ι. Λύρας

4.           Από τις προσωπικές σημειώσεις του Ι. Λύρα που ευγενικά μας προσέφερε.

5.           Ομοίως.